Mimarlar Odas��n�n Yeniden Yap�land�r�lmas� Kapsam�nda Bir Ele�tirel De�erlendirme
16-19 Mart 1995, TMMOB Mimarlar Odas� Ola�an�st� Genel Kurulu, �rg�p
Fatih S�yler

Bu denemeye ba�lad���mda, g�� bir i�e kalk��t���m� bilerek; �zellikle de ne bir ekonomist, ne de bir filozof olmad���m, hatta sosyoloji ve antropoloji ile yak�n bir temasta bulunmad���m ve siyasal bilgiler fak�ltesi ya da hukuk fak�ltesinde ya da bir �niversitenin sanat tarihi veya �ehircilik b�l�m�nde master yap�p mesleki unvan�m�n ba��na (olmaz ya) �y�ksek� yazmad���m i�in, biri kalk�p �senin ne haddine� dedi�inde s�k�nt� i�ine d��ece�imi bilerek, ama yine de, y�llard�r beynimi kemiren d���ncelerin do�rulu�unu, moda deyimiyle �test� etmeyi, yine y�llar i�inde bulundu�um meslek  camiam�z�n -yani ailemin- i�inde g�ze ald�m.

1980�den beri, kavram karga�alar�, ideolojik ve kurumsal kaos i�inde ya��yoruz. Bug�n �u ya da bu bi�imiyle var olan ve pek de g�zel i�ler yapmakta olan bir kurum, bir g�n sonra, bir bak�yorsunuz, ya yok oluyor, ya da Kafka�n�n kahraman� gibi bi�im de�i�tiriyor, metamorfoza u�ruyor ve kendine verdi�i zarar yetmiyormu� gibi, etraf�na da tehditler savuruyor. Bizler de ne yapaca��m�z� bilemiyor, oraya buraya ko�u�turuyor, bazen, �aresizli�in verdi�i h�n�lara, h�r��nl�klara kap�l�p birbirimizi incitiyoruz.

Y�cel G�rsel, bu durumu pek g�zel ifade etmi�: �B�t�n kavramlar�n i�erik ve boyut de�i�tirdi�i, de�er yarg�lar�n�n kriz i�inde oldu�u bir d�nemde...�
(1) diyor, c�mlesini tamamlarken de beni k��k�rt�yor: �.... de�i�meyen ve de�i�meyece�ini sand���m�z do�rular aramak yerine, de�i�imin etkenlerini ve yasalar�n� kavramaya ve de�i�imi y�nlendirmeye �al��mak, zor ama tek ��kar yoldur.�(2) ��te ben de, bu k��k�rtma ile bu denemeye kalk��t�m.

1980�den bu yana, t�m d�nyada, yeni bir toplumsal s�rece girildi. Liberal ekonomi, globalle�me, glasnost, de�i�im vb. Bu s�recin ba�l�ca kavramlar� oldular. Sermaye, bir yeni milad gibi, 1980�i d�n�m noktas� olarak belirledi.

Konumuza b�yle ba�lamak durumunday�m. ��nk� 1980�den bu yana t�m d�nyada ve �lkemizde ya�ananlar, t�pk� binlerce y�ld�r oldu�u gibi, sosyal d�n���mlerdir ve ��nk� sosyal d�n���mler, g�n�m�zde de, Mimarlar Odas� gibi toplumsal muhalefet-siyasi bask� gruplar�n� do�rudan etkilemektedir
(3).

Ra�it G�k�eli, �Demokratik Kitle �rg�tleri �zerine� adl� kitab�n�n �ns�z�nde, �ikincil �rg�tler� kavram�n� getiriyor. Dernekler, meslek odalar�, sendikalar herhalde, birincil �rg�tler siyasetler oldu�una g�re, ikincil �rg�tlerdir
(4). NGO�lar yani h�k�met d��� �rg�tler de bu ikincil �rg�tler grubuna giriyor. NGO, her ne kadar son y�llarda meslek odalar�na da yak��t�r�lan bir s�fat olsa da, ben ayn� kan�da de�ilim. NGO�lar�n karakteristi�i, g�n�ll� kat�l�mc�lar� b�nyesinde bar�nd�rmalar�d�r. Bu anlamda Greenpeace, hatta UIA, bir NGO�dur. Ancak T�rkiye de meslek odalar�, g�n�ll� de�il, zorunlu �yelerle varolurlar ve Server Tanilli�nin belirtti�i gibi, 1961 Anayasas�n�n �ng�r�s�ne ra�men, kurulu�lar�ndan beri, merkezi idarenin denetiminde olmakla maluld�rler (5). Bu maluliyet, 1982 anayasas� ile daha da vahimle�mi�tir. Ancak bu haller, meslek odalar�n�n birer toplumsal muhalefet-siyasi bask� grubu olma �zelliklerini, azaltmay� �ng�rse de, yok edememi�lerdir.

