| HİPERTANSİYON (YÜKSEK ARTERYEL KAN BASINCI)
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Tanımı İnsan sağlığını, yaşam kalitesini ve süresini kötü yönde etk ileyebilecek kadar yüksek olan arteryel kan basıncı değerlerine hipertansiyon (HT) veya yüksek kan basıncı denir.Bugün için, arteryel kan basıncının 130/85 mmHg’dan düşük olması normal olarak kabul edilmektedir. 1997-JNC-VI’da (ABD Birleşik Ulusal Komite 6. toplantı k ararları) ve 1999-WHO/ISH (Dünya Sağlık Örgütü/Uluslararası Hipertansiyon Cemiyeti) kararlarında;18 yaş ve yukarısındaki insanlarda ideal (optimal) kan basıncının 120/80 mmHg’nin altında olması gerektiği bildirilmiştir.Ancak her insanın kan basıncı gün içinde değişiklikler göst erebilir. Bu nedenle hipertansiyon tanısının konması için en çok 2 ay içinde en az 3 kez kan basıncının 140/90 mmHg ve yukarısında olması veya muayenede hipertansiyona bağlı hedef organ hasarı ve/veya D.mellitus ile birlikte 130/85 mmHg ve yukarısında olması gereklidir.Hipertansiyon tanısında hem sistolik kan basıncı değeri, hem de diastolik kan basıncı değeri önemlidir. Kombine hipertansiyonun yanı sıra, izole sistolik hipertansiyon veya izole diastolik hipertansiyon olabilir. Hipertansiyonun kan basıncı değerlerine A.B.D.’de 1993 yılında toplanan JNC-V’in kararlarına göre; kan basıncı değerlerine göre hipertansiyon, şu şekilde sınıflanmıştır:
JNC-VI 1997 ve WHO/ISH 1999 sınıflamalarında evre IV ka ldırılarak evre III’den yukarısı ağır hipertansiyon olarak sınıflandırılmıştır.Aşağıdaki tabloda en son yayınlanan 1999 WHO/ISH’ya ait t anım ve sınıflamalar görülmektedir.
WHO/ISH 1999-Kan basıncının tanımlanması ve sınıflanması (mmHg)
* (WHO/ISH : Dünya sağlık örgütü/Uluslararası Hipertansiyon cemiyetiHipertansiyonun hedef organ hasarına göre sınıflanması: Dünya sağlık örgütü 1993’te yayınlanan kılavuzunda, hedef organ hasarına göre hipertansiyonu şu şekilde sınıflamayı önermiştir:
Bugün ise JNC-VI ve 1999-WHO/ISH’nın hiperta nsiyonun takip ve tedavisine yönelik sınıflamaları ön plana geçmiştir. Bu sınıflamalar takip ve tedavi kısmında açıklanmaktadır. (Bkz. Hipertansiyonun takip ve tedavisi)Epidemiyoloji Gelişmiş batı ülkelerinde erişkin nüfusda %20-25 hipertans iyon prevalansı olduğu bildirilmektedir. Yine gelişmiş ülkelerde bu hastaların yaklaşık yarısında tanı konabildiği sanılmaktadır. Tanı konanların ABD’de %27.4’ünde, Almanya’da %22,5’inde yeterli etkinlikte tedavi yapılabildiği bildirilmektedir. Öte yandan yeterli etkinlikte tedavi görebilenlerin, tanı konmuş toplam hastalara oranı Zaire’de %2,5’a düşmektedir.Hipertansiyon en sık kuzey Japonya’da, en az ise Hindi stan’da görülmektedir.Etiyoloji a) Hipertansif hastaların %90’ından fazlasında hastalık primer-dir (Bkz.Pri mer HT).b) Sekonder hipertansiyon (Olguların %10’undan azını oluşt urur).