KÜLTÜREL YAPI

Kastamonu kenti beylikler döneminde gelişerek önemli bir kültür merkezi oldu. Önce Çobanoğulları'nın ardından Candaroğulları'nın merkezi olan kentte camiler, medreseler, şifahaneler, hamamlar yaptırıldı. O dönemlerden kalan Atabey Camisi, Yılanlı Şifahane olarak anılan Pervaneoğlu Ali Şifahanesi ve İsmail Bey Külliyesi anılmaya değer yapıtlardan üçüdür. Kastamonu kenti Osmanlılar döneminde de kültür merkezi olma özelliğini korumuştur. Bu kentte sancak beyliği yapan Cem Sultan çarşıya bir bedesten yaptırmış, daha sonra Mimar Sinan'ın yaptığı Ferhad Paşa Camisi, Sinan Bey Camisi ve Yakup Ağa Külliyesi Kastamonu'nun anıtsal yapılar dizisine katılmıştır.

İlin orta kesiminde yer alan kentin tarihsel çekirdeği, ünlü Kastamonu Kalesi'nin sur içi ile yamaçlarındandır. Bu eski yerleşme alanı, Karaçomak Deresi'nin batı kesimindedir. 14. yüzyılda sur dışına taşmaya başlayan yerleşme, Osmanlı döneminin ilk evresinde ordunun bazı gereksinmelerini karşılamak amacıyla yapılan üretim etkinlikleri nedeniyle canlanarak büyüdü ve derenin doğu kesimine doğru geliti. Daha sonra kale yamacındaki konutları terk edenler kentin düzlükteki yeni yerleşme alanlarına taşındı.

Giderek güneye ve kuzeye doğru gelişen kentin genellikle batı yakasında ticarethaneler , doğu yakasında da yönetsel ve resmi yapılar yer alır. Eski kentte yer alan ve yörenin tipik mimari özelliklerini taşıyan bahçe içindeki eski evlerin korumaya alınması düşünülmektedir.

TOPLUM ve KÜLTÜR

Kastamonu ilinin başlıca el sanatları dokumacılık, yazmacılık, urgancılık, ve dericiliktir. Günümüzde özgünlüğünü yitiren ünlü Kastamonu yazmaları daha çok kuş, horoz, geyik ve at motiflidir. İldeki başlıca eğitim ve kültür kurumları Ankara Üniversitesi'ne bağlı Kastamonu Meslek Yüksekokulu ile Kastamonu Eğitim Yüksekokulu'dur.

Türkiye'nin çağdaşlaşma sürecinde Kastamonu'nun ayrı bir yeri vardır.

Milli Mücadele sırasında lojistik destek açısından en güvenilir bölge olan Kastamonu İnebolu Limanından Ankara'ya malzeme, cephane ve asker sevkiyatında büyük yararlılıklar göstermiştir. Yöre halkı yaz-kış demeden bölgenin güç ulaşım koşullarına rağmen topyekun bu mücadeleye destek vermiş; Şehit Şerife Bacı, Halime Çavuş bu olağanüstü fedakarlığın ve cesaretin sembol isimleri olmuştur.İnebolu'da Kayıkçılar Loncası İstiklal Madalyası ile ödüllendirilmişlerdir.

Cumhuriyetin ilanından sonra ülkenin çeşitli yörelerine yaptığı gezilerden birinde Kastamonu ve İnebolu'ya gelen Mustafa Kemal 24 Ağustos 1925'te Kastamonu halkının karşısına Panama şapkasıyla çıktı. Böylece kıyafetteki çağdaşlaşmanın ilk adımı Kastamonu'da atılmış oldu.

Kastamonu Evliyalar Şehri olarak da ünlenmiştir. Başta, Mutasavvıf Şeyh Saban'ı Veli olmak üzere bir çok ermişten kalan eserler ve hatıralar Kastamonu'yu Din turizminin ilgi odaklarından biri haline getirmiştir. Bu eserlerin içinde en önemlileri Şeyh Şaban'ı Veli külliyesi, Benli Sultan Külliyesi ve Aşıklı Sultan Türbesidir.

Kastamonu Geleneksel Türk Evi yakın dönem Osmanlı mimarisinin örneklerinin yoğun olarak bulunduğu ender illerdendir. Kentsel sit kapsamına alınmış olan Kastamonu, Taşköprü, Küre, İnebolu, Cide ve Abana'nın eski mahalleleri ve yapıları ziyaretçilerde nostalji ve hayranlık uyandırmaktadır. özellikle Mimar Vedat Tek tarafından yapılmış Vilayet Konağı, Mimar Kemalettin Bey tarafından yapılmış Kastamonu Arkeoloji Müzesi gibi resmi binalar; pederşahi aile yapısına göre inşa edilmiş Liva Paşa Konağı, Hilmi Bey Konağı, Daday Köpekçioğlu Konağı gibi eşraf evleri, aşı boyalı İnebolu evleri bunların en güzel örneklerindendir.

Doğal değerler açısından da zengin olan Kastamonu ilinde birçok koruma alanı ayrılmıştır. Bunların başlıcası 1976'da Ilgaz Dağı'nın 1.088 hektarlık bir bölümünde kurulan Ilgaz Dağı Milli Parkı'dır.

Dokuma

Candaroğulları Beyliği'ne başkentlik eden Kastamonu 500 yıla yakın egemenliği altında bulunduğu Osmanlı İmparatorluğu döneminde de Kuzey Anadolu'nun önemli bir yönetim, Kültür ve ticaret merkezi olmuştur. Osmanlı döneminde özellikle dokumacılıkta ihtisaslaşan Kastamonu, Cumhurriyet döneminde de bu işlevini devam ettirmiştir. 20. Yüzyılın ilk çeyreğinde çevre illerin olduğu kadar ordunun da dokuma ihtiyacının büyük bir bölümü bu yöreden karşılanmıştır. 1942 yılında ülke genelinde 142.000 dokuma tezgahının 19.377'si Kastamonu'dadır.