Ba�a d�nersek, II. Milad, kendini yaln�zca soyut kavramlarla belirlemedi. II. Milad�n r��t ispat�, Berlin duvar�n�n y�k�lmas�, Sovyetler Birli�inin da��lmas� gibi g�zkama�t�r�c� olaylar�n perde arkas�nda, sermayenin (t�m d�nyada)
ceberut devlete (6) el koymas�yla ger�ekle�ti. Kapitalizm, Ergenlik d�nemi utanga�l���ndan s�yr�ld�, delikanl�l��a, kabaday�l��a �zendi, evi terketti, ana babaya ba�kald�rd�. Zamanla �irretle�ti, t�rna��n�, yumru�unu g�sterir oldu. Sonunda her dedi�ini yapt�rmak isteyen, yapt�ran, asi gen� oldu.

T�S�AD��n bir raporunda �1980�li y�llar, yurti�inde reform s�recinin per�inlenmesine, d�� d�nyada ise so�uk sava��n sona ermesine sahne olmu�tur. Ayr�ca, Latin Amerika�dan Do�u Avrupa�ya uzanan geni� bir yelpaze i�inde �ok say�da �lkenin ayn� tip reformlar� uygulamas�, serbest piyasa ekonomisine ge�i� s�recinin T�rkiye�de evrensel bir olgu olarak yans�mas�na neden olmu�tur. B�t�n bu etkenler birle�ince siyasal partiler aras�ndaki ideolojik farkl�l�klar ve kutupla�malar da b�y�k �l��de ortadan kalkm��t�r... B�t�n partiler ana ilke olarak d��a a��k serbest piyasa modeli �zerinde uzla�makta, liberal bir d�� ticaret rejiminden kapsaml� korumac�l��a geri d�n�� olas�l���n� g�ndem d��� b�rakmaktad�rlar.� deniliyor
(7).

Y�cel G�rsel T�rkiye�yi bu noktaya getiren s�recin 1950�lerden itibaren, Marshall yard�mlar� ile ba�lad���n� hakl� olarak belirtiyor. Y�cel G�rsel bu saptamay�, 12 Eyl�l sonras�na uzanan bu s�reci, Odam�z�n ilgi alan�nda de�erlendiriyor: �Serbest piyasa ekonomisine ge�i� s�reci i�inde �stanbul�a bir g�� dalgas� ba�lad�. Bu g�� dalgas� ilk d�nem gecekondular� yaratt�. .... 12 Eyl�l�e girerken... yeniden yap�la�ma ba�lad�.... �zellikle 12 Eyl�l�den sonra, i�te �zal��n dedi�i gibi, halk�m�z y�neticidir [yani
i�ini bilir-FS], ��� be�i bir araya gelir kat kar��l��� 15-20 bina yapar. Yeni �stanbul da 20 milyonu kald�r�r, dedi�i d�nemlerde de �stanbul�da ikinci y�k�m s�reci ba�lam��t�. Kentin di�er k�lt�rel odaklar�, Ortak�y, Be�ikta�, Tarlaba�� ve Fatih b�lgelerinde ... y�k�m ba�lad�.�, diyor, �...pazar ekonomisi ne yapt�: Sermaye getirdi. Bu sermayenin ihtiya� duydu�u apartmanlar i�in kent y�k�ld�, b�t�n k�lt�r de�erleri yok oldu�, diyor (8).

���ini bilme�, ��a� atlama�, �de�i�im�, �tabular� y�kma� gibi d�nemin yayg�n soyutlamalar�, g�n�m�ze toplumsal ��z�lmenin ve kurumsal-ideolojik kaosun temel ta�lar� olarak uzand�. Medyan�n alabildi�ine ve devlete h�cum ederek -ki bu h�cumdan geni� halk kitlelerinin y�zy�llard�r m�zdarip olduklar� bir alana dokunulmu� oldu�u i�in ho�nut kalacaklar� d���n�lebilir ve bu tam da bir reklamc� tri�idir- II. Milad�n kendi ideolojisini olu�turma ve yerle�tirme gayreti, bu kaosu ve ��z�lmeyi bir yeni maniyerist
(9) d�nemin a��lmas� g�� -ama zorunlu- ger�ekli�i haline getirmekte makine ya�� vazifesi g�rd� (10).

Bu gayret, toplumun hem ideolojik bombard�man�, hem de cebir ve �iddet kullanarak, hi�bir yasa ve kural tan�mayarak, ya�amsal �arklara yap�lan somut el koymalar, bo�una de�ildir. ��nk� ekonomik di�liler, kendi ideolojilerinden yoksun olamaz. Bazen ideolojiler ekonominin �n�ne ge�erler ve kendi ekonomik d�zenlerini olu�turma �abas� i�ine girerler. Ama bazen ekonomi toplumsal ideolojinin �n�ne ge�er ve bu durumda ekonomi yeni ideolojiyi topluma benimsetmek i�in u�ra� verir. B�yle durumlar�n tarihte pek �ok �rne�i vard�r. Eski ideoloji yeni ekonomiye ayak ba��d�r. Onu yoketmek gerekir. Ama bu ge�i� d�nemi sanc�l�d�r, toplumu yaralayabilir, direni�ler olacakt�r, baz� �rneklerde oldu�u gibi toplumsal/kitlesel intiharlara bile yola�abilir
(11). Her ne pahas�na olursa olsun, bu ideolojik d�n���m ger�ekle�ecektir. T�rkiye�de sola ve solculara, ama daha �ok Kemalizme ve Kemalistlere sald�r�lar�n bu denli artmas� bundand�r. Burada devletin zafiyeti, durumun belirsizli�e itilmesidir. Devlet yeni sahibini beklemektedir. Eski evsahibi, devlete i�reti oturmaktad�r. Ta��nma haz�rl���ndad�r. Yeni evsahibi-yeni ideoloji, koltuklar� de�i�tirecek, eski tablolar� bodruma atacak, postmodern resimler ve heavy metal posterler asacak, kitapl���n yerine de bir bilgisayar koyacakt�r.

