CANDAROGULLARI BEYLIGI
a- Candarogullari Beyligi'nin Kurulusu
�obanogullari'ndan sonra Kastamonu, Sinop ve civarinda kurulan Candarogullari Beyligi'nin m�essisi Semseddin Yaman Candar'dir. Bu sirada Anadolu Sel�uklu Devleti Mogollarin hakimiyeti altinda bulunuyoordu. Sel�uklu Sultani II.Giyaseddin Mesud'un ilk saltanat d�neminde (1284-1296) kardesi R�kneddin Kili� Arslan tahti ele ge�irmek i�in m�cadeleye basladi. Bu maksatla bulundugu Kirim'dan gemilerle gelen R�kneddin Kili� Arslan Sinop'a �ikti ve oradan Kastamonu'ya ge�ti . Bu sirada Kastamonu'da �obanoglu Mazaffer�ddin Yavlak Arslan bulunuyordu. R�kneddin Kili� Arslan, Muzaffer�ddin Yavlak Arslan'i kendisine atabey tayin ederek sultanligini il�n etti. II. Giyaseddin Mesud, onlarin �zerine y�r�d� ise de yenilerek esir d�st�. Ilhanli h�k�mdarinin Sultan Mesud'a yardim i�in g�nderdigi kuvvetler yolda yetistiklerinden yapilan savasta Mesud'u kurtardilar. Bu savasta b�y�k yararliklari g�r�len Semseddin Yaman Candar'a bu hizmetine karsilik Kastamonu yakinlarindaki Eflani'yi verdi. B�ylece Candarogullarri Beyligi kurulmus oldu. Candar'lik vasfindan dolayi Semseddin Yaman'in Sel�uklu sarayina mensup �meradan biri oldugu anlasilmaktadir.
b-I. S�leyman Pasa (1309-1340 ?)
H�kimiyeti Eflani ve �evresini asamayan Semseddin Yamani'in �l�m�nden sonra yerine oglu S�leyman Pasa beyligin basina ge�mistir. S�leyman Pasa �ok ge�meden beyliginin sinirlarini genislemis, Kastamonu �zerine giderek ani bir baskinla sehri, Muzaffer�ddin Yavlak Arslan'in oglu H�sameddin Mehmed'in elinden almistir. S�leyman Pasa, Kuzey Anadolu'da n�fuzunun artmasindan yararlanarak Pervaneogullari h�kimiyetinde bulunan Sinop'u ele ge�irmis ve idaresini oglu Ibrahim Bey'e vermistir (1322). Bu sirada Safranbolu da alindigindan buranin idaresi de diger oglu Ali Bey'e birakildi. S�leyman Pasa 1335 yilina kadar Ilhanli h�kimiyetini tanimis, Ilhanli h�k�mdari Ebu Said Bahadir Han'in �l�m�nden sonra bes sene m�stakil olarak h�k�met etmis, kendi adina para bastirmistir.
Candaroglu S�leyman Pasa zamaninda Kastamonu'yu ziyaret eden ve S�leyman Pasa ile g�r�sen Ibn Batuta, O'nun hakkinda s�yle der: "Kastamonu sultani, sultan-i m�kerrem S�leyman Padisahtir. M�m�-ileyh musin olup yetmis yasini m�tecavizdir. G�zel y�zl�, uzun sakalli, sahib-i vakar ve heybetli bir zatdir. Fukaha ve suleh� dahil bezmi olur".
S�leyman Pasa'nin �l�m tarihi kesin olarak bilinmiyorsa da oglu Ibrahim Bey 1341'de h�k�mdar olduguna g�re bu tarihten �nce �ld�g� anlasilmaktadir.
c- I. Ibrahim Bey (1241-?) ve Adil Bey (1345-1361)
Sinop valisi olan Ibrahim Bey, babasinin, kardesi Candar'i veliahd g�stermesi sebebiyle isyan etmis ve Kastamonu'ya h�kim olmustu (1339?). Giyaseddin Ibrahim Bey'in h�k�mdarligi bes sene kadar s�rm�s ve vef�tini m�teakip yerine amcasi Emir Yakub'un oglu Adil Bey ge�mistir (1346). M�neccimbasi, eserinde Adil Bey'in adi gibi adil oldugunu ve uzun m�ddet beyligin idaresini elinde tuttugunu s�ylemektedir.
Adil Bey'iin beyligi d�nemine ait elimizde fazla bilgi yoktur ve genel olarak 1361 yilinda �ld�g� kabul edilmektedir. O'nun zamaninda Candarogullari Beyligi, Karadeniz ticareti bakimindan �nemli gelismeler kaydetmis, Ceneviz ve Venedikliler ile ticar� iliskiler kurulmustur.
d- K�t�r�m Bayezid (1361-1385)
Adil Bey'den sonra yerine Osmanli tarihlerinde "K�t�r�m" l�k�biyla taninan oglu Celaleddin Bayezid Bey ge�mistir (1361). O'nun zamaninda Candarogullari Beyligi i�te ve dista pek �ok hadiselere sahne olmustur. �nceleri Celaleddin Bayezid, Osmanli Padisahi I.Murad (H�davendigar)'la dost�a ge�iniyordu. Hatta itaatini dahi arzetmisti.
