Mimarlar Odas��n�n Yeniden Yap�land�r�lmas� Kapsam�nda Bir Ele�tirel De�erlendirme
16-19 Mart 1995, TMMOB Mimarlar Odas� Ola�an�st� Genel Kurulu, �rg�p
(....yaz�n�n devam�....)

12.12.1993 tarihli, Nurdo�an �zkaya�n�n imzas�n� ta��yan ve Mimarlar Odas� �ubelerine g�nderilen bir yaz�, art�k Mimarlar Odas� Y�netiminin sabr�n�n kalmad���n� g�stermektedir. Bu yaz�da TMMOB Dan��ma Kurulu�na g�t�r�lecek MO g�r��lerinden biri olarak �MO�n�n ba��ms�z olarak yeniden yap�lanmas�na olanak sa�layacak bir yasa haz�rlanmas� y�n�ndeki 2., 3., ve 4. ilke kararlar�n�n net olarak duyurulmas��n�n g�r���lece�i ve e�ilim belirlenece�i a��klanmaktad�r (31).

11 Ocak 1993 g�n�, TMMOB ve ba�l� Odalar�n y�neticileri Ba�bakan S�leyman Demirel�i ziyaret ederler. Ak�am yeme�inde Nurdo�an �zkaya, hen�z mimarlar �zerinde mutabakat sa�layamam�� olsa da, Cindoru�un tavsiyesi �zerine olacak, Mimarl��a Dair Kanun�un t�m d�k�manlar�n� Demirel�e sunar
(32).

�e�itli �l�ekte giri�imler yap�lm��t�r. Meslek yasas�ndan art�k Karayal��n��n, Fikri Sa�lar��n ve hatta Azimet K�yl�o�lu�nun haberi vard�r. �yle ki, Salih Zeki Pekin�in umudu, bi�im de�i�tirerek, az kals�n ger�ekle�ecekti: Sivas Milletvekili Azimet K�yl�o�lu M�hendislik ve Mimarl�k Hakk�nda Kanun ile TMMOB Kanunu�nda de�i�iklik tekliflerini haz�rlar ve 4 arkada�� ile birlikte imzalayarak TBMM�ne sunar. Tekliflerde �zet olarak, TMMOB Genel Kurulu yerine 100 ki�ilik Birlik Meclisi�nin, Oda organlar�na Oda Meclisinin eklendi�ini, mimar ve m�hendislerin mesle�i uygulayabilmek i�in, ilgili meslek odalar�na kabul edilmi� ve mesle�i uygulama yetki belgesi alm�� olmalar� ko�ulunun getirildi�ini, kamuda �al��an m�hendis ve mimarlar�n g�zard� edilerek sadece serbest �al��an meslekta�lar� �znesine alan bir �rg�t modeli �nerildi�ini g�r�yoruz
(33).

Yeri gelmi�ken, Odam�z�n ��rg�tsel mutabakat� sa�lanmam�� hayati konular�n �merkezi idare� nezdinde yap�lan giri�imlerin �ok tehlikeli olabilece�ini belirtmek isterim. Buna bir �rnek �zelle�tirme yasas�d�r. Ankara �ubesinin bir kurul toplant�s�nda Orol Ataman �... Biliyorsunuz birka� g�n �nce �zelle�tirme yasas� TBMM�nden ge�ti. Bu �zelle�tirme yasas�n�n ge�me prosed�r�nde Odam�zla ilgili Odam�z�n g�r���n�n al�nmas�n� �ng�ren bir prosed�r ge�irttirdik...�, demi�, giri�imin olduk�a iyi niyetli gerek�elerini a��klam�� ve eklemi�ti: �... �n�m�zdeki birka� y�ll�k g�ndemde �ok belirleyici rol� olacakt�r Mimarlar Odas��n�n bu i�levinin. Do�rusu birtak�m �im�ekleri �zerimize �ekecektir. ��nk� yeterli �al��ma yap�lamam�� olmas� nedeniyle mesel� buna �ehir Planc�lar� Odas�, �n�aat M�hendisleri Odas� gibi ba�ka kurulu�lar yasan�n bu maddesine giremediler. Do�rusu biz kendi Odam�z� sokarken asl�nda bunun biraz daha tek�m�l etmesi i�in o t�r kurulu�lar� sokmay� istedik ama olamad�.�

Bu a��klama �zerine Ankara �ubesi, MO Genel Merkezi ile Oda Birimlerine yazd��� yaz�da duydu�u kayg�y� dile getirdi. MO Merkez Y�netim Kurulu da, s�radaki ilk toplant�s�nda, bu y�kten nas�l kurtulunaca�� konusunda �are arad�
(34).

Bu t�r giri�imleri ve hari�ten katk� koyanlar� bir yana b�rakarak, meslek yasas�n�n yasala�mas�n�n �ok g�� ger�ekle�ecek bir umut olarak kald���n� s�yleyebiliriz.

Ancak yasan�n i�eri�inin, yani yasa isteminin alt�nda yatan�n, yani yasan�n mant���n�n, bug�nk� tart��mam�z�n esas�n� olu�turmas� nedeniyle, irdelenmesi gerekiyor.