��te bu nedenlerle Ayhan �elik, Kenan G�ven� ve Murat Ulu� �ok isabetli bir saptama yapm��lard�r ve bu saptamay�, konumuz olan meslek yasas� �zerine yazd�klar� yaz�n�n ilk sat�rlar�na yerle�tirmi�lerdir. �T�rkiye �zalist politikalar e�li�inde fiili durum yaratanlar�n hi�bir toplumsal de�er tan�madan toplumsal olu�umun asal unsuru haline gelebildi�i bir �lke art�k... Bu �lkede fiili durum yaratmaya heveslenenler toplumsal ve tarihsel olan her�eyi unutma - unutturma gayretinde epey yol alabilmi�lerdir...�
(12).

Meslek odalar�n�n -�yeleri ile birlikte- t�m bu s�re�ten etkilenmemesi olanaks�zd�r. T�pk� daha �nceki s�re�lerden etkilendi�i gibi, II. Milad s�recinden de etkilenecektir. G�k�eli, 70�li y�llarda toplumsal muhalefeti birincil �rg�tlerden �ok, ikincil �rg�tlerin s�r�kledi�ini (60�l� y�llarda birincil �rg�tler s�r�kl�yordu), 80�li y�llarda ise genel anlamda bir sa�a kay��, bir apolitikle�me g�r�ld���n�, Mimarlar Odas�n�n da bu apolitikle�meden etkilendi�ini belirtiyor
(13).

Ger�i 81-84 d�nemi Oda �al��ma raporlar� Mimarlar Odas��n�n bu etkilenmeye kar�� direni�ini dile getirmekte, raporlar�n birinde �meslek odalar� bu y�llarda ayr�ca, giderek yo�unla�an sosyal d�n���mler kar��s�nda toplumun t�m kesimleri gibi, edilgenle�en �ye kitleleri ile kar�� kar��ya kald�lar. Bu nedenle, ekonomik ve sosyal yap�ya y�n veren, mesle�in bug�n�n� ve gelece�ini etkileyen d�zenlemelere kar�� giderek pasifle�en �yelerimizin potansiyellerini, ko�ullar�n elverdi�i �l��de korumak, tart��ma platformlar� yaratarak kat�l�m g�d�lerini canl� tutmak ba�l�ca ama�lar�m�zdan biri oldu� denilmektedir. Ayr�ca yap�lan etkinlik �rnekleri ve �zellikle 82 Anayasas��na y�nelik, TMMOB d�zeyinde olsun, Oda �l�e�inde olsun, �al��ma ve giri�imler, bu yakla��m� do�rulamaktad�r. Ne var ki, bu yakla��m. De�erlendirme ve �abalar, bu etkilenmenin ve geli�melerin �n�ne ge�ememi�tir.

II. Milad�la ba�layan s�re�, meslek odalar� b�nyesinde ilk ad�m�n�, 12 Eyl�l �ncesinin Oda politikalar�n� yarg�lamaya ba�layarak ve �onurlu ge�mi�i� inkarla atm��t�r. �Biz de her�eye kar�� ��kt�k, adamlar hakl��, �merkezi ve yerel idarelerle iyi ge�inmedik�, �hep siyaset yapt�k� t�r�nden diskurlar, �imdilerde hakl�l��� merkezi y�netimlerce bile teslim edilen Oda�n�n Bo�az K�pr�s� tezinin ne denli yanl�� oldu�una kadar uzand�. Son y�llarda, baz� �zel TV kanallar�nda ve bas�nda boy g�steren II. Milad��lar (bir k�sm� bilinen adlar�yla II. Cumhuriyet�iler), eski ideolojinin g�rkemli �rne�i olarak, Mimarlar Odas��n�n Bo�az K�pr�s� tezini sunmaktad�rlar. Bu, g�r�ld��� gibi, son derece isabetli bir �ak��mad�r! Mimarlar Odas� �stanbul �ubesi�nde, bir anlamda Ra�it G�k�eli�nin yaz�l� olarak da teorize etti�i �ortak s�re�in, e�er g�rd��� halde oport�nist�e g�rmezden gelmediyse, yine G�k�eli�nin deyimiyle, �skalad��� bir �ak��mad�r
(14). Bu �ak��ma, 1984, ittifaklar�n olu�umuna, Oda organlar�na aday aray��lar�na ve Y�netim Kurullar�n�n kompozisyonuna damgas�n� vurdu.

