De mobiliteit bevrijdt en stelt in staat. Maar het is mogelijk om teveel van iets goeds te hebben. De reusachtige groei van hen die hun vrijheid en vermogen kunnen uitoefenen bevuilt de planeet en blokkeert zijn slagaders. Opmerkelijke technologische inspanningen levert men om de problemen van congestie en verontreiniging op te lossen die door de groei van gemotoriseerde mobiliteit wordt veroorzaakt.
Veronderstel dat zij slagen. Stel dat de techneuten een auto uitvinden die niet vervuilt en geen energie verbruikt. Technisch onmogelijk, maar dit is wel waarnaar de autoindustrie en de milieu-regelgevers streven. Stel verder dat ze met het ontwikkelen van het Intelligente Vervoersstemen (ITS) erin slagen om de capaciteit van bestaande wegen, sporen en luchthavens enorm te verbeteren. En tenslotte, stel dat computers en internet betaalbaar is voor iedereen. De vrijwel vervuilingsvrije elektronische mobiliteit ziet men als een belangrijk deel van de oplossing voor de problemen, veroorzaakt door het teveel aan fysieke mobiliteit. Het leeuwendeel aan tijd, geld en regulerende moeite voor het najagen van oplossingen, voor de problemen van het gemotoriseerde verkeer, gaat op aan deze "technische oplossingen".
Als dat inderdaad lukt, zal de fysieke mobiliteit verder toenemen. De schonere en effici�ntere motoren zullen bestaande groeibeperkingen wegnemen. Zowel door het goedkoper worden als het wegvallen van milieuredenen. ITS belooft kortere reistijden door de tijd in de file te beperken. En de elektronische mobiliteit, in staat om sommige fysieke reizen over te nemen, zal eerder als stimulans voor het reizen zijn. Doordat de telewerkers bevrijd zijn van hun dagelijkse trip, maakt het hen makkelijker om verder van werk te wonen. Veelal op plekken waar de meeste trips, zoals naar winkels, school, arts, postkantoor en naar vrienden langer zijn. (En ondoenlijk zijn per openbaar vervoer) Ook zal internet het reizen bevorderen voor �echte� ontmoetingen van aangezicht tot aangezicht, met degenen waarmee zakelijk en sociaal contact is gelegd. De tendensen van de groei voor elektronische mobiliteit correleren sterk en positief met de tendensen voor fysieke mobiliteit, maar zijn veel hoger. Het vervoer en de telecom verstrekken de middelen om met iedereen elders in de wereld contact te maken.
De verandering in snelheid en bereik van verkeer, waar we middenin zitten, heeft diepgaande gevolgen voor onze maatschappij. Want een beperking op ons gedrag dat de technologie kan niet verhelpen, is het aantal uren in een dag. Door het verdere reizen spreiden we ons steeds breder uit. Maar omdat de dag niet langer wordt smeren we onszelf tegelijk steeds dunner en dunner. Als wij meer tijd doorbrengen bij mensen die op afstand zijn, hebben we minder tijd door te brengen met hen die dichterbij zijn. En als we contact met meer mensen hebben, schenken we minder tijd en aandacht voor elk van hen. In de kleinschalige voetgangers georienteerde maatschappijen kende iedereen elkaar, en was men groots met zijn dorp. In de hypermobile maatschappijen worden deze lokale gemeenschappen vervangen door her en der verspreid-liggende gemeenschappen. Daardoor brengen wij meer en meer van onze tijd, lijfelijk, door te midden van vreemdelingen. Laten we eens kijken naar enige kenmerken van de hypermobile maatschappij die wij aan het maken zijn
* De bebouwing zal meer ruimte vergen. De verstening van het platteland zal doorgaan. Doordat velen zich met hoge snelheid over grote afstanden bewegen kan een maatschappij het zich veroorloven ruimte te verkwisten.
* Er zullen meer ongelijkheden komen tussen rijk en arm. De tweedeling in de maatschappij krijgt een extra dimensie: vervoersarmoede. Iedereeen die te jong, of te oud, of anderszins gediskwalificeerd is om auto te rijden, zullen achterblijven. Zij zullen tweederangs burgers zijn, voor hun mobiliteit afhankelijk blijven van wegkwijnend openbaar vervoer of van de goodwill van automobilisten. En de wereld zal voor hen verergeren aangezien de stden en dorpen meer en meer ontworpen zijn voor het gemak van auto-rijders. Daardoor worden alsmaar meer reizen te lang worden om te voet of per fiets te gaan. Ook zullen rijken en armen niet langer meer in verschillende wijken van dezelfde plaats wonen, maar wonen meer en meer uit elkaar in verschillende dorpen en steden. (kakdorpen en volkssteden) Zodat ze elkaar steeds minder kennen en wat voor elkaar kunnen betekenen.
