De levensloop en het afsterven van grote Amerikaanse steden van Jane Jacobs' is geen nieuw boek, het werd veertig jaar geleden gepubliceerd en is, en dat zegt wat, nog steeds in herdruk. Iedereen die stedelijk beleid maakt, zou het moeten lezen. Jacobs had een strategie die tegenovergesteld was aan de toenmalige stadsontwerpers.
In plaats van het toepassen van een reeks idealen om de toekomst te vormen, bestudeerde zij de toenmalige werkelijke successen en mislukkingen. De succesvolle buurten, die zij vond, waren als organismen, die bepaalde specifieke voorwaarden vergen om te bloeien. Zij vond deze vier eerste vereisten:
- hoge bevolkingsdichtheid,
- diverse patronen van gebruik,
- een voorraad van oud, zelfs slooprijpe, gebouwen, en
- korte stadsblokken.
Dit zijn de juist dezelfde voorwaarden die stadsontwerpers en beleidsbepalers gewoonlijk proberen weg te werken. Een dichte gevarieerde bevolking die de straten intensief gebruikt gedurende de verschillende periodes van de dag voorziet de lokale ondernemingen van klandizie en maakt de straten grotendeels vrij van misdaad. De veelsoortige commerci�le ondernemingen, op hun beurt, voegen economische activiteit toe. Bovendien verrijken zij de stad door hun verscheidenheid, hetgeen interesse opwekt. De kleine ondernemingen voegen een stabiliserend sociaal element aan de buurt toe. De oude gebouwen bieden goedkope huurruimte aan die als kraamkamers voor nieuwe ondernemingen worden gebruikt. De korte blokken cre�ren een menigte van mensenstromen aan die de economische voedingsmiddelen meer gelijk over de diverse delen van het stadsdeel verdelen. Deze veelpadige verkeersstroom geeft ook een sociale / politieke wisselwerking, wat bijdraagt aan de opbouw van een samenhangende buurt. Jacobs bemerkte dat de buurten ertoe neigden zelfregulerend te zijn, gereguleerd met een web van informele overeenkomsten. Overheidsprogramma's die dit sterk tegengingen hadden meestal een negatief resultaat.
Toen de auto opgang maakte, waarschuwde Jacobs, in 1961, ervoor dat er voor steden slechts twee opties waren:
1) De auto inpassen in de stad en daarmee de kwaliteit van het stedelijke leven te ondermijnen.
2) De andere prioriteiten te behouden en minder auto's in de binnenstad toe te laten.
Zij schreef daarmee vrijwel het manuscript voor het ontmantelen van vele Amerikaanse steden. Zoals bijvoorbeeld het meer recente ontmantelen van Williamsport in Pennsylvania, het noordwesten van Amerika.
Bijvoorbeeld: Williams'port
Het stadje Williamsport in Pennsylvania, het noordwesten van Amerika was - toen Jacobs publiceerde - 'prettig' verstopt en overvloeiend aan klanten. Winkeliers en ontwerpers echter, hebben een afkeer van congestie. Dus probeerden zij de situatie te 'verbeteren', waarbij zij de verkeerde blauwdruk toepasten. Namelijk die van buitenstedelijke winkelcentra (de zogenaamde weidewinkels) in plaats van een opwindend stadsdistrict. De verkeersopstoppingen zijn een teken van gezondheid terwijl inspanningen om het te verminderen vaak fataal zijn. De straten in het centrum werden verbreed om zoveel mogelijk auto's te herbergen; er werd eenrichtingsverkeer ingesteld en 'groene golven' om de doorstroming van auto's te bevorderen en gebouwen werden gesloopt om parkeerruimte te maken. Al deze maatregelen tasten de complexe wisselwerkingen aan, die nodig zijn voor een gezonde binnenstad. De minder productieve gebouwen die neergehaald werden voor het parkeren, waren potenti�le onderkomens voor nieuwe ondernemingen. Terwijl de parkeerterreinen die de ze achterlieten, te koud of te heet, oninteressant en onherbergzaam zijn. De binnenstad werd minder dicht en minder interessant. De inkomsten daalden en bedrijven trokken weg. Het maakte dat de stadsbestuurders zelfs nog meer zwoegden om de stad aan de auto aan te passen, wat slechts de destructieve cyclus versnelde. Vandaag de dag is de binnenstad van Williamsport niet meer verstopt en eveneens niet langer (economisch) welvarend. (!) Dit is een oud verhaal, dat wel duizenden keren is herschreven in Amerika. Nu ook in Nederland?
Dit was een korte samenvatting van het boek van 450 bladzijden, die het waard zijn in z'n geheel gelezen te worden.
The Death and Life of Great American Cities, New York: Vintage Books, 1961
Is er een uitweg voor de keus voor opstoppingen of voor achteruitgang van het stedelijk leven?
Een vervoerssysteem dat niet de schaarse ruimte voor zich opeist. De metro is een 19de eeuwse oplossing en de baantaxi kan een 21ste eeuwse oplossing worden. Inderdaad is de baantaxi, naast de fiets, de beste hoop voor stimulering van stedelijke gebieden. deze vervoermiddelen geven met meer gemak toegang tot de stadscentra en veminderen sterk de behoefte aan parkeerruimte en bestrating. Als het netwerk aan baantaxi' voldoende uitgebreid wordt, kunnen autovrije streken ontstaan. Dat zal de "mensen"-dichtheid terug brengen tot dichtheden die Jacobs zo beklemtoont. Het vervangen van bestrating en parkeerruimte met ander wenselijk landgebruik is de sleutel. |