82 Anayasas� ve kanun h�km�nde kararnamelerin �ng�rd��� �politik olmayan meslek odalar�� ve/ya da �iktidarla s�rt��meyecek meslek odalar�� ve/ya da �merkezi ve yerel y�netimlerle iyi ge�inecek meslek odalar��, yani meslek temelinde kurumsalla�m�� meslek odalar�, bu inkarc�lar�n ve �imdi onlar�n ba�tac� ettikleri do�u�tan meslek�ilerin
(15) �n�n� a�m��t�r. Mimarlar Odas�n�n, II. Milad ideolojisine uygun bir �ekilde yeniden yap�lanmas� i�te b�ylece (1984 Genel Kurulu�nda da ifade edilerek) g�ndeme gelmi�tir (16). Bu meslekta�lar�m�z, 20 y�l�n h�n� ve nefreti ile y�kl� olarak, �zellikle 70�li y�llar�n intikam�n� almak �zere 1986 Genel Kurulu�na y�r�m��ler, ve ge�mi�in perdesini -vebali bir anlamda benim de omzumda olan- Kirazl�yayla deklarasyonuyla kapatm��lard�r (17).

Yeniden yap�lanma, nas�l olur da bir b�t�n�n par�as� olmaz? �nce DYP-SHP koalisyon protokol�ne bakal�m. Diyor ki, �T�rkiye d�nyay� saran demokratik de�i�im ve reform r�zgarlar�ndan etkilenmeden kalamaz. T�rkiye bu de�i�imlerin i�ine �oktan girmi�tir ve 21. y�zy�lda d�nyan�n �nder �lkelerinden biri olacakt�r�. Protokol, daha sonra devletin (bu kapsamda) demokratikle�mesini ve yeniden yap�land�r�lmas�n� �ng�r�yor
(18). 49. T.C. H�k�metinin program�nda ise �nas�l bir devlet anlay���na sahip olunaca�� a��k�a belirtilmekte� ve baz� ba�l�klar s�ralanmaktad�r. Bu ba�l�klardan ilgin� olan biri �T�rkiye�de bir tane h�k�met olacak, birka� tane h�k�met olmayacak, birden fazla h�k�met olma devri son bulacakt�r� demektedir. Tarih 30 Kas�m 1991�dir. Latife olsun diye s�yl�yorum, demek ki, birileri bu tarihten �nce i�leri biraz kar��t�rm��. H�k�met program� ise art�k devletin yeni sahibinin yerle�ece�ini ilan ederek bu kar���kl��a bir son veriyor. Ama as�l ilginci, ayr�nt�dad�r. �Kamu y�netimine, kat�l�mc� demokrasinin gereklerine uygun olarak getirilecek yeni yap�lanma� ba�l��� alt�nda bak�n�z ne �nerilmektedir: �Bu yap�lanmada, il�elerde �il�e meclisleri�, illerde �il meclisleri� olu�turulacakt�r.� (19) Bu meclislerin kimlerden ve nas�l olu�aca��, hangi konular� nas�l ele alacaklar�, yetki ve sorumluluklar�n�n ne oldu�u programda veriliyor.

T�S�AD��n bir raporunda, bu yeniden yap�lanma konusu ele al�nm��t�r. Raporun sunu�unda � ... y�netim sistemimizin yerel topluluklara hizmet �reten kesimin etkili ve verimli hizmet �retmekten �ok uza�a d��m�� oldu�unu, bunun yan�nda geleneksel merkeziyet�i y�netim anlay���n�n s�rd��� bu kesimin, yerel demokrasinin sa�l�kl� i�lemesini kolayla�t�r�c� olmas� bir yana, tam tersine �lkemizde demokrasinin k�kle�mesini, yerel demokrasinin sa�l�kl� i�lemesini �nleyici ve yozla�t�r�c� rol oynad���n� a��k�a ortaya koymu� bulunmaktad�r� deniliyor ve yap�lmas� gereken ��yle �zetleniyor: �y�netim sistemimizin, merkezin ta�ra kurulu�lar� ve yerel y�netimleri i�erecek bi�imde yeniden yap�land�r�lmas�� gerekir. Bu yeniden yap�lanmada organlar ve i� �rg�tlenme modeli ise ��yle tan�mlan�yor: �... enc�men yerine �y�r�tme kurulu� terimi ye�lenmeli, il genel meclisi, �il meclisi�, il�e karar organ� �il�e meclisi� olarak adland�r�lmal�, k�ylerde �k�y meclisi�, mahallelerde �mahalle meclisi kurulmal�d�r.�
(20) G�r�ld��� gibi zaman ve mekana uyum tamamen sa�lanm��t�r.

�imdi gelelim Mimarlar Odas��n�n g�ndemine. �lk meslek yasa tasla�� bir k�rm�z� kitapt�. �zmir kaynakl� bu taslak, san�r�m 1985 veya 1986 tarihliydi ve o s�ralarda �ok tepki g�rm��t�
(21). �zellikle mimarlara m�teahhitlik, ticaret gibi meslek d��� faaliyetleri yasaklad��� i�in. Bu taslak -ya da �er�eve �neri- ile sonraki taslaklarda tepki g�ren konular�n di�er en �nemlileri mesle�e kabul ko�ullar� ile kamu ve �zel sekt�rde �cretli �al��an meslekta�lara getirilen k�s�tlamalard�r.

