AHLAT�AHLAR Ahlatsahlar, 1100-1207 tarihleri arasinda Ahlat ve civarinda h�k�m s�rm�s bir T�rk-Isl�m hanedanidir. Van g�l�n�n kuzeybatisinda yer alan Ahlat adinin Urartular'dan geldigi ve onlarin bu sehre "Halads" dedikleri kabul edilmektedir. Ermenilerin Salent, S�ryanilerin Keloth dedigi Ahlat Arap�a Isl�m kaynaklarinda Hil�t seklinde ge�er. Fakat T�rkler'in buraya h�kim oldugu tarihten itibaren Ahlat olarak telaffuz edilmeye baslanmis ve g�n�m�ze kadar da bu adla anilagelmistir. Sehir ilk defa Hz. �mer devrinde el-Cez�re fatihi Iyaz b. Ganm tarafindan Bitlis ve diger bazi sehirlerle birlikte fethedilmistir (20/640-641). Yapilan anlasmayla Ahlat ve Bitlis beyleri Isl�m devletinin himayesinde kalacak ve yillik muayyen miktarda vergi �deyecekti. Sel�uklular'in bu b�lgeye ilk akinlari, �agri Bey'in 1015-1021 yillari arasinda ger�eklestirdigi meshur Dogu Anadolu seferi sirasinda yapilmisti. �agri Bey'in d�n�s�nde: "Bize karsi koyabilecek bir kavme rastlamadim" seklindeki raporu, Sel�uklular'in bu b�lgeyi ele ge�irme �mitlerini artirdi. Ilk Sel�uklu sultanlari Tugrul Bey ve Alparslan, hem T�rkmen kitlelerine yurt bulmak ve hem de Isl�m �lkelerini korumak gayesiyle Bizans sinirlarina akinlar d�zenlediler. Tugrul Bey bu seferlerden birinde Bargiri ve Ercis'i zaptetti. Sultan Alparslan zamaninda Sel�uklular'in eline ge�en Ahlat, Anadolul'nun fethi sirasinda bir �s ve kararg�h olarak kullanilmistir. Muhtemelen Malazgirt zaferinden �nceki bir tarihte T�rk h�kimiyetine giren sehir, Sel�uklu sultanlari tarafindan tayin edilen valilerce y�netiliyordu. Kaynaklarin ifadesine g�re; Malazgirt savasina katilan Ahlatlilar, elde ettikleri ganimetler sayesinde zengin olmuslardir. Daha sonra Mervan�ler'in eline ge�en Ahlat, 1100 yilina kadar onlarin idaresinde kaldi. a) S�kmen el-Kutb� (1100-1111): Ahlatsahlar hanedaninin kurucusu olarak kabul edilen S�kmen'e Sel�uklular'in Azerbaycan valisi Kutbuddevle Ismail b. Y�kut�'nin k�lesi oldugu i�in efendisine nispetle el-Kutb� deniliyordu. Kutbuddevle Ismail, Sultan Meliksah'in �l�m�nden sonra ogullari ve hanedan mensuplari arasinda baslayan taht kavgalari sirasinda �ld�r�l�nce, S�kmen onun oglu Mevdud'un hizmetine girdi (486/1093). Ahlat'a h�kim olan Mervan� emirlerinin zul�m ve iskencelerinden usanan halk, adaletiyle meshur S�kmen el-Kutb�'ye haber g�ndererek onu buraya davet ettiler. S�kmen bu daveti kabul ederek Ahlat'a geldi ve halk tarafindan coskun sevin� g�sterileriyle karsilandi (493/1100). S�kmen Mervan�ler'i oradan uzaklastirarak sehre h�kim oldu. Sultan Meliksah'in oglu Melik Muhammed Tapar, kardesi Sultan Berkyaruk'a karsi giristigi taht m�cadeleleri sirasinda daima kendisini destekleyen ve basarili hizmetlerde bulunan S�kmen el-Kutb�'ye Ahlat ve Van g�l� havzasini ikta ederek onun Ahlat ve �evresine h�kimiyetini onayladi (493/1100). Ahlat merkez olmak �zere kurulan bu hanedana, kuruldugu yer dolayisiyla Ahlatsahlar denildigi gibi kurucusunun adina nispetle de S�kmeniyye, Sokmaniyya veya S�kmenliler de denilir. S�kmen bu tarihten itibaren yine Melik Muhammed Tapar'a sadakatle hizmet etti. Nitekim 496 (1103) yilinda Hoy'da Muhammed Tapar ile kardesi Berkyaruk arasinda meydana gelen muharebede Yagisiyan'in oglu Muhammed ve Siirt em�ri Kizil Arslan ile birlikte S�kmen de Muhammed Tapar'in saflarinda bulunuyordu. Bu savasta yenilen Muhammed Tapar, taraftarlariyla beraber Ercis'e ve oradan da Ahlat'a gitti. Ertesi yil Sultan Berkyaruk ile Muhammed Tapar arasinda anlasma saglaninca, Sel�uklu topraklari ikiye ayrilmis ve Sepidrud (Kizil�zen) sinir olmak �zere Derbend'den Diyarbekir ve Suriye'ye kadar uzanan saha Muhammed Tapar'in h�kimiyet sahasi olarak kabul edilmis ve Ahlat'ta da hutbe Muhammed Tapar adina okunmustur. Sultan