S�LEYMANSAH'IN �L�M� VE SAHSIYETI Antakya'nin zaptindan sonra Seref�'d-Devle'nin ortadan kaldirilmasi ve Haleb'in kusatilmasi S�leymansah'i hem Suriye Sel�uklulari ile hem de B�y�k Sel�uklularla karsi karsiya getirdi. S�leymansah kazandigi bu zafer ile Seref�'d-Devle M�slim'in Mezopotamya ve Kuzey Suriye'yi i�ine alan ve yavas yavas b�t�n Suriye ve Filistin'e yayilma pl�nlarini bozmus ve dolayisiyla Suriye ve Filistin'de Sel�uklu h�kimiyetinin yayilmasina zemin hazirlamistir. Seref�'d-Devle'nin Halep'te biraktigi em�r Serif Eb� Ali Hasan b. Hibetullah el-Hasim� (Ibn�'l-Huteyt�) bir yandan Haleb'i savunurken bir taraftan da hem Meliksah'a hem de Tutus'a mektup yazarak sehri teslim almak �zere ya bizzat gelmelerini yahut kendilerini kurtarmak �zere b�y�k bir ordu g�ndermelerini istemisti. S�leymansah 5 Reb��lahir 478'e (31 Temmuz 1085) kadar Haleb'i kusatmaya devam etmis ve m�zakereler sonunda sehrin Sultan Meliksah'in onayi alindiktan sonra teslim edilmesi kararlastirilmisti. Olaylar bu sekilde gelisirken S�leymansah Seyzer, Kefert�b ve Maarrat�'n-Nu'm�n kalelerini de teslim almisti. Kinnesr�n'i kusatip ele ge�irdikten sonra b�t�n kuvvetleri ile 479 yili baslarinda (Nisan-Mayis 1086) Haleb �nlerinde kararg�h kurmustu ki, Suriye Sel�uklu h�k�mdari Tutus'un harekete ge�tigini haber aldi. Artuk Bey bu sirada Tutus'un yaninda bulunuyordu. Diyarbekir muhasarasinda Fahr�'d-Devle ile bozusmus ve T�rkmenleri yanina alarak Suriye'ye gitmisti. Serif Ebu Ali Hasan Ibn�'l-Huteyt� Beni Kilab'dan M�barek b. Sibl'i Tutus'a g�nderip sehri teslim edecegini bildirdi. Tutus bu teklifi memnuniyetle kabul edip Nisan-Mayis 1086 tarihinde Dimask'dan �ikarak Haleb'e hareket etti. S�leymansah tarafindan ele ge�irilen Kinnesrin kalesini kusattiktan sonra Haleb'in g�neydogusunda bulunan en-N��ra'ya y�r�d� ve bu sirada kendisine Kilabogullari kabilesinden (Ben� Kilab) bir miktar kuvvet daha katildi. Bu kuvvetlerle takviye edilimis olan Tutus 4 Haziran 1086 tarihinde Haleb yakinlarindaki Ayn� Seylem'de S�leymansah'in kuvvetleri ile savasa tutustu. Tutus'un Haleb'i teslim almak �zere yola �iktigini �grenen S�leymansah �ok s�ratli hareket ettigi i�in askerleri d�zensiz bir durumda idi ve hen�z savas nizamina girmemislerdi. Savasin neticesini Artuk Bey ve �ubuk Bey'e bagli T�rkmenler tayin ettiler. Bunlar bu sefer S�leymansah'tan ayrilip Tutus'un tarafina ge�tiler. Magl�b olan S�leymansah Tutus'un eline esir d�smektense intihar etmeyi tercih etti (18 Safer 479/4 Haziran 1086). Tutus savas meydaninda �l�ler arasinda dolasirken maiyyetindekilere kana bulanmis bir cesedi g�stererek "Bu S�leymansah'in cesedi" demistir. Yanindakiler nasil teshis ettigini sorunca "ayaklarindan tanidim, ��nk� biz Sel�ukogullarinin ayaklari birbirine benzer" cevabini vermistir. Ayrica Arslan Yabgu-Mikail ogullari arasindaki m�cadeleye temas ederek "Biz size zulmettik, sizi kendimizden uzaklastirdik" demis ve �z�nt�lerini ifade etmistir. S�leymansah'in cenazesi Haleb'e g�t�r�lerek Seref�'d-Devle M�slim'in yanina g�m�ld�. T�rkiye Sel�uklu Devleti'nin kurucusu ve ilk h�k�mdari olan S�leymansah Anadolu T�rkleri arasinda gazilik �nvanini almis ve efsanev� bir h�viyet kazanmistir. Ilk Osmanli kaynaklarinda Ertugrul Gazi'nin babasi olarak g�sterilen S�leymansah Osmanli hanedaninin atasi sayilmis ve Urfa taraflarinda bulundugu sirada Firat nehrini ge�erken bogularak �lm�s ve cesedi Caber kalesine defnedilmistir. Orta�ag Isl�m tarihi kaynaklari S�leymansah'in Tutus ile yaptigi savasta �ld�g�n� ve Haleb kapisinda defnedildigini a�ikca kaydettikleri halde Osmanli kaynaklari onun Firat'ta bogulup