Ama bence konunun �z� ve daha birinci taslaktan ba�layarak, meslek yasas� ile ilgili t�m tasar�lar�n ortak �zelli�i, Mimarlar Odas��n�n yeniden yap�lanmas�n� �nermeleridir. Bu yeniden yap�lanman�n ama� �zellikleri �unlard�r:

1) TMMOB�den kopu�,
2) Meslek temelinde yeniden �rg�tlenme

Ama� �zellikler olarak saptad���m bu iki ��kk�, az sonra, i�eri�ine girerek incelemeye �al��aca��m. Bu noktada �unu belirtmek gerekiyor: Meslek yasas� Oda g�ndemini ciddi olarak 90�l� y�llarda i�gal etmi�tir. Oysa, 80�li y�llar, meslek yasas� in�as�n�n arsa se�iminin yap�ld���, hatta temel kaz�s�n�n ger�ekle�tirildi�i y�llar olmu�tur.

Yeniden yap�lanma �er�evesinde al�nan bir b�l�k karar ve a��klanan say�s�z deklarasyonu arsa se�imi i�in g�sterilen �abalar olarak de�erlendirirsek, Oda Y�netmeliklerinde 1987�den bu yana yap�lan de�i�iklikleri de temel kaz�s� olarak de�erlendirebiliriz. Bak�n�z ��kr� Kocag�z Mimarl�k Dergisi�ndeki bir yaz�s�nda ne diyor: �...bir anlamda Nev�ehir Bursa ile ba�layan bir s�recin tamamlanmas� oldu ve Oda, bana g�re, TMMOB ray�ndan makas�n a��lmas� ile kendi ray�na ge�ti.� Ayn� yaz�s�nda ��kr� Kocag�z �Bursa�da Engin Omacan ba�kanl���ndaki Y�netim Kurulu�nun form�le etti�i ve o g�nk� taban�n g��l� bir muhalefete kar��n destekledi�i �yatay �rg�tlenme� modeli y�netmeliklere ge�mi�ti. Bu model epey sanc�l� kabul edilmi�ti o zaman, Kimileri yeterince tart���lmad��� i�in, kimileri barolar kadar �zerklik olmad��� i�in, baz�lar� da (Yavuz �nen�in Elektrik M�hendisleri Odas��n�n yay�n organ�nda yay�mlanan bir yaz�s� �rne�i) �adem-i merkeziyet�ili�i� affedilmez bir g�nah sayd�klar� i�in kar�� ��k�yorlard�. K���k bir az�nl���n kar�� ��k��� da bu maddenin [maddenin de�il, modelin olacak. San�r�m bir dizgi hatas� � FS] �metropol devrimcili�ini yok edece�i� gerek�esi ileydi.�, diyor ve parantez i�inde ekliyor: �Bunu hi�bir zaman anlayamam���md�r�
(22).

Modelin yerle�tirilmesi olduk�a �etin bir s�reci gerektirmektedir. Merih Karaaslan, meslek yasas�na ula�ma ve Odan�n yeniden �rg�tlenmesi �abalar�n�, �Uzun �nce Bir Yol� olarak tan�ml�yor. Bu yolda ad�m ad�m ilerlenecek ve � ... T�rkiye Mimarlar� ... gerekli sonu�lara ula�acaklard�r� diyor
(23). Oda Y�netmeli�i Bursa�dan sonra Mu�la�da da de�i�tirilir.  Di�er y�netmeliklerimizde de de�i�iklikler yap�l�r. Her genel kurul, yeni bir ola�an�st� genel kurul gerektirir. Yeni y�netmelikler, yeni �artnameler olu�turulur. Oda�n�n t�m yap�s�, meslek yasas�na do�ru ilerlerken uzman bir hukuk�unun bile alt�ndan zor kalkaca�� hacimde ve karma��kl�kta bir Mimarlar Odas� mevzuat� olu�ur.

Ancak bu b�y�k bir s�k�nt�d�r. Engin Timurcan, daha 1994 y�l� ba�lar�nda, hen�z Denetleme Kurulu �yeli�inden istifa etmeden �nce [Sn. Timurcan, bu yaz�n�n okunmas�ndan sonra, Kurul �yeli�inden istifa etmedi�ini bildirdi. Kendisinden �z�r diledim. FS.], bu s�k�nt�y� ba�ka bir a��dan dile getiriyor: �...y�netmelikler .... �nceleri TMMOB Genel Kurulu�ndan ge�irildikten sonra Resmi Gazete�de yay�nlanarak y�r�rl��e sokulmu�, giderek sadece Genel Kurul�dan ge�irilmi�, hatta Y�netim Kurulu Karar� ile haz�rlanm��t�r. Ayr�ca ayn� kolayc�l�k Odalara da yans�m�� ayn� y�ntemi izlemi�ler. B�ylece Mimarlar Odas��nda da �ok say�da y�netmelikler ortaya ��km��t�r.� Yani Engin Timurcan, bir anlamda, y�netmeliklerimizin yasal prosed�r� tamamlamad��� i�in ge�ersiz oldu�unu s�yl�yor ve ekliyor: �Bu y�netmeliklerin san�ld��� kadar sorunlar� ��zd���ne Oda Y�netim Kurulu da inanm�yor ki, son iki ya da �� y�ld�r b�t�n bu y�netmeliklere alternatif taslaklar tart���lm�� ve yeni meslek yasas� �al��malar� ba�lat�lm��t�r. �u ana kadar bu konuda bir geli�menin sa�lanamad��� da bir ger�ek. ��nk� h�l� mevcut y�netmelikleri tadil etmekle u�ra��yoruz. Burada dikkat edilecek husus, y�netmeliklerin mevcut yasalarla �eli�memesidir.�
(24) Adana 1. �dare Mahkemesinin,  1993�teki SMBT Y�netmeli�imizin 06.03 maddesi ile ilgili olarak ald��� y�r�tmeyi durdurma karar�, Engin Timurcan��n kayg�lar�nda hakl� oldu�unu ortaya koyuyor (25).