Neden TMMOB�den kopu� �ng�r�l�yor? Umut �nan
(35), Salih Zeki Pekin (36) ve di�er �Ankara �ubesi �yeleri d���ndaki- t�m yasa yanl�lar� son derece net, d�r�st�e yan�t veriyorlar: TMMOB, temel mesleklerin bir uzmanl�k d�zeyine indirgenerek mesle�in ikinci plana itildi�i toplu bir dayan��ma �rg�t�d�r, diyorlar. TMMOB�nin kurulu� amac�, bug�n mesleki uygulamalar�m�zda ve �rg�tlenmemizde ya�anan �eli�kili durumu yaratan temel �eli�kiyi yarat�yor, diyorlar. Nedir bu �eli�ki? Verdikleri yan�t �udur: Hem ��yelerin yarar ve ��karlar�n� savunmak� amac� (bu sendikal bir d�zen gerektirmektedir) hem de �mesle�in kamu yarar�na uygulanmas�n� geli�tirip denetlemek� amac�, (yani halk�n hizmetine sunulan mesleklerin kapsam ve g�revlerinin kamu yarar�na g�vence alt�na al�nmas�n� sa�layan bir meslek kurumu gerektiriyor) birbiriyle �eli�mektedir.

Bu �eli�me konusuna de�inmeden �nce, Ankaral� yasa yanl�lar�n� ve TMMOB�den ayr�lma isteklerini k�n�yorum. D�r�st olmad�klar� i�in. �zmir �ubesi kay�tl� meslekta�lar�m�zdan baz�lar�, ta 1981�den itibaren, bu �zlemi a��k bir �ekilde -yaz�l� olsun, s�zl� olsun- dile getirdikleri halde, Ankaral� meslekta�lar�m�z, 1994 y�l� ba��nda haz�rlad�klar� Ankara �ubesi Genel kuruluna y�nelik se�im bildirgelerinde bunu inkar ediyorlar. Mimarlar Odas� ile TMMOB aras�nda s�rt��me oldu�u do�rudur. Bu s�rt��me TMMOB �rg�tl�l��� ile ilgili de�ildir. TMMOB�nin �Oda�lar�n t�zel ki�ili�i yoktur...� iddias� ile ilgilidir, diyorlar
(37).

Oysa s�rt��me, g�zlenemeyecek kadar berrak bir �ekilde, TMMOB �rg�tl�l��� ile ilgilidir. Do�rudur, TMMOB, Yavuz �nen�in de talihsiz bir �ekilde alt�na imza att���, yine talihsiz bir iddiada bulunmu� ve o d�nemde konu mahkemeye kadar uzanan bir tart��ma a�m��t�r. Ama, i�in �z� TMMOB �rg�tl�l���d�r. Salih Zeki Pekin, �Meslek odalar�, T�rkiye�de tam yerine oturmam�� kurumlar yap�s�na sahiptir. Bir yandan kamu yarar�na hareket edeceksiniz, bir yandan da �yenin ��kar�n� koruyacaks�n�z. Tam birbirine z�t iki kavram. Mimarlar Odas� gibi bir kurum, bir yandan toplum ��kar�na �al���rken bir yandan da �yesine, yani mimarlara diyecektir ki �Yapt���n i� topluma yararl� olsun, insanlar senin yapt���n i�ten zarar g�rmesinler.� Ama bir yandan da mimar� arkas�na al�p onun ��kar�n� koruyacakt�r. B�yle bir kurum yap�s� �eli�kilidir...�, diyor
(38). �ki paragraf �nce s�z�n� etti�im tezini ve di�erlerinin tezlerini kamuoyu nezdinde b�yle a��kl�yor.

Burada �u saptamay� yapal�m: Birbirine z�t iki kavram, ger�ekten, TMMOB�nin kurulu� amac�nda, TMMOB Yasas��nda yer almaktad�r. Yasada kastedilen de, aynen bu z�tl��� iddia edenlerin s�ylediklerini teyit eder gibidir. Ancak, Amerika yeniden mi ke�fediliyor, �n�m�ze yeni ufuklar m� a��l�yor? Hay�r. Bu z�tl���, ta 1950�lerden bu yana, yaln�z mimarlar de�il, m�hendisler de, avukatlar da, tabipler de bilmektedir
(39) TMMOB Yasas�, d�nemin ko�ullar�nda, sonraki d�zenlemelerle per�inlenerek, merkezi idareye, adeta bir yard�mc� organ, bir uzmanl�k dan��ma organ� gibi bir �rg�t �nerdi�i i�in, kamu yarar�ndan s�zeder. Bir yandan h�k�mete-merkezi idareye dan��manl�k yapacak, yard�mc� organ olarak �al��acaks�n�z ve b�ylece kamu yarar�na bir �rg�t olacaks�n�z, di�er yandan h�k�mete-merkezi idareye kar�� �yelerinizin ve onlar�n mesle�inin hak ve ��karlar�n� savunacak, koruyacaks�n�z. Bu bir �eli�kidir.

TMMOB Yasas��ndaki bu �eli�ki, cesur, y�rekli, demokrat ve yurtsever T�rkiye mimar ve m�hendislerince, �kamu yarar��=�halk�n yarar�� olarak yorumlanm�� ve fiilen a��lm��t�r. Avukatlar, tabipler de ayn� �vg�y� fazlas�yla hak etmi�lerdir.

Ama daha dikkatle incelersek, Salih Zeki Pekin�in kastetti�i �eli�kinin bu iki kavram aras�ndaki z�tl�k, �eli�ki olmad���n� anlar�z. Kastedilen �eli�ki ��yenin ��kar�� ile �mesle�in� ��kar� aras�ndaki �eli�kidir.

