BABA�LER ISYANI Baba�ler isyani, II. Giyaseddin devrinin en �nemli olaylarindan birini teskil eder. Seyh Ebu'l-Beka Baba Ily�s-i Horasan� Mogol istil�si sirasinda Harezmsahlar'in hakimiyetindeki topraklardan Anadolu'ya gelmis bir T�rkmen seyhi idi. Torunu Elvan �elebi Men�kib�'l-Kudsiyye adli eserinde onun Anadolu'ya geldikten sonra Amasya yakinlarindaki Ilyas k�y�ne (�at k�y�) yerlestigini ve burada etrafina �ok sayida m�rid topladigini kaydeder. Baba Resul diye de taninan Baba Ilyas 637'de (1240) Anadolu Sel�uklu Sultani II. Giyaseddin Keyh�srev'e karsi iktidari ele ge�irmek amaciyla bir isyan hareketi baslatti. Isyanin sevk ve idaresini de halifesi Baba Ishak'a birakti. Ilk zamanlarinda b�y�k bir basari elde eden Baba�ler daha sonra Amasya'da bozguna ugratildilar. M�bariz�ddin Armagan Sah emrindeki Sel�uklu ordusu tarafindan Amasya Kalesi'nde muhasara edilen Baba Ilyas yakalanip idam edildi. Baba Ishak Adiyaman yakinlarindaki Kefers�d b�lgesindeki T�rkmenleri silahlandirdiktan sonra Adiyaman, K�hta ve Gerger'i ele ge�irdi. Seyhi Baba Ilyas'in �ld�r�lmesine mani olamayip intikam duygulariyla Konya �zerine y�r�d�. Baba Ishak m�ridleriyle beraber Kirsehir'in kuzeydogusundaki Malya ovasina geldigi sirada Em�r Necmeddin kumandasindaki Sel�uklu ordusuyla karsilasti. �ok �etin ge�en savasta Sel�uklu ordusu �cretli ve zirhli Frank askerleri sayesinde Baba�leri bozguna ugratti. �ocuk ve kadinlar hari� hepsi kili�tan ge�irildiler (637/1240). Baba� isyaninin sebepleri �zerinde duran bazi arastirmacilar olaylarin iktisad�, sosyal ve psikolojik fakt�rlerden kaynaklandigini, halkin ekonomik a�idan �ok k�t� sartlar i�inde yasadigini, toprak rejiminin XIII. y�zyilin ilk �eyreginden itibaren bozulmaya basladigini ve sonunda toprak agalarinin k�yl�leri irgat olarak �alistirdiklarini, ikta arazilerin vakif araziye d�n�st�r�lmesi sebebiyle de T�rkmenlerin yasadigi topraklarin azaldigini ve bu y�zden sikintilara maruz kaldiklarini, b�ylesine hayat� bir tehlike karsisinda T�rkmenlerin hayvanlarini otlatacak mera dahi bulamadiklarini ve b�y�k bir krizle karsi karsiya kaldiklarini ifade ederler. Bunun yaninda yerlesik bir hayat s�ren T�rklerin k�ylerde yasamakta olan T�rkmenleri asagiladiklarini hatta onlari kendilerine bir hasim g�rd�klerini, T�rkmenlerin de onlari tembellikle su�layarak onlara kin besledikleri, ayrica devletin idari kadrolarindaki Iranli unsurun da T�rkmenleri tahkir ettikleri ve sonunda T�rkmenlerin bu asagilamaya dayanamayarak onlarla asagi yukari ayni g�r�s� benimseyen merkezi h�k�mete karsi isyan baslattiklarini 1237'de Sel�uklu tahtina ge�en II. Giyaseddin Keyh�srev'in av partileri ve i�ki meclislerinde vakit ge�irerek devleti ihtirasli fakat liyakatsiz kisilerin eline birakmasini ve bunlarin sikinti i�inde yasayan halktan agir vergiler almalarinin da bu isyanin �ikisinda etkili oldugunu ileri s�rerler. Baba� ayaklanmasi Sel�uklu devletini iyice sarsmisti. Bu durumdan yararlanmak isteyen Mogollar Mugan ve Arran'da kararg�h kurarak Dogu Anadolu'ya birka� kez yagma akinlarinda bulundular. Baba� ayaklanmasindan