Ancak Engin Timurcan, d�r�st�e, as�l TMMOB Kanunu�nu kastediyor. O h�l�, eski ideolojiyi savunuyor: �Kurulu� ama�lar�nda yer alan s�zlerdeki g�zelliklere sahip olabilmek i�in gelirinizin %85�ini olu�turan aidat ve har�lar� �demekteyiz� diyor
(26). Oysa art�k kurulu� ama�lar� ge�erlili�ini yitirmi�tir, oysa 1987�den bu yana Oda i� hukukundaki t�m d�zenlemeler, meslek yasas� ile beklenen d�n���m� i�erir. ��nk� meslek yasas�, �ok zor ��kacakt�r. ��rg�tsel mutabakat� beklenmektedir. Bu sa�lansa bile, bir yasa sorunudur. H�k�metin ikna edilmesi gerekmektedir. T.B.M.Meclisinden ge�mesi gerekmektedir.

Kald� ki, �rg�tsel mutabakat bir t�rl� sa�lanamayacakt�r. ��nk�, tam da bu noktaya gelinmi�ken, Ankara �ubesi se�imlerinde, yasaya muhalif oldu�unu daha se�im bildirgesinde a��klayan ve i�inde 1984�te Nurdo�an �zkaya�n�n �tabans�zlar� olarak niteledi�i meslekta�lar�n da bulundu�u bir anlay�� y�netime gelmi�tir. Ankara �ubesi delegeleri, meslek yasas� �er�evesinde, �rg�tsel mutabakata yana�mayacakt�r. Bu �rg�tsel mutabakat�n ne anlama geldi�ini sorgulamay� �imdilik bir yana b�rak�yorum. Ama bunu sa�layacak mekanizmalar� geli�tirmek gerekiyordu ki, Y�netmeli�in 9. Maddesi de�i�ikli�i, 1994 Merkez Genel Kurulu�ndan itibaren g�ndeme geldi. E�er meslek yasas� �zerinde mutabakat yakla��k 1000 ki�ilik bir genel kurulda sa�lanam�yorsa, �rne�in 250 ki�ilik bir genel kurulda sa�lanabilirdi. Hele ortaya konulan ilk se�enekte bu 250 ki�ilik genel kurulun yar�s�ndan fazlas� do�al delegelerden olu�uyordu ki, bu durumda, Ankara �ubesi d���ndaki y�neticilerin oylar� dahi, bu mutabakat� sa�lamaya neredeyse yetiyordu. �stelik, b�yle bir genel kurul kompozisyonu, son alternatifte do�al delegeli�e s�n�rlama teorik olarak getirilmi�se de, yeniden yap�lanmada at�lan ad�mlar� h�zland�racakt�r.

��kr� Kocag�z�� yukar�da bahsetti�im a��klamas�ndaki samimiyet i�in kutlamay� buraya b�rakt�m. ��nk� ayn� kutlamay� Arif �entek ve Salih Zeki Pekin de hakediyorlar. �entek, �Bug�nk� yap�s� ve delege say�s� ile Oda Genel Kurullar�, ancak genel g�r��melerin yap�labildi�i ve se�imlere y�nelik i�levlerin a��rl�k ta��d��� etkinlikler olmaktad�r. Nev�ehir�de, Genel Kurullar�n �zellikle �rg�t i�i yasama i�levinin gerektirdi�i ayr�nt�l� kararlar �retmesinin �ok g�� oldu�u bir kez daha g�r�lm��t�r.... �Oda Meclisi� i�levlerinin sa�l�kl�, s�rekli, �retken ve t�m �rg�t�n e�ilimlerini de�erlendirerek yerine getirmesini sa�layacak bir de�i�iklik, ya�amsal �nem ta��maktad�r� diyor
(27).

Bu daraltman�n ger�ekle�ece�i de ku�kuludur. �entek, �E�er �n�m�zdeki Ola�an Genel Kurul�da bu do�rultuda bir y�netmelik de�i�ikli�i yapma olana�� bulunsa dahi, bu de�i�iklik b�y�k bir olas�l�kla 2 y�l sonra uygulanabilecektir� diyor
(28). Bu nedenle di�er giri�imlerden ka��n�lmayacakt�r. Salih Zeki Pekin, Cumhuriyet Gazetesi�nin imar yetki ve denetimi �zerine bir s�yle�isinde, meslek yasas� �al��malar� hakk�nda bir soruya yan�t verirken �... bunun yasala�aca��ndan pek emin de�iliz. Sab�rl�y�z, bekleyece�iz. T�rkiye�de kanunlar�n ��k�� �ekli de �ok ilgin�. Hi� ummad���n�z bir kanun bir geceyar�s� iki milletvekilinin verdi�i �nergeyle ��k�veriyor. Belki umudu buna ba�lamak laz�m.� diyor (29).

