IV. R�KNEDDIN KILI� ARSLAN (1262-1266) II. Giyaseddin Keyh�srev'in ortanca oglu olan Kili� Arslan G�y�k Han'in tahta �ikis merasimine katilmis ve ondan aldigi yarligi ile d�n�ste Sivas'ta agabeyi II. Izzeddin Keyk�vus'u azlederek yerine kendi ge�misti. Ancak Cel�leddin Karatay taht kavgalarina son vermek d�s�ncesiyle �� kardesi, birlikte Sultan il�n etmeyi daha dogru buldu. Ihtirasli devlet adamlarinin m�dahaleleriyle bu durum uzun s�rmedi ve IV. Kili� Arslan Kayseri'ye gidip saltanatini il�n etti. 1254'te maydana gelen savasi kaybedince Uluborlu kalesine hapsedildi. Muineddin Pervane'nin gayretleriyle Baycu Noyan IV. Kili� Arslan'i hapishaneden �ikarip Sel�uklu tahtina iade etti ve Mogol destegiyle 1262'den itibaren Anadolu Sel�uklu gelenegine uyularak kapisinda bes nevbet (nevbet-i pencg�ne) �alindi. Mogol istil�si y�z�nden Anadolu'ya gelen T�rkmenler ise IV. Kili� Arslan karsisinda Keyk�vus'u destekliyorlardi. Bu T�rkmen gruplari arasinda en g��l�leri Denizli, Honas ve Dalaman civarinda yurt tutan uc gazisi Mehmed Bey idaresinde faaliyet g�steren T�rkmenlerdi. Hulagu'nun huzuruna gelip kendine itaat arzetmesini istemesine ragmen Mehmet Bey gitmedi. Bunun �zerine Sel�uklu-Mogol kuvvetlerinin h�cumuna maruz kaldi ve damadinin ihaneti sebebiyle maglup oldu ve daha sonra Borgulu'da �ld�r�ld�. Bu devirde dikkati �eken T�rkmen beyliklerinden biri de adini Kerim�ddin Karaman'dan alan Karamanlilar'dir. Kili� Arslan'a ve Mogollar'a karsi m�cadeleleriyle taninan Karamanlilar 20.000 kisilik bir kuvvetle Konya'ya dogru y�r�y�nce Muineddin Pervane derhal asker toplayip onlarin karsilarina �ikti ve G�vele kalesi yakinlarinda cereyan eden savasta onlari bozguna ugratip ileri gelenlerini esir aldi. T�rkmenlerin Kili� Arslan, Muineddin Pervane ve Mogollara karsi geristikleri bu faaliyet bir cihad hareketi sekline d�n�sm�s ve Izzeddin Keyk�vus'un etrafindan b�y�k kaynasma olmustur (1262). Mogol baskilarinin en siddetli oldugu bir d�nemde Baycu Noyan'in H�lagu ve Abaka Han'in g�ven ve dostlugunu kazanarak Sel�uklu Devleti i�inde b�y�k bir n�fuza sahip olan Muineddin Pervane 1262'den 1277 yilina kadar s�ren 15 yillik bir d�neme adini veren meshur bir sim�dir Hulagu'ya �ylesine n�fuz etmisti ki Hulagu Kili� Arslan'a kendisiyle g�r�s�lmesi gereken bir mesele olursa Muineddin Pervane'den baskasinin gelmemesini s�ylemistir. Mogollara dayanarak siyasi rakiplerini bertaraf ederek Anadolu'da mutlak bir otorite tesis etmistir. Adeta bir h�k�mdar gibi hareket eden Pervane alim ve seyhleri himaye etmis, medrese ve zaviyelerde huzur i�inde egitim yapilmasini ve ibadet edilmesini saglamistir. Tokat'ta Hank�h-i Pervane adli bir zaviye, Kayseri'de bir medrese, Merzifon'da da bir cami yaptirmistir. Mevl�n� Cel�leddin-i Rum�'nin yakin dostu olan Pervane ona ve m�ridlerine daima yardimci olmustur. Mogollarin sonu gelmeyen istek ve baskilarina ragmen Anadolu halkinin umum� refah seviyesini korumustur. KILI� ARSLAN ILE PERVANE ARASINDA GERGINLIK Sel�uklular 1214 yilinda fethettikleri Sinop'u Karadeniz b�lgesinin en �nemli ihrac�t ve ith�lat limani haline getirmislerdi. Ayrica yaptiklari kale, cami, medrese ve diger hayir kuruluslariyla da sehre her bakimdan mamur bir g�r�n�m kazandirmislardi. Insa edilen tersane de Sinop'a bir �s �zelligi kazandirmisti. Mogol istil�si ve i� karisikliklardan istifade eden Trabzon Komnenoslari (657/1259) yilinda Sinop'u isgal ve sehri idare etmek �zere Gavras adli birini vali tayin ettiler. Anadolu Sel�uklu Devleti i� meseleleri hallettikten sonra Kili� Arslan ile Muineddin Pervane Sinop'u geri almak i�in seferber oldular. 