- Renal Hipertansiyon (%6-8) Parankimatöz renal hastalıklara bağlı (%4-5) Akut glomerulonefrit Kronik glomerulonefrit Kronik pyelonefrit Polikistik böbrek Diabetik nefropati Hidronefroz Amiloidoz Üreter obstrüksiyonu Böbrek tümörlerine bağlı Wilms tümörü Renin üreten renal tümör Renovasküler hipertansiyon (%1-2) Renal arter fibröz displazisi Aterosklerotik renal arter hastalığı Renal arter embolisi Renal arter ekstra vasalbasıları (T ümör, fibrozis, kanama)Perinefritik kese - Endokrin hipertansiyon (<%1) Surrenal hastalıkları Feokromasitoma Cushing Sendromu veya hastalığı, Adrenal enzim eksiklikleri Conn Sendromu Akromegali Tiroid hastalıkları Hipertiroidi Hipotiroidi Karsinoid Eksojen hormon etkisi - Nörolojik Hastalıklar Kafa içi basınç artışına bağlı Tümörler Ensefalit Respiratuar alkaloz Serebrovasküler olaylar (Dolaşım b ozuklukları)Uyku apne sendromu Akut porfirya Ailevi Disotonomi Poliyomiyelit Gullian-Barre sendromu Quadripleji - Akut stress atakları (travmatik, metabolik, cerrahi, psik olojik, yoksunluk krizleri, vs)- İyatrojenik Antidepresan ilaçlar (Trisiklik antidepresanlar gibi) Steroid tedavisi Soğuk algınlığı ilaçları (Fenilpropanolamin gibi) D hipervitaminozu Siklosporin Betamimetik tedavi Radyasyon nefriti, arteriti - Aort koartasyonu (<%1) - Gebeliğe bağlı hipertansiyon Sistolik hipertansiyon ya yaşlılıkta aortun esnekliğinin azalmasına veya her yaşta kalp debisinin artışına bağlı olarak ortaya çıkar (Aort yetmezliği, AV fistül, hipertiroidi, Paget hastalığı, Beriberi, hiperkinetik dolaşım gibi nedenlerle oluşur).Tanımı İnsan sağlığını, yaşam kalitesini ve süresini kötü yönde etk ileyebilecek kadar yüksek olan arteryel kan basıncı değerlerine hipertansiyon (HT) veya yüksek kan basıncı denir.Bugün için, arteryel kan basıncının 130/85 mmHg’dan düşük olması normal olarak kabul edilmektedir. 1997-JNC-VI’da (ABD Birleşik Ulusal Komite 6. toplantı k ararları) ve 1999-WHO/ISH (Dünya Sağlık Örgütü/Uluslararası Hipertansiyon Cemiyeti) kararlarında;18 yaş ve yukarısındaki insanlarda ideal (optimal) kan basıncının 120/80 mmHg’nin altında olması gerektiği bildirilmiştir.Ancak her insanın kan basıncı gün içinde değişiklikler göst erebilir. Bu nedenle hipertansiyon tanısının konması için en çok 2 ay içinde en az 3 kez kan basıncının 140/90 mmHg ve yukarısında olması veya muayenede hipertansiyona bağlı hedef organ hasarı ve/veya D.mellitus ile birlikte 130/85 mmHg ve yukarısında olması gereklidir.Hipertansiyon tanısında hem sistolik kan basıncı değeri, hem de diastolik kan basıncı değeri önemlidir. Kombine hipertansiyonun yanı sıra, izole sistolik hipertansiyon veya izole diastolik hipertansiyon olabilir. Hipertansiyonun kan basıncı değerlerine A.B.D.’de 1993 yılında toplanan JNC-V’in kararlarına göre; kan basıncı değerlerine göre hipertansiyon, şu şekilde sınıflanmıştır:
JNC-VI 1997 ve WHO/ISH 1999 sınıflamalarında evre IV ka ldırılarak evre III’den yukarısı ağır hipertansiyon olarak sınıflandırılmıştır.Aşağıdaki tabloda en son yayınlanan 1999 WHO/ISH’ya ait t anım ve sınıflamalar görülmektedir.