B�yle bir giri�im Mimarl�k Haberler�in 22. Say�s�nda duyuruluyor. �30 Kas�m 1992 Cuma g�n�, Mimarlar Odas� Genel Ba�kan� Nurdo�an �zkaya, T�rkiye B�y�k Millet Meclisi Ba�kan� H�samettin Cindoruk ile bir g�r��me yapt�. ... g�r��me, Mimarlar Odas��n�n yeni bir yasal d�zenleme i�in d���nd��� gerek ve gerek�elerin a��klanmas� ile s�rd�... Cindoruk, mimarlar�n �zerinde mutabakat sa�lad��� bir Mimarl�k Yasa Tasla���n�n Oda taraf�ndan Meclis�e sunulmas� halinde kabul edilmesi i�in elinden gelen yard�m� yapaca��n� ifade ederek ��yle dedi: Sizler, kitle �rg�tleri,... demokrasinin kilit ta�lar�s�n�z. Ben yasan�n ge�irilmesi konusunu kendi i�im gibi takip ederim. Ancak ... tasar�y� �ncelikle h�k�metten ge�irmeniz daha do�ru olur.... Ben sizin gibi sanat kurulu�lar�n�n t�m�n� destekliyorum. Kim �rg�tlenmek istiyorsa yasas�n� haz�rlas�n gelsin...�
(30)

Devam�n� okumak isterseniz l�tfen buraya t�klay�n�z...

