ILIM, K�LT�R VE MEDENIYET Van g�l� havzasinin merkezinde yer alan Ahlat, ilim, k�lt�r, medeniyet ve ticaret bakimindan Orta�agin en �nde gelen sehirlerinden biriydi. Ahlatsahlar, sehri onarmak i�in b�y�k gayret sarfettiler. Mesel� 1164 yilinda meydana gelen bir yangin sirasinda pek �ok ev ve d�kk�n harabeye d�nm�st�. II. S�kmen'in karisi Sahb�nu bu hasari tel�fi etmek i�in seferber olmus, �ok sayida k�pr� ve yolu yeniden yaptirmis, Bitlis kapisi �n�nde g�zel hanlar insa ettirmisti. Ayrica kale ve surlari da onartmisti. Ticaret ve tarim sahasindaki gelismelerle Ahlat, surlarin disina �ikmis, halk fevkal�de zengin olmustu. Ahlatli t�ccarlarin denizasiri �lkelerle de ticaret yaptiklari bilinmektedir. Ahlat'ta demir-�elik ve �ilingirlik �ok ilerlemisti. Ahlat ilim, k�lt�r ve din adamlariyla; zahid, mutasavvif ve san'atk�rlariyla meshur bir sehirdi. Bundan dolayi sehre Kubbet�'l-Isl�m denilirdi. O d�nemde muhtelif sehirlerde insa edilen pek �ok eserin Ahlatli mimarlar tarafindan yapilmis olmasi da buranin nasil bir medeniyet merkezi oldugunu g�sterir. Ahlatsahlar; ilim, din, san'at ve tarikat adamlarini himaye ederek ilim ve k�lt�r�n gelismesine hizmet etmislerdir. Ahlatli meshur sanatk�r ve �limlerden bazilari sunlardir: Haci el-Ahlat�, Mufaddal el-Ahlat�, Hurremsah el-Ahlat� (mimar), Fahreddin el-Ahlat� (asronomi bilgini), Eb� Ali el-Ahlat� (filozof) Ibrahim b. Abdullah, H�seyin el-Ahlat� (kimyager), Safiy�ddin Ebu'l-Berek�t, Ebd�ssamed b. Abdurrahman, Ali b. Muhammed, Seyh M�'min ed-Dar�r, Yahya b. Ahmed, Muhammed b. Melikd�d, Muhammed b. Ali, Ali b. �mer (�lim). Ahlatsahlar'in bir medeniyet ve k�lt�r merkezi olan baskentleri Ahlat, Harezmsah Cel�leddin'in muhasara ve yagmasi, Mogol istil�si ve Mogol-Meml�k savaslari sirasinda b�y�k �apta tahrip edilmis, iktisad� ve ticar� hayat gerilemis ve halk b�lgeyi terketmeye baslamistir. Bazi tarih�iler, esnaf ve sanatk�r birliklerinin (fityan) de ilk defa Ahlat'ta g�r�ld�g�n� s�ylerler. Bu teskil�t mensuplari Ahlat'in siyas� hayatinda �nemli rol oynuyor ve muhasara sirasinda sehrin m�dafaasinda yardimci oluyorlardi. |