WHO/ISH 1999-Kan basıncının tanımlanması ve sınıflanması (mmHg)
* (WHO/ISH : Dünya sağlık örgütü/Uluslararası Hipertansiyon cemiyetiHipertansiyonun hedef organ hasarına göre sınıflanması: Dünya sağlık örgütü 1993’te yayınlanan kılavuzunda, hedef organ hasarına göre hipertansiyonu şu şekilde sınıflamayı önermiştir:
Bugün ise JNC-VI ve 1999-WHO/ISH’nın hiperta nsiyonun takip ve tedavisine yönelik sınıflamaları ön plana geçmiştir. Bu sınıflamalar takip ve tedavi kısmında açıklanmaktadır. (Bkz. Hipertansiyonun takip ve tedavisi)Epidemiyoloji Gelişmiş batı ülkelerinde erişkin nüfusda %20-25 hipertans iyon prevalansı olduğu bildirilmektedir. Yine gelişmiş ülkelerde bu hastaların yaklaşık yarısında tanı konabildiği sanılmaktadır. Tanı konanların ABD’de %27.4’ünde, Almanya’da %22,5’inde yeterli etkinlikte tedavi yapılabildiği bildirilmektedir. Öte yandan yeterli etkinlikte tedavi görebilenlerin, tanı konmuş toplam hastalara oranı Zaire’de %2,5’a düşmektedir.Hipertansiyon en sık kuzey Japonya’da, en az ise Hindi stan’da görülmektedir.Etiyoloji a) Hipertansif hastaların %90’ından fazlasında hastalık primer-dir (Bkz.Pri mer HT).b) Sekonder hipertansiyon (Olguların %10’undan azını oluşt urur).- Renal Hipertansiyon (%6-8) Parankimatöz renal hastalıklara bağlı (%4-5) Akut glomerulonefrit Kronik glomerulonefrit Kronik pyelonefrit Polikistik böbrek Diabetik nefropati Hidronefroz Amiloidoz Üreter obstrüksiyonu Böbrek tümörlerine bağlı Wilms tümörü Renin üreten renal tümör Renovasküler hipertansiyon (%1-2) Renal arter fibröz displazisi Aterosklerotik renal arter hastalığı Renal arter embolisi Renal arter ekstra vasalbasıları (T ümör, fibrozis, kanama)Perinefritik kese - Endokrin hipertansiyon (<%1) Surrenal hastalıkları Feokromasitoma Cushing Sendromu veya hastalığı, Adrenal enzim eksiklikleri Conn Sendromu Akromegali Tiroid hastalıkları Hipertiroidi Hipotiroidi Karsinoid Eksojen hormon etkisi - Nörolojik Hastalıklar Kafa içi basınç artışına bağlı Tümörler Ensefalit Respiratuar alkaloz Serebrovasküler olaylar (Dolaşım b ozuklukları)Uyku apne sendromu Akut porfirya Ailevi Disotonomi Poliyomiyelit Gullian-Barre sendromu Quadripleji - Akut stress atakları (travmatik, metabolik, cerrahi, psik olojik, yoksunluk krizleri, vs)- İyatrojenik Antidepresan ilaçlar (Trisiklik antidepresanlar gibi) Steroid tedavisi Soğuk algınlığı ilaçları (Fenilpropanolamin gibi) D hipervitaminozu Siklosporin Betamimetik tedavi Radyasyon nefriti, arteriti - Aort koartasyonu (<%1) - Gebeliğe bağlı hipertansiyon Sistolik hipertansiyon ya yaşlılıkta aortun esnekliğinin azalmasına veya her yaşta kalp debisinin artışına bağlı olarak ortaya çıkar (Aort yetmezliği, AV fistül, hipertiroidi, Paget hastalığı, Beriberi, hiperkinetik dolaşım gibi nedenlerle oluşur).PRİMER HİPERTANSİYON Hipertansiyonlu olguların %90’ından fazlasında, kan basıncı yüksekliğinin altında belirgin bir hastalık yoktur. Bu hastalarda esansiyel veya primer hipertansiyon söz konusudur. Aslında burada kan basıncı kontrolünü bozan multifaktöryel bir bozukluk sözkonusudur. Hastaların %50’sinden fazlasında aile öyküsü mevcut olup, yapılan araştırmalarda çoğunda ACE geninde defekt olduğu (17. kromozomda ) gösterilmiştir. Ayrıca şişmanlık, beslenme bozukluğu (aşırı tuz ve aşırı kilo), metabolik ve endokrin faktörlerle (kadınlarda klimakteryum, hiperinsulinemi, hiperürisemi vs) de istatistiksel bir ilişkisinin olduğu gösterilmiştir. Primer hipertansiyonun