* Het zal anoniemer en minder hartelijk zijn. Steeds minder mensen zullen hun buurtgenoten echt kennen. (hooguit nog oppervlakkig). Dat is geen wonder: of jij of zij zijn ergens anders; kinderen kunnen dan niet bij elkaar terecht en je ontmoet elkaar op straat steeds minder, hooguit zie je elkaars auto. Bovendien steelt men minder de weg over met het drukker worden van die weg. Een reden waarom mensen hun overburen niet meer kennen. De gesloten woonwijken met �huis-�meester proberen te cre�ren wat voorheem vanzelfsprekend gebeurde. Het zijn symptomen van angst door vervreemding.
* Het zal er minder kindvriendelijk zijn. De vrijheden van kinderen zullen verder ingedamt worden door ouderlijke vrees. In 1971 ging in Groot-Brittanni� 80% van 7 en 8 jarigen zelfstandig naar school. Nu gaan kinderen van die leeftijd slechts met begeleiding van een volwassene naar school. Sterker nog, de britse regering waarschuwd ouders dat het onverantwoordelijk is om kinderen onder de 12 alleen buiten te laten zijn Omdat de wereld steeds meer gevuld raakt met verkeer en met onbekenden wordt de leefomgeving meer en meer vijandig voor kinderen.
* Het zal minder cultureel gevarieerd worden. De eenheidsworst zal zich meer en meer uitbreiden. Het verschijnsel is samen te vatten in de uitspraak: �De enige manier om te weten te komen dat u van de ene streek in de andere streek komt is te letten op de telefoonnummers op de reklameborden.�
* Het zal gevaarlijker zijn voor degenen die buiten de auto�s zijn. Want er zal meer metaal in beweging zijn. Dat het gevaar van het verkeer nu groter is dan in 1924, toen er nog weinig gemotoriseerd verkeer reed, wordt niet goed weerspiegeld in de ongevallenstatistieken. Het feit dat er toen drie keer zoveel slachtoffers vielen dan nu, betekent niet dat het verkeer drie keer veiliger is geworden voor kinderen om er te spelen. Ze zijn zo gevaarlijk dat ouders hun kinderen niet meer toestaan om buiten op straat te spelen.
* We zullen vetter en minder pasvorm worden. Wij zullen minder oefening hebben die in dagelijkse routines wordt ingebouwd. Om dit tegen te gaan, gaan steeds meer mensen sporten of doen mee met aan gezondheidsclubs.
* Er zal meer bereden misdaad komen. Er zal minder sociale samenhang en meer vrees voor misdaad zijn. Net als met verkeersonveiligheid wordt dit verschijnsel niet betrouwbaar geregistreerd door misdaadstatistieken. De huizen worden voorzien van sterkere deuren, deugdelijker sloten en zonodig met alarmsystemen. En mensen, vooral vrouwen, mijden de gebieden waar zij zich bedreigd voelen.
* Er zal meer politiecontrole zijn, zoals Orwels schreef in zijn boek �1984�. Er zullen meer bewakingscamers�s komen en de politie zal steeds meer gegevens van personen in databestanden opslaan. De ouderwetse wijk-agent die zijn wijk kende wordt vervangen door camera�s die nummerborden leest en gezichten herkent van de videoband.
* Het zal minder democratisch worden. Want als wij ons steeds breder uitsmeren zal ook het grondgebied van politiek gezag zich uitbreiden. Als persoon zul je dan minder invloed hebben over de besluiten die je leven besturen. Om gelijke tred te houden trekt de politieke macht zich omhoog in de hi�rarchie. Van lokale gemeente tot gefuseerde gemeente, van gemeente naar regio enzovoort tot van Brussel naar onaanspreekbare instellingen zoals de Wereldbank en de Wereldhandelsorganisatie. In het boekengenre van science fiction - die speculeert over en technologische toekomst waarin afstand geen rol meer speelt � vindt men geen aannemelijke voorbeelden van een democratie, maar van tirannieke hi�rarchie. De mogelijkheid van individuele kiezers om verschil te maken, wordt nihil door de grootschaligheid.
De meesten van ons willen meer mobiliteit. Maar wie wil het soort leefomgeving en cultuur dat eruit voortvloeit als ieders wens wordt ingewilligd? De hierboven beschreven tendensen vormen die samenleving echter wel! Toch ontmoet ze geen echte weerstand. Integendeel, zij wordt juist aangemoedigd door regeringen wereldwijd ! |