��te bu, ba��ndan beri anlatmaya �al��t���m gibi, konjonkt�re uygun d��en bir iddiad�r. ��te bu, TMMOB�nin mesle�in de�il, �yenin ��kar�n� koruyacak bir �rg�tlenme oldu�unu savunan ve bu nedenle TMMOB�den ayr�lmay� �ng�ren bir iddiad�r. ��te bu, II. Milad��n ye�ertti�i yeni ideolojinin yaln�z mimarlar aras�nda de�il, di�er meslek gruplar�nda da y�kselen �r�n�, meslek�i bir iddiad�r. Meslekle o mesle�i icra edeni birbirinden koparan, halkla ya�ananlarla, ya�am�n ger�ekli�iyle olan ba�lar�n� kesip �kamu yarar�� ad� alt�nda merkezi idare ile b�t�nle�mesini �ng�ren bir iddiad�r. �ye ��kar�n� reddeden, bu nedenle TMMOB gibi bir �kitle �rg�t�n�, �demokratik bask� grubu� �rg�tlenmesini gereksiz, hatta mesle�e zararl� g�ren bir iddiad�r.

Meslek temelinde �rg�tlenme ve bunun taslak modeli, yeni ekonominin eski ideolojiyi ��zme, ayr��t�rma ve eski modeli kendi yap�s�na uygun olarak ve kompartmanlara ay�rarak da��tma ve yeni ideolojiyi b�ylece yerle�tirme ve muhalefet �rg�tlenmelerinin sesini oldu�u yerde bo�ma amac�na ve modeline t�pat�p uymaktad�r. Aynen h�k�met program�nda ve T�S�AD Raporlar�nda belirtildi�i gibi, yerel sorunlar�n yerinde ��z�lmesine �al���lacakt�r. �ye ��karlar�, dolay�s�yla �ye sorunlar� da art�k kale al�nmayaca��na g�re, �il meclisleri� ile Mimarlar Odas�n�n �ube meclisleri� , biraraya gelirler, s�rd�r�lebilir bir gelecek i�in ba��ml�l�k bildirgesi ve tasar�m �zg�rl��� �er�evesinde pekala uyumlu bir performansla ��z�mler �retebilirler. �stelik bu ��z�m �retiminde son derece demokratik bir modele oturmu�lard�r: yerel ko�ullar ve olanaklar elverdi�i �l��de, merkezi idareye dan��madan, yatay �rg�tlenmenin temsili-kat�l�mc� doru�unda ve �effaf bir �ekilde, yerel sorunlara yerel ��z�mler �retebilirler. Bir �at��maya yol a��lmamak �zere, yerel kurallar� belirlerler. Zaten niye �at��s�nlar ki? Art�k mimarlar Odas��n�n, �yelerinin �zl�k haklar�, demokrasi m�cadelesi, �cretli �al��an mimarlar�n sorunlar�, i�yeri �al��ma ko�ullar� gibi g�ndemleri yoktur. Ayhan �elik, Kenan G�ven� ve Murat Ulu�, �1980�li y�llar kaotik say�labilecek bir �oklu�un �farkl�l�klar�n�n� politik �oklarla �slah edilerek bir �rnekle�tirildi�i zamanlar olarak toplum tarihine ge�mi�tir�, diyorlar, �Art�k akademisyenler, elitistler, yar��mac�lar, hatta piyasac�lar yoktur. B�t�n bu kategorik ayr�mlar, �i� yapan� mimar grubunca emilmi�tir. Serbest Mimar ve ideolojisi, icra ve �rg�tlenmenin merkezine gelip oturmu�tur.
(40)� diyorlar.

1981�den beri de bunun, t�pk� sporcular�n �s�nma hareketleri yapt�klar� gibi, pratikleri yap�lm�yor muydu? Kimi birimler antetli ka��tlar�ndan �TMMOB� ba�l���n� atar, kimi birimler birbirlerine �il odalar�nda bulu�mak �zere� tebrikler g�nderir, kimi birimler kay�tl� �yelerinden ba�ka mimarlar�n kendi b�lgelerinde i� almalar�n� �kanunen yasaklad���n�� yerel idarelere bildirir
(41), kim birimler kendilerinden habersiz kendi b�lgelerine gezi d�zenleyen birimlere k�ser ve y�netmeliklerde de�i�iklikler yap�l�r, yeni y�netmelikler yaz�l�r, �artnameler haz�rlan�r...

��te Nev�ehir Genel Kurulu�nun de�erlendiremedi�i, de�erlendirmekten ka��nd��� ger�ekler, bunlard�r. Yeni meslek d�zeninin 9,5 ilkesinin �zerine oturdu�u �umutsuzluk �a��n�n sahte ideolojisi
(42) nin i�eri�i, UIA Genel Kurulu�nda da, Nev�ehir Genel Kurulu�nda da, Ra�it G�k�eli�nin �ortak s�re�inde de, Demokrasi ��in Mimarlar Platformu�nda da �skalanm��, II. Milad��n b�t�n d�nyay� teslim ald���n�n belgelerinden biri (43) olarak, �lkelerin meydanlar�nda an�t-yaz�tla�t�r�lm�� (44) olan �s�rd�r�lebilir kalk�nma�, toplumsal ili�kileri t�mden g�zard� eden, somut ger�eklikleri g�rmeyen bir �tasar�m �zg�rl���� hayaliyle b�t�nle�mi�tir.