1265 yilinda Ilhanli tahtina �ikan Abaka Han'i ziyaret edip degerli hediyeler takdim ettiler ve tahta �ikisindan dolayi kendisini kutladilar. Bu sirada Abaka Han'a Sinop'u kurtarmak istediklerini s�yleyip izin aldilar. D�n�ste Muineddin Pervane Tokat, Niksar ve Samsun y�resinden topladigi askerlerle Sinop �zerine y�r�d� ve sehri muhasara etti. Surlari karadan manciniklarla d�verken 1000 se�kin denizciyle denizden de kusatma altina aldi. Neticede Rum valisi, Taceddin Kili� tarafindan �ld�r�lerek sehir ele ge�irildi ve kiliseye �evrilen camiler ibadete a�ildi. Bu �nemli zafer fetihnamelerle b�t�n m�sl�man �lkelere ve Abaka Han'a duyuruldu (664/1266). Bu basarisi Muineddin Pervane'nin n�fuz ve kudretini daha da artirdi. Muineddin Pervane bu n�fuz ve kudretini kullanarak Sinop'un resmen kendisine temlik edilmesini istedi. Sultan Kili� Arslan b�yle bir seyin olamayacagini s�yleyip itiraz ettiyse de Mogollar'dan destek g�ren Pervane'nin bu arzusunu yerine getirmek zorunda kaldi. Bizzat Ibn B�b�'nin kaleme aldigi temlikn�me ile sehri ona vermek zorunda kaldi. Sultani giderek artan n�fuz ve kudretine engel g�ren Muineddin Pervane Mogol kumandani Napsi Noyan ile diger Mogol temsilcilerini Sultan Kili� Arslan'a karsi kiskirtmaya basladi. Hatta daha da ileri giderek onun Memluk sultani Baybars ile isbirligi yaparak Mogollara karsi sefere hazirlandigini s�yl�yordu. Aslinda Muineddin Perv�ne Tebriz'de bulundugu sirada bizzat Abaka Han'a Kili� Arslan'i jurnal ederek: "Bu Sel�uklulara emniyet olmaz" demis ve onun Meml�k sultaniyla birlikte hareket ettigini s�ylemisti. Abaka da onu Anadolu'da kendi naibi olarak g�rd�g�n� ve kim Mogollara muhalefet ederse hayati senin elindedir" diyerek Sultan Kili� Arslan'i �ld�rmesi i�in adete yetki vermisti. Muineddin Pervane bu niyetini ger�eklestirmek i�in Anadolu'daki Mogol kumandan ve h�kimleriyle (yarguci) anlastiktan sonra Tokat'tan Aksaray'a hareket etmisti. Kili� Arslan ile veziri Fahreddin Ali de onlardan kisa bir s�re �nce Anadolu'ya gelmislerdi. Kili� Arslan bir ziyafette bulundugu sirada sarhos vaziyette meclise gelen Mogol kumandanlar ona Mu�neddin Pervane'yi �ld�rmek i�in pl�nlar yapmakta oldugunu s�yleyerek hakaret etmislerdir. Sultan b�yle bir d�s�ncesi olmadigini s�yemisse de bu defa araya giren Pervane ile m�nakasaya tutulmus ve ona "ici Atabeg sen sarhos musun" diyerek karsilastigi manzara karsisindaki saskinligini dile getirmistir. Pervane ise cevaben: "Evet senin hareketlerin y�z�nden sarhos gibiyim. Seni Uluborlu kalesinden �ikarip saltanat makamina getiren benim. Fakat sen benim b�t�n hizmetlerimi unuttun" demistir. Aslinda Pervane b�t�n yetkileri kendinde toplayip sultani bir kukla durumuna d�s�rm�st�. Fakat b�t�n bunlara ragmen onu ortadan kaldirmak i�in tertiplere girisiyordu. Sultan bu tertip karsisinda veziri Fahreddin Ali ile beraber Aksaray'daki sarayina gitti. Ertesi g�n verdigi ziyafet sirasinda i�kisine zehir katilmis sonra da �adiri Mogol askerleri tarafindan sarilmis ve yayinin kirisiyle bogularak �ld�r�lm�st�r (664/1266). Sultanin cenazesi Konya'ya g�t�r�lerek K�mbedhane'de topraga verildi. 28-30 yaslarinda olan Kili� Arslan kendisini tahta �ikaran Pervane ve Mogollar tarafindan �ld�r�ld�g� halde halka i�kiden �ld�g� s�ylenmistir. III. Giyaseddin Keyh�srev Abaka Han'i ziyarete gittiginde o, babasinin eceliyle mi yoksa bir suikast sonucu mu �ld�g�n� sormus. Giyaseddin Pervane'den korktugu i�in eceliyle �ld�g�n� s�ylemistir. Kili� Arslan ata iyi binebilen, maharetle kili� ve mizrak kullanan cesur fakat i�ki ve eglence d�sk�n� bir h�k�mdar idi. Bu arada Mevl�n� ve T�rkmen babalariyla sohbet eder onlara sarayinda ziyafetler verirdi. Kaynak: Osmanli tarihi |