Uluslararasi ticarette m�him bir yeri olan Yabanlu Pazari'nin en �nemlisi Kayseri'nin Pinarbasi il�esinin Pazar�ren k�y�n�n bulundugu yerde kurulurdu. 40 g�n boyunca a�ik kalan bu fuarda k�leler dahil her �esit kumas, k�rk ve hayvanlar alici bulurdu. Yabanlu Pazari 1277'den sonra giderek �nemini yitirdi ve Mogol valilerinin yaylagi haline geldi. Yine uluslararasi nitelik arz eden bir baska �nemli pazar da Mardin'in D�neysir (Ko�hisar) pazari idi. Ticar� maksatla kurulan hanlar ve pazar yerleri zamanla buranin bir sehir haline gelmesine sebep oldu. Bunun disinda Kirsehir-Kayseri yolu �zerindeki Ziyaret Pazar, Ilgin'daki Yilgin, Amasya-Tokat arasinda pazar g�nleri kurulan Az�ne pazari ve Germiyan'da kurulan Alem�ddin Pazari �nemli pazar yerleri idi. ANADOLU SEL�UKLU SANATI XI. y�zyildan itibaren T�rk g��lerine sahne olan Anadolu'da B�y�k Sel�uklular'in Iran'da ger�eklestirdikleri T�rk-Isl�m mimarisiyle Anadolu k�lt�r�n�n kaynasmasindan olusan yeni bir sanat anlayisinin �r�n� olan kiymetli eserler v�cuda getirilmistir. Bu eserler daha sonraki yillarda Beylikler ve Osmanli mimarisine temel teskil etmistir. Anadolu Sel�uklu sanat eserleri incelendiginde bunlari etkileyen baslica fakt�rlerin Isl�m inanci, Islam �ncesine kadar uzanan T�rk k�lt�r� ve nihayet yerli k�lt�rler oldugu s�ylenebilir. CAMILER Anadolu Sel�uklulari m�sl�man bir devlet olup halkin b�y�k �ogunlugunu m�sl�manlar olusturuyordu. Bu bakimdan diger Isl�m devlet ve hanedanlarinda g�r�ld�g� gibi camiler mimar� eserlerin basinda yer alir. Anadolu Sel�uklulari'na ait en eski camii XII. y�zyilin ortalarinda yapildigi bilinen Konya Al�eddin Camii'dir. Anadolu Sel�uklu sanatinin bir saheseri olan bu cami, daha sonraki d�nemlerde yapilan tamirat ve degisikliklerle g�n�m�ze kadar intikal edebilmistir. Sivas Ulu Camii ise 1197 yilinda II. Kili� Arslan'in ogullarindan Kutbeddin Meliksah zamaninda Kizil Arslan tarafindan yaptirilmistir. I. Al�eddin Keykub�d tarafindan yaptirilan Nigde Alaeddin Camii Anadolu Sel�uklulari'nin klasik cami mimarisinin b�t�n orijinal �zelliklerini b�nyesinde toplamaktadir. Yine Al�eddin Keykub�d tarafindan 1224 yilinda yaptirildigi anlasilan Malatya Ulucamii B�y�k Sel�uklularin Iran'da uyguladiklari pl�na dayanmaktadir. Ayni sultan d�nemine ait olan baska bir eser de Afsin AshabGi Kehf Camii'dir. Kayseri Huand Hatun Camii ise II. Giyaseddin Keyh�srev zamaninda tamalanmistir. Sultan II. Izzeddin Keyk�vus zamaninda yaptirilan Kayseri Haci Kili� Camii de bir k�lliye seklinde pl�nlanmis ve cami medreseyle kaynasmistir. Amasya'daki Burmali Minare Camii'nin II. Giyaseddin Keyh�srev d�neminde tamamlandigi bilinmektedir. Sinop Ulu Camii ise Muineddin S�leyman Perv�ne tarafindan yaptirilmistir. Amasya valisi Seyfeddin Torumtay tarafindan yaptirilan G�k Medrese Camii Divrigi Ulu Camii'ni hatirlatan bir pl�na sahiptir. B�nyan Ulu Camii, Aksehir Ulu Camii ve Develi Ulu Camii de Anadolu Sel�uklulari'na ait kiymetli eseler arasinda yer alir. XIII. yizyilda yapilan Sel�uklu mescidlerinden bazilari da s�yle siralanabilir. Konya Tas Mescid, Konya Sir�ali Mescid, Konya Karatay Mescidi, Konya Hoca Hasan Mescidi, Konya Beyhekim Mescidi, Konya Tahir ile Z�hre Mescidi, Alanya Ak�ebe Sultan Mescidi, Aksehir K���k Ayasofya Mescidi, Aksehir G�d�k Minare Mescidi, Harput Alaca Mescid. 