Bu noktada, Y�cel G�rsel ile fikir birli�i i�inde olmad���m ortaya ��k�yor. G�rsel, elimizdeki meslek yasas� tasar�s�n� reddinin en �nemli gerek�elerinden biri olarak, �yasa �nerisi ... UIA�n�n �s�rd�r�lebilir bir gelecek i�in ba��ml�l�k bildirisi�ne ve Ola�an�st� Nev�ehir Genel Kurulu Yeni Mimarl�k Meslek d�zeni �lkelerine �nemli �l��de uygun olmad��� i�in reddedilmelidir.� (45) diyor. �Nev�ehir ilkeleri�ne uygun olmama tesbiti do�ru olabilir ve ger�ekten, bu meslek yasas� tasar�s� ve onun �nc�l ekleri olan t�m y�netmelik ve �artnameler, reddedilmelidir.

Ancak �s�rd�r�lebilir kalk�nma� ve onun ard�llar� olan �s�rd�r�lebilir� gelecek, tasar�m, vb. Kavramlar, son derece tart��mal� kavramlard�r. U�ur Tanyeli �...s�zl�kler �sustainable��n kar��s�nda �s�rd�r�lebilir� yaz�yordu; bu sayede mimarl�k jargonumuz yeni bir kavram kazand�. UIA�n�n Chicago�daki 1993 y�l� kongresinin sonu� bildirgesiyse muhta� olunan s�zde-demokratik me�ruiyet zeminini haz�rlayacakt�: Kar��m�zda d�nya �l��s�nde onay derlemi� san�s� uyand�ran ve mimarlara ciddi toplumsal sorumluluklar y�klermi� gibi g�z�ken bir d���nsel form�lasyon vard�; o halde, her mimar bu bildirgenin alt�na g�n�l huzuruyla imzas�n� atabilirdi. �mzalar�n kolay at�labildi�i bir �lkede bu kadar�n�n yetti�i anla��l�yor.�
(46) diyor.

Tanyeli, Nev�ehir �lke Kararlar��na ili�kin bu sorgulamaya giri�mekle �ok iyi bir i� yapm��t�r. ��nk� T�rkiye azgeli�mi�, ya da g�n�n yumu�at�lm�� deyimiyle, geli�mekte olan bir �lkedir ve bu anlamda sanayile�mi� (geli�mi�) kuzey �lkeleri ile sanayile�ememi� (geli�mekte olan) g�ney �lkeleri aras�ndaki ikilemde, g�ney�in saflar�nda yer almaktad�r. S�rd�r�lebilir kalk�nman�n ise, kuzey�le g�ney aras�ndaki tarihi uzla�man�n ya da bir teslimiyet belgesinin tarihi-do�al-kentsel �evre duyarl���m�z� s�m�ren bir ekolojik form�lasyonu olup olmad���n� de�erlendirmek gerekir.

Bu �form�lasyon�un ilk olarak 1970�lerde, Volkswagen, Rockefeller, Ford, Fiat gibi b�y�k sermaye kurulu�lar�n�n finanse etti�i roma Kul�b� taraf�ndan ortaya at�ld���n� belirtmek gerekiyor
(47). Kul�be sunulan bir rapor (48), �mevcut ekonomik b�y�me e�iliminin aynen s�rmesi halinde, insanl���n varl���n� s�rd�rmesini sa�layabilecek maddi ko�ullar� 2100�de tamamen yitirece�ini, bu nedenle do�al kaynaklar�n kullan�m�n�n ve n�fus art���n�n kesinlikle k�s�tlanarak denetim alt�na al�nmas� gerekti�ini ....� belirtiyordu (49). Bu raporda d�nya �tek bir sistem olarak� alg�lanmakta, do�al kaynaklar�n s�n�rl� oldu�u kesin olarak kabul edilmekte, �evresel krizlerin �nlenebilmesi i�in b�y�menin yava�lat�lmas� gerekti�i belirtilmektedir. Azgeli�mi� �lkelerde, e�er, bat� -yani kuzey- benzeri bir b�y�me g�r�l�rse d�nya bunu kald�ramayacakt�r: �evresel krize girmeyi engellemenin tek yolu, azgeli�mi� d�nyan�n kalk�nma mitinden vazge�mesidir (50).

Rana A. Aslano�lu, �evre sorunlar�n�n �er�evesini, azgeli�mi� �lkelerde �yoksulluk, a�l�k, n�fus art���, dengesiz toprak da��l�m�, do�al kaynaklar�n t�ketimi� olarak, geli�mi� �lkelerde ise �end�striyel kirlenme, kat� at�klardaki art��, s�n�rs�z t�ketim� olarak �iziyor. Yaz�s�nda s�rd�r�lebilir kalk�nman�n �geli�mi� �lkeler a��s�ndan bak�ld���nda... gelecek ku�aklar�n gereksinimlerini g�z�n�ne alan, kaynaklar�n s�n�rl�l���n� g�zeten, �evreye duyarl� kalk�nma olarak de�erlendirildi�i.... azgeli�mi� �lkelerde ise �evre sorunlar�n�n yoksulluk kaynakl� oldu�u... sorunlar�n; azgeli�mi� �lkeleri geli�mi� �lkelerin refah d�zeyine ��kartacak kalk�nma hedefleriyle ��z�mlenebilece�i ....(bunun) ekolojik s�rd�rebilirlik ilkesiyle �eli�ti�i.... Pazar ko�ullar�n�n s�rmesi(nin), d�nyan�n tek bir ekolojik sistem olarak de�erlendirilmesini imkans�zla�t�rd���(n�)...� belirtiyor. �Azgeli�mi� �lkelerde kalk�nma ve do�al kaynaklar aras�ndaki paradoks belirgin olarak s�rmektedir� diyor, �Bu �er�evede s�rd�r�lebilir kalk�nmaya y�nelik azgeli�mi� �lke kaynakl� ele�tirilerin artt���n�� belirtiyor. �Ayr�ca s�rd�r�lebilir kalk�nma Meksika�da toplanan Latin Amerika temsilcileri taraf�ndan sanayile�mi� �lkelerin k�lt�rel ve ekonomik perspektiflerini yans�tt��� i�in ele�tirilmi�tir.� Diyor, �... S�rd�r�lebilir kalk�nma kavram� i�inde d�nyaya ekolojik bir b�t�nl�k olarak bak�lmaktad�r. Ne var ki �lkelerin refah�n�n, k�lt�rel ve t�ketim tercihlerinin s�rebildi�ince s�rmesine bir ortam yarat�lmas�na yarad��� g�r�lmektedir.� Diyor
(51).