Bayezid, komsusu olan beyliklerden Sivas'taki Kadi Burhaneddin ile bozustu. Sebep ise Amasya'da bulunan damadi Ahmed Bey'in, Kadi Burhaneddin tarafindan �ld�r�len babasi Sadgeldi Pasa'nin intikamini almak i�in kendisinden yardim istemesi oldu. K�t�r�m Bayezid damadina iki defa yardim ettiyse de her defasinda maglup oldular (1383-4).
Bu sirada Candarogullari Beyligi'nde i� karisiklikllar bas g�sterdi. Bayezid'in tahtini k���k oglu Iskender'e birakmak d�s�ncesinde olmasi b�y�k oglu S�leyman bey tarafindan tepkiyle karsilandi. Kardesini �ld�rerek babasina isyan eden S�leyman sonunda Osmanli padisahi I.Murad'a siginarak ondan yardim istedi. B�ylece iki beylik arasindaki dostluk sona erdi ve I. Murad bir osmanli ordusunu S�leyman Bey komutasinda Bayezid �zerine yolladi. Kastamonu'da yapilan savasta K�t�r�m Bayezid yenildi ve Sinop'a �ekilmek zorunda kaldi (1383). B�ylece Candarogullari Beyligi birinin merkezi Kastamonu ve digerinin Sinop olmak �zere ikiye ayrildi. S�leyman Pasa'nin Kastamonu'da h�k�mdarligi uzun s�rmedi.Osmanlilarin baskisina tahamm�l edemeyen S�leyaman Pasa Kastamonu'yu terketti. Ancak halkin O'nun tarafini tutmasi �zerine I.Murad burada daha fazla tutunamayacagini anlayinca K�t�r�m Bayezid'e haber g�ndererek fethettigi kaleleri kendisine terkettigini bildirdi. K�t�r�m Bayezid Bey, bu firsati ka�irmayarak Kastamonu'yu tekrar eline ge�irdi. Bu durum karsisinda S�leyman Pasa, ikinci defa Sultan Murad'tan yardim istedi ve Osmanlilar'in yardimiyla Kastamonu'yu yeniden aldi (1384).
Bu son hadiseler sirasinda hasta olan K�t�r�m Bayezid Sinop'a �ekildikten bir s�re sonra vef�t etti. Yerine Sinop Beyligi'ne oglu Isfendiyar Bey ge�ti (1385).
e- II.S�leyman Pasa (1385-1392)
S�leyman Pasa, Kastamonu'da Beyligin idaresini ele ge�irdikten sonra himayesini g�rd�g� Osmanli Devleti ile dost ge�inmeye b�y�k �nem g�sterdi. Hatta Osmanli Padisahi I.Murad'in Karaman'a karsi yaptigi sefere (1386) ve Balkanlar'daki I.Kosova Savasi'na (1389) yardimci kuvvetler g�ndererek istirak etmis oldular. Bu dostluk Yildirim Bayezid'in ilk yillarinda da devam etti. Ancak, Yildirim Bayezid'in Anadolu Beyliklerini kendi h�kimiyeti altinda toplamak istemesi ve bu ama�la Candarogullari'nin da yardimiyla Bati Anadolu Beyliklerini ortadan kaldirmaasi, S�leyman Pasa'yi kendi beyliginin gelecegi konusunda endiseye d�s�rd�. Bu sirada hemen b�t�n Anadolu Beylikleri, Osmanli Devleti'ne karsi birlesmekte idiler. Candaroglu II.S�leyman Pasa da Sivas h�k�mdari Kadi Burhaneddin ile anlasti. Yildirim Bayezid'in Kastamonu �zerine y�r�mesi karsisinda S�leyman Pasa, Kadi Burhaneddin'den yardim istedi. Kadi Burhaneddin'in yardima karar vermesi ve Yildirim Bayezid'i tehdit eden mektup g�ndermesi Osmanli ordusunun geri d�nmesini sagladi. Ertesi yil (1392), Yildirim tekrar Kastamonu �zerine y�r�d�. Fakat, Kadi Burhaneddin'in yardim i�in geldigi haberini alinca yeniden geri d�nmek zorunda kaldi. Nih�yet, Nisan 1392'de Osmanli ordusu gerekli hazirliklarla Kastamonu'ya dogru ilerledi. S�leyman Pasa, Kadi Burhaneddin'in yardimini saglayamadan Yildirim Bayezid tarafindan maglup edilerek �ld�r�ld�. B�ylece Osmanli padisahi Bayezid, Kastamonu'daki Candarogullari Beyligi'ne son vermis oldu.