birka� ay �nce Ani ve Kars'i isgal eden Mogollarin Erzurum'u da kusatma niyetinde olduklari g�zden ka�miyordu. Bu sebeple Sel�uklular Erzurum'a �nemli kuvvetler yigdilar. Ancak Mogollar 1242 kisinda Erzurum'u kusattilar ve sehir halkinin kahramanca savunmasina ragmen i�eri girmeyi basardilar ve binlerce kisiyi �ld�rd�ler. Sehrin subasisi, Sinaneddin Yakut da �ld�r�lenler arasindaydi. Mogollar bu katliam ve yagmalardan sonra sehri yaktilar ve surlari yiktilar. Ele ge�irdikleri esir ve ganimetlerle Mugan'a d�nd�ler. Erzurum'un isgali Mogol tehlikesine karsi Sel�uklularin daha aktif olarak harekete ge�mesini gerektirdi. �esitli m�sl�man devletlerin asker g�ndererek destekledigi Sel�uklu ordusu 1243 yili Temmuz baslarinda Sivas'a 80 km. uzakliktaki K�sedag'da meydana gelen savasi kaybederek perisan bir sekilde dagildilar. Sultan II. Giyaseddin korkusundan geceleyin Tokat yoluyla Konya'ya ka�ti. Baycu Noyan K�sedag'da bozguna ugrayan Sel�uklu ordusunu izlemek amaciyla yola �ikti, Sel�uklu ordusuna rastlamayinca da Sivas'a dogru ilerledi. Sivas kadisi Necmeddin zamanin b�y�k bilginlerinden biriydi. Mogol istil�si sirasinda Harizm'de bulunmustu. Kadi sehrin ileri gelenleriyle Baycu'yu karsiladi, bir�ok mal ve hediye sunarak halkin canina dokunulmamasini istedi. Baycu bunun �zerine askerlerine �� g�n boyunca sehri yagmalama izni verdi. Sel�uklularin bir askeri �ss� olan Sivas'ta bulunan b�t�n savas ara� ve gere�leri yakildi ve tahrib edildi. K�sedag fel�keti Anadolu T�rklerinin hafizasinda uzun yillar aci hatiralarla yasadi. Bozgundan sonra vezir M�hezzeb�ddin Ali degerli hediyelerle birlikte Baycu'nun yanina gitti ve baris yapti. K�sedag buhranindan yararlanan Ermenilerin T�rk topraklarina saldirmalari �zerine yeni vezir Semseddin Isfahan� b�y�k bir orduyla Ermeni topraklarina girdi. Tarsus'u kusatti. Sehir tam d�smek �zereyken Sultan II. Giyaseddin'in �l�m haberi geldi (1246). Vezir bu haber yayilmadan Ermeni kraliyla bir anlasma yaparak Konya'ya geri d�nd�. Yaklasik 25 yaslarinda �len II. Giyaseddin i�ki ve eglence d�sk�n� bir h�k�mdardi. Av hayvanlariyla ugrasmaktan ve onlari insanlar �zerine saldirtmaktan b�y�k zevk duyardi. Yeteneksiz bir h�k�mdar olmakla beraber I. Al�eddin Keykubad'in attigi saglam temeller nedeniyle ekonomik ve toplumsal ilerleme 1277'ye Muineddin S�leyman Perv�ne'nin idamina kadar hizini yitirmedi. Dini ve ilmi bir�ok m�esseseler kuruldu, camiler, medreseler, hastahane ve kervansaraylar yapildi. Giyaseddin Keyh�srev akl� ve ahl�k� zaaflari yaninda korkakligi ile de devleti adeta sahipsiz birakmisti. Baba� isyaninda Konya'da kalmaya cesaret edememis Kubad-�b�d'a, Mogol istil�si karsisinda da Antalya'ya �ekilmis, K�sedag'da devleti M�barizeddin �avli'ya birakip ka�misti. Sadeddin K�pek'in �nemli devlet adamlarini �ld�rtmesi, Sultanin da ciddi beyleri bir kenara itip ayak takimiyla d�s�p kalkmasi devlet islerinin bozulmasina yetmisti. Sahsiyetsiz devlet adamlarinin siyas� ihtiras ve entrikalari sebebiyle Sel�uklu Devleti Mogollarin elinde bir oyuncak haline gelmisti. Kaynak: Osmanli tarihi |