Rio Konferans�n� de�erlendiren Fikret Ba�kaya da, ayn� y�nde endi�elidir. �Sanayile�mi� �lkeler azgeli�mi� �lkeleri �ok �remekle, d�nya kaynaklar�n� t�ketmekle su�luyorlar. S�z konusu �lkenin y�neticilerini de ��r�m��l�k ve israf��l�kla su�luyorlar. Asl�nda bu ��r�m��l�kte emperyalist �lkelerin sorumluluk pay�n� hat�rlamamak olmaz... Onlar�n ��r�m�� y�neticilere ihtiyac� vard�r. Asl�nda h�zl� n�fus art���ndan s�z konusu �lkeleri su�lamadan �nce, bu art���n nedenlerinin tart���lmas� gerekir. ... E�er n�fus art���nda bir dengesizlik varsa, bu ba�ka dengesizliklerin sonucu de�il midir? Dolay�s�yla uluslararas� temel dengesizlikleri g�zard� ederek soruna yakla�mak, insanl���n i�ine s�r�klendi�i olumsuz gidi�e bir �g�nah ke�isi� aramakt�r... Bug�n d�nya n�fusunun yakla��k be�te d�rd�n� (%79�unu) olu�turan azgeli�mi� �lkeler, d�nya gelirinin sadece %15�ini al�rken, yoksullar� su�laman�n hi�bir inand�r�c�l��� yoktur... T�ketim mallar�n�n %85�i zenginler taraf�ndan ger�ekle�tiriliyor ve enerjinin de %75�ini onlar kullan�yorlar� diyor ve bug�nk� kalk�nman�n s�rd�r�lemez bir kalk�nma oldu�unu belirtiyor
(52).

S�rd�r�lebilir kalk�nma kavram� bu kadar tart��mal�yken, s�rd�r�lebilir tasar�m kavram� da ayn� tart��ma kapsam�nda ele al�nmal�, irdelenmeliydi
(53). U�ur Tanyeli�nin de�erlendirmesi ve verdi�i �rnek, olduk�a can ac�t�yor. �... baz� bat� �lkelerinde �evre dostu mimarl�k alan�na yap�lan yat�r�mlar do�rudan do�ruya bu aldat�c� ye�ille�menin �r�nleri olmu�lard�r. �rne�in, olabildi�ince az enerji t�keten �kendine yeterli� b�ro binalar� yapt�rtma y�n�ndeki medyatik e�ilim b�yledir. Yap�mlar�nda en y�ksek end�striyel tekniklerin kullan�ld��� bu yap�lar, s�zgelimi, g�ne� enerjisiyle �s�t�l�yor ve fosil yak�tlar�n kullan�m�n� ya hi� ya da pek az gerektiriyorlar. Ancak, kolayca aldat�labilen kamuoyu bu t�r yap�lar� in�a etmek i�in gerekli malzemenin hi� de ye�ilci olmayan tekniklerle �retildi�ini do�al olarak bilmiyor... ekonomik mekanizmalar da ye�ilci bir mimarl���n �zerinde temellenebilece�i d���nsel altyap�y� daha ba�lang��ta y�k�yorlar. NMB Bank��n Amsterdam�daki genel merkezi bunun �arp�c� bir �rne�i. Hollanda�n�n �� b�y�k bankas�ndan biri olan kurulu�, kendi �al��anlar�n� �rg�tleyerek, g�n�n modas� kat�l�mc�-demokratik bir y�nelimle 50.000 metrekarelik b�ro alan�yla 28.000 metrekarelik kapal� otopark� i�eren dev bir yap� ger�ekle�tirdi. Yap�, medyada �evre dostu diye nitelenip alk��lanan enerji tasarrufuna ili�kin t�m �tr�k�lere sahip, s�rd�r�lebilir bir gelece�in ger�ek bir m�jdecisi. Ne var ki, bu �ok ��k g�r�nt�n�n ard�nda bankan�n portf�y�n�n olu�turdu�u hi� de �evreci olmayan �ger�ek� var. �u d�nyay� kirletip gelece�i k�rleten sanayileri, petrol ve madencilik giri�imlerini ve �evre ba�lam�nda hi� de s�rd�r�lebilirlik �l��t�yle uzla�mayan sekt�rleri kim finanse ediyor dersiniz? En �evre d��man� mimar�n bile bunda rol� yok; ama Amsterdam��n banliy�s�n� kirletmekten �zenle ka��nan �ye�il� banka hepsinin merkezinde oturuyor.� (54) ��te s�rd�r�lebilir tasar�m ve tasar�m �zg�rl���!