D�PNOTLAR

1) Mimarl�k, Say�: 255, TMMOB Mimarlar Odas�, Aral�k 1993
2) Baz�lar�n�n �evrensel do�rular� vb. �nermelerini hat�rlat�yor.
3) Kamu Kurumu Niteli�inde Meslek Odalar�, sendikalar, � , Kamu Hukukunda Bask� Gruplar�
ba�l��� alt�nda yer al�r.
4) Ra�it G�k�eli, Demokratik Kitle �rg�tleri �zerine ve bir �rnek olay: Mimarlar Odas�,
K�y�, 1987, �stanbul
5) Server Tanilli, Devlet ve demokrasi, Anayasa Hukukuna Giri�, say, 1982, �stanbul: Tanilli, �vesayet�e itiraz ediyor. Barolar�n ba�ms�z olmay���n�n (baz�lar�n�n �zerklik iddialar�na kar��n, Adalet Bakanl���n�n denetimi alt�nda olmas� nedeniyle), yarg�n�n ba��ms�zl���na da g�lge d���rd���n� belirtiyor.
6) Ceberut devlet, son y�llarda, yaln�zca medyan�n de�il, siyasi liderlerin de s�ylemlerinde bir deyim olarak yerle�ti.
7) Sanayile�mede Y�netim ve Toplumsal Uzla�ma, Rapor, T�S�AD, �stanbul, Nisan 1992, Yay�n No. T�S�AD-T/92, 4-150.
8) Mimarl���n Gelece�i ve Nas�l Bir Mimarlar Odas��, MO �stanbul B�y�kkent �ubesi, Mimarlar�a Mektup, �zel Say�, �stanbul tart��malar�(2), Kas�m 1993.
9) Ki�isel yak��t�rmamd�r. Maniyerizm (Ana Britannica: Maniyerizm, Sel�uk Batur, Manyerizm diye �evirmi�); R�nesansla Barok aras�nda, �zellikle �talya�da etkin olmu�, d�nemin sosyal-ekonomik d�n���mlerinin bi�imlendirdi�i, sanaatta bir aray�� d�nemi. Aayn� tarzda bir yak��t�rmay� MO Ankara �ubesi Haber B�lteni�nin Eyl�l 1994 say�s�nda yay�mlanan bir yaz�mda da yapm��t�m; kaotik, kavram karga�alar�yla dolu bir d�nemi ifade edebilmek i�in Bkz: Avrupa Mimarisinin Anahatlar�, Nikolaus Pevsner, �ev. Sel�uk Batur, �T� Mimarl�k Fak�ltesi, 1970. �imdilerin postmodernism ve dekonst�rktivizm tart��malar�na bir katk� koyan Susannah Hagan (Architectural Review, April 1994), yaz�s�na ��izofreninin Dili� ba�l���n� yak��t�rm��. Bence denk d��m��.
10) En yak�nlardan bir �rnek, siyah kurdeleli �radyomu istiyorum� kampanyas�d�r. �ncesinde, yasaya kar��n, �zel radyo ve TV kanallar� a��lm��, �korsan� yay�na ge�mi�lerdir. Bu �rnekte S�leyman demirel, eski ideolojinin temsilcisidir. Korsan yay�nlara �zel Radyo-TV Yasas� ��kana kadar devletin izin vermeyece�ini belirterek �teslim� olmu�tur. Di�er �rnekler, 10 Kas�m�da art�k yas tutulmamas�, Atat�rk��n de hatalar�n�n olabilece�i tarz�nda s�ylemler, �stanbul�un �lkenin toplam ekonomisindeki yerine kar��n peri�an durumuna ili�kin �nermeler, K�T�ler konusunda yap�lan yo�un beyin y�kama kampanyas� vb. gibi y�zlercedir.
11) Gordon Childe, Tarihte Neler Oldu, Odak, 1974, Ankara.
12) Mimarl�k, Say�: 253, TMMOB Mimarlar Odas�, Temmuz 1993,
13) Ra�it G�k�eli, Demokratik Kitle �rg�tleri �zerine ve bir �rnek olay: Mimarlar Odas�, K�y�, 1987, �stanbul.
14) Ra�it G�k�eli, �topya�ya �kinci Apel, Fiziki Planlama ve Mimarl�k Vakf� i�in �a�r� (1. Taslak), Nisan 1992, ve sonkari tezler.
15) Yeni meslek�ileri de�il, 60�lardan itibaren meslek odalar�n� siyaset bata���nda olmakla su�layan ve odalar�n yaln�z siyaset yap�p, hi� mesleki faaliyette bulunmad����n� iddia eden ve bu nedenle 1982 Anayasas�n�n ve Kanun H�km�nde Kararnamelerin getirdi�i k�s�tlamalardan sevin� duyanlar� kastediyorum.
16) Mimarlar Odas� 1986 Genel Kurulu s�ras�nda Ali R�zgar ile bir ayak�st� sohbetimizi an�ms�yorum. A�a�� yukar� ��yle demi�ti: �Sizin hatan�z, bu arkada�lar�m�z� aran�za almaman�zd�r. (baz� isimler vererek) �. gibi arkada�lar�n y�netimlerde yararl� olaca��n� d���n�yoruz.�
17) 1986 Kirazl�yayla Toplant�s�, �ubelerin Genel Kurullar�ndan sonra yap�ld�. Merkez Y�netim kurulu art�k tamamen saf d���d�r. Ben o s�rada Genel Sekreterlik g�revinde idim. Oda Ba�kan� Osman Sarg�n ile birlikte, yaz�l� bir �a�r� almad����m�z halde, bu toplant�ya kat�lmaya �izlemek amac�yla- karar verdik. Toplant� deklarasyonu orada bulunan herkesin imzas�na a��ld�. �mzam�n alt�na o andaki duygu ve d���ncelerimi aymam�� olmam�n y�zk�zar�kl����n� �mr�m boyunca ta��yaca��m.
18) DYP-SHP Koalisyon Protokol�, 24 Temmuz 1993, Ba�bakanl�k Bas�mevi, 1993 Ankara
19) Ba�bakanl�k Genelgesi 1992/1, 3.1.1992, T.C. Ba�bakanl�k Personel ve Prensipler Genel M�d�rl���, Konu: Kamu idaresinde �ncelikle �nem verilecek hususlar.
20) Yerel Y�netimler, Sorunlar ve ��z�mler, Rapor, T�S�AD, �stanbul, May�s 1992, Yay�n No: T�S�AD-T/92, 5-152.
21) Ne yaz�k ki bu kitab� �imdi bulamad�m. Merih Karaaslan, Mimarl�k Dergisi�nin 256. Say�s�ndaki �Uzun �nce Bir Yol� ba�l�kl� yaz�s�nda bu kitab�n 1987 tarihli oldu�unu s�yl�yor. Ben, 1986 y�l� ba�� veya �ncesi olarak an�ms�yorum.
22) Mimarl�k, Say�: 256, TMMOB Mimarlar Odas�, �ubat 1994.
23) Mimarl�k, Say�: 256, TMMOB Mimarlar Odas�, �ubat 1994. Merih Karaaslan��n ayn� i�erikte yaz�s� i�in bkz: Mimarl�k Haberler, Say�: 36, TMMOB Mimarlar Odas� Haber B�lteni, 15 Aral�k 1993.
24) Engin Timurcan��n TMMOB Mimarlar Odas� Antalya �ubesi�ne verdi�i dilek�e, 12 May�s 1994 tarihle kay�tl�. Bu dilek�e, Mimarlar Odas� Genel Merkezince, 23.6.1994 tarihli �nyaz� ile, g�r�� olu�turulmak �zer t�m Oda �ubelerine g�nderilmi�tir.
25) Y�r�tmeyi durdurma karar�, T.C. Adana 1. �dare Mahkemesi, Esas No: 1993/1183, 8.12.1993. Kararda ��yle deniliyor: TMMOB Mimarlar Odas� SMBT ve MD Y�netmeli�inin 06.03 maddesindeki ��cretli �al��an mimarlar�n asgari �cretlerini belirlemek g�revi, Mimarlar Odas� �ube Y�netim Kurullar�na verilmi�tir� h�km� a��k�a hukuka ayk�r� olup, yasal dayana�� bulunmamaktad�r.�
26) Engin Timurcan��n  12 May�s 1994 tarihli ayn� dilek�esi.
27) Mimarl�k, Say�: 256, TMMOB Mimarlar Odas�, �ubat 1994.
28) Mimarl�k, Say�: 256, TMMOB Mimarlar Odas�, �ubat 1994.
29) Pazar Konuklar�, Cumhuriyet Gazetesi, 5 �ubat 1995.
30) Mimarl�k Haberler, Say�: 22, TMMOB Mimarlar Odas� Haber B�lteni, 30 Kas�m 1992

Hosted by www.Geocities.ws

1