2- Medreseler Anadolu Sel�uklulari zamaninda yapilan medreseler arasinda Afyon Boyalik�y'deki Kubbeli Medrese (1210), Isparta Atabey'de Ertokus Medresesi (1224), Konya Karatay Medresesi (1251), Konya'da Vezir Sahip Ata'nin yaptirdigi Ince Minareli Medresesi (1260-1265), Afyon �ay'da Tas Medrese, Kirsehir Cacabey Medrese (1272-1273) sayilabilir. Anadolu'da Sel�uklu mimarisinin orijinal bir eseri olarak kabul edilen Kubbeli Medreseler Osmanli camii mimarisine zemin hazirlamis, hank�hlar, zaviyeler ve tekkeler hep bu pl�n esas alinarak ger�eklestirilmistir. Kayseri'deki �ifte Medrese I. Giyaseddin Keyh�srev'in tip medresesiyle kizkardesi Gevher Nesibe Hatun'un sifahanesinden ibaret d�rt eyvanli bir yapidir (1205). I. Izzeddin Keyk�vus tarafindan 1217-18'de Sivas'ta yaptirilan Sifahane'de g�z, dahiliye, cild ve ruh hastaliklari tedavi edilirdi. Burada ruh hastaliklarinin musik� ile tedavi edildigi bilinmektedir. Anadolu'daki en �nemli medreselerden birini teskil eden Konya'daki Sir�ali Medrese (1242), klasik Sel�uklu medreselerinin ilk �rnekleri arasinda yer alir. Aksehir'deki Tas Medrese 1250'de Sahip Ata tarafindan yaptirilmistir. Yine ayni sehirde Huand Medresesi, Siraceddin Medresesi ve Haci Kili� Medreseleri din� ilimlerin okutuldugu medreseler idi. Sivas'ta adeta birbirleriyle rekabet edercesine ayni yil (1271) i�inde yaptirilan G�k Medrese, B�r�ciye Medresesi ve �ifte Minareli Medrese abidev� eserler arasinda yer alir. G�k Medrese �ifte minareleri mermer portali, �esmesi, s�sleme ve k�se kuleleriyle Sahip Ata'nin en g�sterisli eserleri arasinda yer alir. G�k Medrese Anadolu Sel�uklu mimarisinin en gelismis eseridir. B�r�ciyye Medresesi Muzaffer B�r�cird� tarafindan, �ifte Minareli Medrese ise Ilhanli veziri Semseddin C�veyn� tarafindan yaptirilmistir. Bunlarin disinda 1270'te Tokat'taki G�k Medrese Muineddin S�leyman Pervane tarafindan yaptirilmistir. Erzurum'daki �ifte Minareli Medrese veya Hatuniye Medresesi Anadolu'da yaptirilan en b�y�k medrese oldugu gibi mimar�si, pl�ni ve s�slemeleriyle ahenkli bir �sl�ba sahip abidev� bir eserdir. K�MBET VE T�RBELER Anadolu Sel�uklulari tarafindan yapilan k�mbetler B�y�k Sel�uklu mimarisinin bir uzantisi olarak kabul edilmektedir. �ok m�tevazi �l��de yapilmakla beraber mimar� bakimdan inanilmaz bir zenginlige sahiptir. XII. y�zyilda insa edilen ilk k�mbetler �nceleri sadece tugladan daha sonra ise tastan yapilmaya baslanmistir. Sekil olarak sekiz, on, oniki k�seli veya silindirik g�vde �zerine piramit yahut k�lahli k�mbetler basta olmak �zere dilimli g�vdeli k�mbetler, kare planli ve kubbeli, ya da dikd�rtgen plan �zerine tonozlu t�rbeler olarak karsimiza �ikmaktadir. Distan bakildiginda bir kule seklinde g�r�nen k�mbet genelde iki katlidir. Birinci kata birka� merdivenle �ikilir. Burada sanduka mezar bulunur. Asil mezar ise alt katta yani toprak seviyesinin altinda mumyalik denilen b�l�mdedir. �st katta bulunan sanduka sembolik bir mezar seklindedir. Burasi daha �ok bir ziyaretg�h veya mescit seklinde d�s�n�lebilir. K�mbetler �ogu zaman bagimsiz bir mimar� eser olmakla beraber bazen de cami ve medreselere bagli olarak insa edilmistir. Erzurum'da Yakutiye Medresesi'ne bagli olarak insa edilen k�mbet (1310) tas is�iliginin en g�zel �rneklerindendir. XII. y�zyilda yapilan Sel�uklu k�mbetlerinden sadece II. Kili� Arslan k�mbeti zamanimiza kadar kalmistir. Kayseri'deki �ifte Medrese k�mbeti (1206) en eski Anadolu Sel�uklu eserlerinden biridir. I. Izzeddin Keyk�vus'un 1217 tarihinde Sivas'ta yaptirdigi D�ru's-sifa'nin saginda bulunan t�rbenin �zerinde tugla kubbenin �rtt�g� mek�n �st�nde distan on kenarli bir k�mbet y�kselmektedir. |