Ne yaz�k ki, tart��malar�na rahats�zl���m nedeniyle kat�lamad���m Nev�ehir Genel Kurulu, i�te bu alternatif g�r��lerin de�erlendirmelerini yapmam��, yapamam��t�r. De�erlendirmemekte �srarl� oldu�u, �imdi de, g�r�lmektedir. Do�rusu, ben de, yeni yeni anlamaya �al���yorum. Ama anlama �abas�n�, mesle�imizi, meslekta��m�z�, meslek odam�z� derinden etkileyecek bir kararlar silsilesinin e�i�inde, hem de o kararlar�, o irdeleyip sorgulamad���m�z kavramlar�n �zerine oturttu�umuz halde, niye g�stermiyoruz? Yoksa bizler, kuzeyin mimarlar� m�y�z? Yoksa bizler, onca cefas�na, s�k�nt�s�na, g��l�klerine severek katland���m�z, bu s�k�nt�lar�n mesle�imizle ilgili olanlar�na �areler arad���m�z, ��z�mler �nerdi�imiz, g�r��lerimizi dile getirdi�imiz sevgili �lkemiz T�rkiye�nin mimarlar� de�il miyiz? Yoksa bizler, b�t�n bunlar� zaten biliyor da, i�imize gelmedi�i i�in tart��maya gerek duymuyor muyuz?

1950�lerden beri s�ren bir tart��man�n
(55), g�r�l�yor ki, art�k doru�unda, sonu�lanma noktas�nday�z. Bu tart��man�n �z� �kamu yarar�� anlay���ndaki farkl�l�klardad�r. �ki se�ene�imiz vard�r. Birincisi, meslek yarar�=kamu yarar� anlay���d�r ki, buradaki kamudan anla��lan devlettir, serbest meslek ve onun ideolojisidir. �ye ��kar� ile �eli�mektedir ve TMMOB�den ayr�lmay� gerektirmektedir. �kinci se�enek ise meslek yarar�=kamu yarar� anlay���d�r ki, buradaki kamu halkt�r. Bu se�enekte kamu yarar�, �ye ��kar� ile b�t�nle�mektedir. Art�k tercihimizi yapacak durumday�z.

Bir k�s�m �yeler ve 1994 y�l� ba��ndan beri Mimarlar Odas� Ankara �ubesi, meslek yasas� ve onun �nc�l-tamamlay�c�s� y�netmelik ve �artnamelere kar�� ��kmaktad�r. Kar�� ��kanlara, zaman zaman sorulmaktad�r: �Peki sizin alternatifiniz nedir? S�yledi�iniz baz� �eyler do�ru. Hatta t�m�yle kat�ld���m�z g�r��leriniz de var. Ama, nas�l bir yasa, nas�l bir y�netmelik bu do�rular� kar��layabilir? �neriniz var m�?�

Alternatif meselesi, MO Ankara �ubesi b�nyesinde �ok tart���lm��t�r. Ancak, aylard�r s�ren tart��malarda, �u saptama hep yap�lm��t�r: Mevcut yasa tasar�s� ve y�netmelik de�i�ikliklerinin anlay���nda bir alternatif geli�tirmek, maddeler �zerinde g�r�� olu�turmak �hatta Ankara �ubesi yarar�na olabilecek baz� �nerilerde de oport�nist�e bir tavr� reddederek- m�mk�n de�ildir.

Ancak benim g�rebildi�im �udur: MO Ankara �ubesi ikinci se�enekten yanad�r. Di�er meslek �rg�tleri gibi, TMMOB�de merkezi idarenin vesayeti alt�ndad�r ve bu nedenle ba��ms�z bir mesleki politika �retmesi k�s�tl�d�r. Bu nedenle, barolar, tabipler birli�i vd. ile i�birli�i yap�larak, vesayetten kurtulma y�n�nde m�cadele verilmelidir. Meslek odalar�n�n, mesleki d�zenlemelerle ilgili hak ve yetkileri kazan�lmal�d�r. Bu odalar, mesleki d�zenlemelerle ilgili hak ve yetkileri kazan�lmad�r. Bu odalar, mesleki norm ve standartlar� olu�turabilmeli ve bu normlar, e�itim kurumlar�n�n e�itim programlar�na da al�nm�� olmak �zere, t�m kurumlar�n katk�s�yla, ko�ulsuz uyulacak belgeler haline getirilmelidir. Varsan�z, haydi bu m�cadelenin i�ine girelim. �ye ��kar�n�n meslek ��kar� ile b�t�nle�ti�i, halk�n yan�nda, ger�ek anlam�yla ba��ms�z, birincil �rg�tlerin (yani siyasetlerin) kuyru�una tak�lmay� reddeden, bu anlay��la mesleki politikalar �retebilecek bir �rg�tlenmenin bayra��n� hep birlikte ta��yal�m. Bu anlay��la, yaln�z TMMOB yasas�nda de�il, mesle�imizle ilgili t�m yasalarda de�i�iklikler i�in m�cadele edelim. Y�netmeliklerimizi ve �artnamelerimizi -yani i� hukukumuzu- bu anlay��a g�re topluca ele alal�m.