Caber kalesinde defnedilmis oldugunu s�ylerler. Bu hadise muhtemelen I. Kili� Arslan'in B�y�k Sel�uklularla m�cadelesi sirasinda Emir �avli'ya yenilip Habur nehrinde bogulmasi hadisesiyle karistirilmistir. Osmanli veya Sel�uklu S�leymansah'in Caber'deki T�rk mezari hakkinda yeterli ve saglikli bilgi yoktur. Caber'de sadece Musul Atabeglerinden Imadeddin Zengi �ld�r�lm�s, ancak onun da cesedi Rakka'da defnedilmistir. Bundan dolayi bu rivayetin tamamen bir efsaneden ibaret oldugu s�ylenebilir. Anadolu'nun fethi Isl�m'in zuhurundan itibaren girisilmis fetihler i�inde hi� s�phesiz b�y�k bir yer isgal eder. Iran, Suriye, Misir, Kuzey Afrika, End�l�s ve T�rkistan fetihleri kolaylikla ger�eklestirildigi halde Anadolu d�rt asri ge�en bir m�ddet b�t�n Isl�m akinlarina mukavemet etmis ve ancak Sel�uklular tarafindan adim adim fethedilmistir. S�leymansah'in tarih sahnesinden �ekilmesi, hen�z kurulus safhasinda bulunan T�rkiye Sel�uklu Devleti'ni �ok zor sartlar i�inde birakmis oldu. Esasen birbirine pek bagli olmayan, muhtelif T�rkmen Bey ve gruplarinin �esitli b�lgelerde kurmus olduklari beylikler daha basi bos kaldilar. Anadolu'da bu sekilde kurulmus olan beyliklerin sayilari bile ma'lum degildir. Varliklari bilinen beyliklerin bazilari sunlardir: 1. S�leymansah Iznik'i em�rlerinden Ebu'l-Kasim'a birakmisti. Ebu'l-Kasim �lkeyi S�leymansah'in b�y�k oglu I. Kili� Arslan d�n�nceye kadar idare etti. Daha sonra g�recegimiz gibi, Sultan Meliksah, Antakya'ya gelip b�t�n g�neydogu b�lgesini hakimiyeti altina aldiktan sonra Urfa'ya vali tayin ettigi Bozan adindaki kumandanini Iznik �zerine g�ndermis, Ebu'l-Kasim da buna karsi Bizanslilarla isbirligi yapmisti. Bozan Iznik'e karsi herhangi bir basari elde edememistir. Bir rivayete g�re: Ebu'l-Kasim onun d�n�s�nden sonra Iznik'i kardesi Ebu'l-Gazi'ye emanet ederek, bagliligini arz etmek �zere, bizzat Sultan Meliksah'in yanina gitmis, fakat ondan hi�bir ilgi g�rmemis ve d�n�s�nde yolda �ld�r�lm�st�r. 2. Danismend Gazi tarafindan kurulmus olan Danismendli Beyligi, Sivas merkez olmak �zere Tokat, Niksar ve Amasya havalisinde h�k�m s�rmekteydi. �orum ve Samsun da bu beylige tabi idi. 3. S�leymansah'in Antakya �zerine hareket etmeden �nce Kastamonu ve �ankiri b�lgesine g�nderdigi tahmin olunan Kara Tegin Bey, Sinop'u fethettikten sonra burada m�stakil bir beylik kurmustu. 4. Merkezi Erzincan olan Meng�c�k Beyligi. G�m�shane, Divrigi ve Tunceli'nin kuzey kisimlari bu beylige tabi idi. 5. Malazgirt Savasina istirak ettigi sanilan, Ebu'l-Kasim Saltuk adindaki bir beyin kurmus oldugu Saltuklu Beyligi. Kars, Ardahan, Bayburt ve �oruh havzasi bu beylige tabi idi. 6. Yukari Ceyhan (Elbistan ve Maras) b�lgesinde Emir Buldaci tarafindan kurulan beylik. 7. Harput, G�ney Tunceli, �emisgezek ve civarinda �ubuk Bey tarafindan kurulmus olan bir beylik. 8. Izmir b�lgesinde ise �aka Bey adli bir T�rk beyi tarafindan kurulmus bir beylik h�k�m s�r�yordu. Bu beyligin kurulusu ve ilk devirleri olduk�a karanliktir. M�krimin Halil Yinan� Anadolu'nun fethinin tamamlandigi 1085 yilinda toplam 19 beyligin h�k�m s�rd�g�n� s�ylemektedir. S�leymansah ile Tutus arasinda m�cadele basladigi sirada Sultan Meliksah Sel�uklu imparatorluguna bagli batidaki �lkeleri tamamiyle kendi itaati altina almak maksadiyla Isfahan'dan yola �ikmis bulunuyordu. Seref�'d-Devle'nin �l�m�n� m�teakip Serif Ebu Ali Hasan'in Haleb'i teslim almak �zere bizzat gelmesini taleb eden yazisi Sultan Meliksah'in batida, bagimsiz hareket eden hanedan azalarini itaate almak i�in, daha �nce vermis oldugu karari uygulamaya koymakta acele etmesine sebep olmustur. |