Muhammed Tapar, 1105 tarihinde Musul'da Emir ��k�rm�s'� kusatirken S�kmen yine onun yanindaydi. Sultan Muhammed Tapar, Eyl�l-Ekim 1108 tarihinde Em�r Mevdud'u; Porsukoglu Porsuk, Aksungur Porsuk� ve S�kmen el-Kutb� ile birlikte Musul'u �avli'nin elinden almak �zere g�nderdi. S�kmen el-Kutb�, daha sonra Mevdud'un birinci Urfa seferine katildi(1110). Sultan Muhammed Tapar'in emriyle Ha�lilar'a karsi bir sefer hazirligina girisen Emir Mevdud, Artukoglu Ilgazi ve S�kmen el-Kutb�'nin de yer aldigi b�y�k bir orduyla Urfa �zerine y�r�d�. Ceziret Ibni �mer (Cizre)'de kararg�h kuran Sel�uklu ordusu, diger komutanlarin ve g�n�ll� m�cahitlerin de katilmasi i�in beklemeye basladi. Urfa'yi ele ge�irmeye karar veren m�ttefik kuvvetler, 2-11 Mayis 1110 tarihleri arasinda Urfa'yi kusatip giris-�ikisi kontrol altina aldilarsa da bu kusatmadan �nemli bir basari elde edilemedi. Mevdud, Sultan Muhamed Tapar'in emriyle ertesi yil yeni bir sefere hazirlandi. Ismen sultanin oglu Mesud'un emrinde ger�eklestirilen bu sefere; Ilgazi'nin oglu Ayaz, Meraga em�ri Ahmed�l ve Hemedan em�ri Porsukoglu Porsuk'tan baska Ahlatsah S�kmen el-Kutb� de katildi. Birlesik Sel�uklu ordusu Tellb�sir'i kusatti. Fakat Halep Sel�uklu meliki Ridvan'in tutarsiz hareketleri ve Ahmed�l'in Tellb�sir kontu Joscelin ile anlasarak Mevdud'u kusatmayi kaldirmaya ikna etmesi sebebiyle yine netice elde edilemedi. S�kmen bu sefer sirasinda B�lis'te aniden rahatsizlanarak �ld� (505/1111). Bunun �zerine ona bagli birlikler, efendilerinin cenazesini alarak Meyyafarik�n istikametinde yola devam ederken S�kmen'in hazinelerini ele ge�irmek isteyen Ilgazi'nin saldirisina maruz kaldilar. S�kmen'in adamlari tabutu ortalarina alip kahramanca savastilar, Ilgazi'yi maglup ederek Ahlat'a gittiler ve cenazeyi burada defnettiler. S�kmen'in �l�m�nden sonra Ahlatsahlar devleti b�y�k bir sarsinti ge�irdi. Meraga em�ri Ahmed�l, Sultan Muhammed Tapar'in yanina giderek S�kmen ilini kendisine ikta etmesini istedi. Fakat diger em�rler buna razi olmayinca Ahmed�l'in bu arzusu ger�eklesmedi. Hoy'un batisinda buraya bir konak mesafedeki S�kmen�b�d sehrinin S�kmen el-Kutb� mi yoksa torunlarindan II. S�kmen tarafindan mi kuruldugu kesin olarak tesbit edilememistir. S�kmen el-Kutb�'nin h�k�mdarligi sirasinda Ahlatsahlar, basta Ahlat olmak �zere Malazgirt, Ercis, Adilcevaz, Eleskirt, Van, Tatvan, Erzen, Bitlis, Mus, Hani ve Bargiri sehirlerini h�kimiyetleri altina almislardi. S�kmen 502 (1108-1109) yilinda Meyyafarik�n'i yedi ay muhasara ettikten sonra Humartas'in elinden aldi ve Oguzoglu'nu (Kizoglu) buraya vali tayin ederek bazi agir vergileri kaldirdi. S�kmen devrinde bu b�lgedeki ticar� hayat b�y�k gelisme g�sterdi. Nitekim Ahlat ticaret gemileri Karadeniz sahillerinde de ticar� faaliyetlerde bulunuyorlardi. Tarih�iler b�yle bir ticaret gemisinin Kostantiniyye denizinde (muhtemelen Karadeniz) battigini ve gemideki t�ccarlarin boguldugunu ifade ederler. b) Zahireddin Ibrahim (1111-1127): S�kmen'in �l�m� �zerine yerine zayif bir sahsiyet olan oglu Zahireddin Ibrahim ge�ti (1111). Ibrahim babasindan g��l� bir devlet miras almisti. Ilk olarak Meyyafarik�n'e giden Ibrahim vali Oguzoglu'nu (Kizoglu) azlederek yerine Eb� Mansur el-Mu�n'i tayin etti. Ibrahim 507 (1113-1114) yilinda veziri Eb� Sa'd es-Sed�d'i idam edince Meyyafarik�n valisi olan kardesi Eb� Mansur isyan etti. Sultan Muhammed Tapar, daha sonra Meyyafa-rik�n'i �nde gelen em�rlerinden Karaca es-S�k�'ye ikta etti (508/1115). B�ylece Meyyafarik�n Ahlatsahlar'in h�kimiyetinden �ikmis oldu. Bu isyan ve karisikliklar sirasinda Meyyafarik�n harap oldugu gibi bu olaylardan rahatsiz olan halk da sehri terketmeye basladi. Sehir daha sonra Artuklular'in eline ge�ti (515/1121). |