Ama, e�er buna yana��lm�yorsa, serbest meslek uygulamas�n�n �rg�tlenebilece�i bir se�ene�e de, T�rkiye�nin hukuk d�zeni engel de�ildir. Esnaf ve sanatkarlar�n �rg�tlenme tarz� da budur.

Tercih yap�lmal� ve art�k hem (yaln�z mimarlar de�il) t�m TMMOB �rg�tlenmesine zarar veren hem de global de�i�im s�re�leri, g�mr�k birli�i, i�sizlik, �cretler, telif haklar� ve mesleki denetim gibi y�zlerce konuda politika �retmemizi ertelettiren bu tart��ma, art�k sona ermelidir. Sona ermeli ve bu sahte (ideolojisiz) ideolojinin yeni d�nyas�nda, herkes kendi yerini bulmal�d�r.

Teoman �zt�rk, bu denemede yer alan pek �ok de�erlendirmeyi �lmeden �nce g�rd� ve 1944�te, Genel kurul k�rs�s�nden, nazik�e uyard�. Dinleyen olmad�. Bunlar� okusa, duysa ve g�rse idi, Rahmetli Dalokay��n kemikleri s�zlard�. Bak�n�z, ta 1967 y�l�nda, MO Ankara �ubesi �al��ma raporunda, Vedat Dalokay, arkada�lar� ile birlikte neler yazm��: ��ster ��, ister ��bin ki�i olal�m; say�n�n ideal i�in de�eri yoktur. ��nk� �cesur bir adam tek ba��na �o�unluktur�. Say�m�z ne olursa olsun �una y�zde y�z inan�yoruz ki, mimarl�k toplulu�umuz �cici �eyler �izen bir sanat�� toplulu�u� niteli�inden ��k�p, kendine lay�k olan ba��ms�z mesleki politika sorumlulu�unu idrak etmedik�e, devlet y�neticilerine kendi varl���n� ve vazge�ilmezli�ini kabul ettirmedik�e yurt y�netimine katk�da bulunamayacakt�r� diyorlar, �B�t�n �abalar�m�za ra�men bizleri �a��rmad�lar. Ba�ar�s�zl�klar�n� g�sterdi�imiz zaman bizleri �Art niyetli kimseler, harabelerde t�neyenler�, olarak nitelediler. Ger�ek demokratik d�zen i�inde �ok tabii kar��lanacak Odam�z�n deprem konusundaki gayret ve tutumu, demokrasiyi yaln�z bi�imsel y�nden g�ren baz� ki�ilerin, hatta Meclis k�rs�lerinde yapt�klar� yalan beyanlarla lekelenmek istendi� diyorlar ve soruyorlar �T�rk Mimarl��� devrimci ve toplumcu niteli�ini ne zaman kazanacak?�
(56).

�Mimarlar Odas� ... meslek te�ekk�llerinin i�inde onlara �nc�l�k yaparak demokratik d�zen i�indeki g�revini y�klenme�e haz�rlanmaktad�r. Ankara �ubesine bir�ok g��l�k ��kar�l�yor ve iftiralar at�l�yorsa bu, her �nc�n�n kar��la�t��� ola�an �eylerdir.� Bu al�nt� da ayn� �al��ma raporundan.

II. Milad�n �sa�s� Amerikada Carter, Sovyetler Birli�inde Gorba�ov, �ngiltere�de Thatcher, T�rkiye�de rahmetli Turgut �zal�d�. Mimarlar Odas��n�n �sa�s� ise, Allah uzun �m�r versin, Engin Omacan, Aziz Paulus�� Salih Zeki Pekin�dir.