kesin tanısı, sekonder hipertansiyon tanısının ekarte edilmesiyle konur.Klinik Hastalar en çok sabah baş ağrıları olduğu için (özellikle ens eden başa yayılan ağrı) doktora başvururlar. Çabuk yorulma, baş dönmeleri, kulak uğultusu, sinirlilik, çarpıntılar, burun kanamaları, prekordiyal ağrılar gibi yakınmalar da sık görülür. Diğer sık görülen semptomlarsa; nefes darlığı, claudicatio, uykusuzluk, depresyon, halsizlik, flushing, adele krampları, noktüri, seksüel disfonksiyon, güçsüzlük gibi semptomlardır. Ayrıca hastalar inme, akciğer ödemi veya anginal atak veya aort diseksiyonu gibi acil bir komplikasyon sonucu da doktora baş vurmuş olabilir.Komplikasyonlar 1) Hipertansif atak Aniden tansiyonun yükselmesi sonucu ortaya çıkar. Hastanın hayati organlarının tehlikeye girebilir. Bu esnada ortaya çıkabilecek risklerin başında şu durumlar yer alır: - Hipertansif ensefalopati: Hipertansiyon nedeniyle beyin dola şımının otoregülasyonu bozulur ve sırasıyla durum ağırlaştıkça baş ağrısı, bulantı, kusma, şuur bozukluğu, papil ödemi, görme bozukluğu, kramplar ve nörolojik bulgular gibi belirti ve bulgular ortaya çıkar. İnme tehlikesi son derece yüksektir.- Sol ventrikül yetmezliği ve akut akc iğer ödemi- Angina pectoris - Nadir de olsa aort disseksiyonu 2) Arteryoskleroz H ipertansif hastaların %50-60’ında erken arteryoskleroz saptanmaktadır.Hipertansiyonun damar sistemine etkilerinin saptanmasında en basit ve değerli metod göz dibi değerlendirmesidir. Burada ilk e vrede sadece fonsiyonel damar değişiklikleri (arteryoller vazospazm) varken, 2. evrede yapısal vaskuler değişiklikler (Salus-gunn arazı, bakır tel bulgusu vb), 3. evrede retina harabiyetine ait bulgular (retinal kanamalar, eksudatlar vb), 4. evrede ise bunlara ek olarak bilateral papil ödemi izlenir.Hipertansif ve ateryosklerotik retinopatinin evrelere göre sınıflaması
*A/V:Arter/ven 3) Kalp Hipertansif hastaların %65’inden fazlası sol kalp yetmezliği v eya koroner kalp hastalığı nedeniyle. %80’inden fazlası da kardiyo-vasküler koplikasyonlara bağlı olarak hayatını kaybeder.Hipertansiyona bağlı olarak kalp basınç yüklenmesi altında kalır. Başlangıçta, basınç yüklenmesi nedeniyle sol ventrikülde konsantrik hipertrofi meydana gelir. Daha sonra zaman içinde kalpte dilatasyon gelişerek, sol ventrikül sistolik yetmezliği ortaya çıkar (Kalp yetmezliği gelişen hastalarda kalp atım hacminin azalması nedeniyle tansiyon yüksekliğinde azalma ortaya çıkabilir. Bu durum hasta için iyi bir bulgu değildir). Sol ventrikül hipertrof isi artmış mortalite ve kardiyovasküler morbitide riskinin objektif bir göstergesidir. Ekokardiyografi sol ventrikül hipertrofisinin doğrudan değerlendirilmesini sağlar. Amerikan Ekokardiyografi Cemiyeti ASE’ye göre septumun diastolik kalınlığı 12 mm ve üzerindeyse hipertrofi mevcuttur.EKG’de sol ventrikül hipertrofisi gelişmiş olgularda sol ventrikül hipertrofisi kriterleri (Bkz: EKG değerlendirme kılavuzu bölümü) ve daha ileri olgularda intraventriküler ileti bozuklukları ve repolarizasyon bozuklukları g örülebilir.Röntgende hafif hipertrofilerde herhangi bir bulgu yokken, kardiyomegali gelişen olgularda apekste sola aşağı yer değiştirme, ve aortada elongasyon izlenebilir. Koroner kalp hastalığı gelişen olgularda angina pectoris, miyokart infarktüsü, sol kalp yetmezliği ve ani ölüm gibi koroner arter hastalığının ana manifestasyonları ortaya çıkabilir. | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||