D�PNOTLAR

31) TMMOBMimarlar Odas� Genel Merkezinin �ubelere Yaz�s�, Say�: 04/987,12.12.1993.
32) Mimarl�k Haberler, Say�: 25, TMMOB Mimarlar Odas� Haber B�lteni, 30 Ocak 1992.
33) Ba�bakanl����n 10.11.1994 g�n ve B.02.KKG/103-1482/05201 say�l� yaz�s� ve eki Kanun teklifi ve Ba�bakanl���n 10.11.1994 g�n ve B.02.KKG/103-1505/5356 say�l� yaz�s� ve eki Kanun teklifi. Yaz�lar Adalet, Bay�nd�rl�k ve �skan ile Sanayi ve Ticaret Bakanl�klar�na g�nderilmi� ve tasaar�lar hakk�nda g�r�� istenmi�tir. Yasa teklifleri, Azimet K�yl�o�lu Bakan olmadan once, do�rudan Meclise sunulmu�, K�yl�o�lu Bakan olunca Meclis�ten geri al�narak H�k�met �nerisi olabilmesi i�in Ba�bakanl��a verilmi�tir. Teklifler halen H�k�met g�ndemindedir.
34) Bu konuda bkz: MI Ankara �ubesi�nin Oda Genel Merkezi ve Oda Birimlerine tarihli toplant�s�nda ald���� 4 no. lu karar.
35) Mimarl�k, Say�: 253, TMMOB Mimarlar Odas�, Temmuz 1993
36) Mimarl�k Haberler, Say�: 21, TMMOB Mimarlar Odas� Haber B�lteni, 15 Ekim 1992 ve S.Z. Pekin�in di�er yaz�lar�
37) TMMOB Mimarlar Odas� Ankara �ubesi Genel Kurulu�na y�nelik, �ubat 1994 tarihli, kat�l�mc� Demokrat Mimarlar bildirgesi.
38) Pazar Konuklar�, Cumhuriyet Gazetesi, 5 �ubat 1995.
39) Server Tanilli, Devlet ve Demokrasi, anayasa Hukukuna Giri�, Say, 1982: Tanilli, bu �eli�kiyi ve sonraki paragrafta belirtece�im �eli�kiler yuma��na de�iniyor ve Faruk Erem�in Yarg�  dergisindeki baz� yaz�lar�n� an�yor. Ne yaz�k ki bu yaz�lar� okuma f�rsat� bulamad�m.S
40) Mimarl�k, Say�: 253, TMMOB Mimarlar Odas�, Temmuz 1993.
41) Bu �ok ilgin� �rnek i�in bkz; MO Yalova temsilcili�i�nin Koruk�y Belediye Ba�kanl����na 4.11.1994 tarih, 94/41 say�l� yaz�s�: �Yalova�daki B�ro Tescil Belgesi sahibi mimarlar�n listesi a�a��dad�r. Bu liste d���ndaki mimarlar�n serbest ticaret yapma ve i�yeri a�ma hakk� yasa ve y�netmeliklere g�re m�mk�n de�ildir.� Diyor, 15 ki�ilik bir liste veriyor.
42) U�ur Tanyeli, umatsuzluk �a��n�n Sahte �deolojisi ya da �S�rd�r�lebilir Mimarl�k�, Mimarl�k, Say�: 260, TMMOB Mimarlar Odas�, Kas�m 1994.
43) 3-4 Haziran 1992�de d�zenlenen BM �evre ve Kalk�nma Konferans� (Rio) sonucunda, �S�rd�r�lebilir Kalk�nma� ve �Agenda 21: S�rd�r�lebilir kalk�nma i�in Eylem Plan�� t�m �lkelerce imzaland�.
44) S�leyman Demirel, H�samettin Cindoruk, Tansu �iller�. , Ulusal �evre And�n�, medyan�n b�y�k tan�t�mlar�yla, 5 Haziran 1994 �evre G�n�nde imzalad�: Bu metni imzalakla, �s�rd�r�lebilir kalk�nma ilkeleri do�rultusunda hareket edeceklerine� s�z verdiler.
45) Y�cel G�rsel, Mimarl�k Yasas� �nerisi�nin Ele�tirisi, MO Ankara �ubesi Haber B�lteni, 16-19 Mart Ola�an�st� Genel Kurulu�na Do�ru, �zel Say�, 14 Mart 1995.
46) U�ur Tanyeli�nin ayn� yaz�s�; Mimarl�k, Say�: 260, TMMOB Mimarlar Odas�, Kas�m 1994.
47) Ye�iller ve Alternatif Hareket; Sosyalizm ve Toplumsal m�cadeleler Ansiklopedisi, 5.Cilt (1960-1980), Sf.1537, �leti�im Yay�nlar�; Ayr�ca Rana A.Aslano�lu, S�rd�r�lebilir kalk�nmaya ele�tirel bak��, Birikim, 57-58, Ocak-�ubat 1994.
48) D.H. Meadows v.d., The Limits to Growth; Bu rapora U�ur Tanyeli de, yukar�da al�nt� yapt���m yaz�s�nda de�iniyor.
49) Ye�iller ve Alternatif Hareket; Sosyalizm ve Toplumsal m�cadeleler Ansiklopedisi, 5.Cilt(1960-1980), Sf. 1537, �leti�im Yay�nlar�.
50) Rana A. Aslano�lu, S�rd�r�lebilir kalk�nmaya ele�tirel bak��, Birikim, 57-58, Ocak-�ubat 1994.
51) Rana A. Aslano�lu, S�rd�r�lebilir kalk�nmaya ele�tirel bak��, Birikim, 57-58, Ocak-�ubat 1994.
52) Fikret Ba�kaya, Rio�dan Sonra veya S�rd�r�lemez kalk�nma: Ne yaz�k ki bu yaz�n�n elimde ancak bir fotokopisi var, kayna��n� bulamad�m.
53) Ra�it G�k�eli, bu y�nde bir �abay�, bir tezinde g�steriyor. Bkz: ra�it G�k�eleli, k�rsal Med-Kentsel Cezir, S�rd�r�lebilir kalk�nma i�in Mimarl�k Kavram�na T�rkiye �zelinde bir yakla��m denemesi, Haziran 1992. Ke�ke G�k�eli , bu �al��may�, Nev�ehir Genel kurulu�ndan sonar yeniden ele alsayd�, yararl� olurdu.
54) U�ur Tanyeli�nin ayn� yaz�s�; Mimarl�k, Say�: 260, TMMOB Mimarlar Odas�, Kas�m 1994.
55) TMMOB Dan��ma Kurulu Toplant�s�, 29.9.1956, Tutanaklar ve ekler, bu konuda iyi fikir veriyor; bkz: 6235 Say�l� TMMOB Kanunu Hakk�nda Birlik ve Oda �al��malar� ve D�k�manlar, TMMOB Makina M�hendisleri Odas� Yay�nlar�, No. 3, 1956, Ankara
56) TMMOB MO Ankara �ubesi XI. D�nem �al��ma raporu, �ube�nin 12. Genel kurulu�nda okundu, 8.1.1967; Y�netim Kurulu Vedat Dalokay, Cemil Ger�ek, Y�lmaz �nkaya, Cenap Terzio�lu ve Ya�ar Hattato�lu�ndan olu�uyordu.

Hosted by www.Geocities.ws

1