macka

    Ma�ka'n�n tarih�esini yazmak, O'nu ge�mi�inden bug�ne de�in bir b�t�nl�k i�inde eksiksiz sergilemek kolay de�ildir. Bunun da iki nedeni var:
     1-Ma�ka ile Trabzon y�relerinde, ilk �a�� ayd�nlatacak kaz�lar, bilimsel ara�t�rmalar yap�lmam��t�r. Bu konuda yaz�lan kitaplar�n hepsi bir tak�m varsay�mlardan, kilise belgelerinden kaynaklanm��t�r. Tarafs�z de�ildir. Bir yandan da bu yazarlar�n hepsi yabanc�d�r. Yunan dilinin, Yunan uygarl��n�n, Yunan �rk�n�n �st�nl��ne inanm��, Yunanca ile ��rendikleri Hristiyanl��a �ok ba�l� kimselerdir. "Rice Talbot" gibi bu yazarlar kilise belgelerinden ba�ka kaynak tan�maz, tan�mak ta istemezler.
     2-Osmanl� �mparatorlu�u d�neminde yaz�lanlar da genellikle "Vergi", "Dirlik" konusunu i�eren, ilmi ara�t�rmadan uzak s�n�rl� belgelerdir. Son d�nemlerde b�y�k iddialarla ortaya ��kan Trabzon tarihi adl� eserler de olaya �ok dar bir a��dan bakan, ya Hristiyan ya da Osmanl� kaynaklar�ndan yararlanan eserlerdir. Bu nedenle onlardan da ilmi bir sonu� ��karmak imkan� yoktur. T�rk yazarlar�, Trabzon ile y�resi halk�n�, yaln�z Asya'dan gelenlerden olu�tururlar. Yabanc� yazarlar ise hepsini Ege adalar�ndan g��t�r�r.
     Bu g�r��lerin ikisi de tutars�zd�r, bilimsel anlay��tan uzakt�r. Yery�z�nde, b�t�n halk� ba�ka �lkelerden g��m�� bir b�lge bilinmemektedir. �stelik, daha 1817 dolaylar�nda 150 k�y� oldu�u bilinen Ma�ka gibi bir y�renin b�t�n halk�n� ba�ka yerden gelmi� g�stermek, ne inand�r�c� bir temele, ne de tarihi ger�eklere dayan�r. Kimin elinden ��karsa ��ks�n, gayesi ne olursa olsun biz bu g�r��e inanm�yoruz, inanacak sebep g�remiyoruz.
     Ma�ka'n�n, en az�ndan belgelere ge�mi� 2400 y�ll�k bir ge�mi�i vard�r. Bu ge�mi�, O'nun il�e olarak de�il, yerle�me yeri olarak varl�� ile ilgilidir. �leride okunacak b�l�mler, bu d��nce ile tanzim edilmi�tir.
     "Ma�ka" s�zc��n�n kayna��:
    Ma�ka, Ma�oka, Ma�uka, v.b. de�i�ik bi�imlerde s�ylenir. Bu isimlerin ilk kez, nerede, kimlerce kullan�ld�� bilinmiyor. Yaz�l� kaybaklarda ise bug�nk� bi�imiyle 2000 y�ldan daha uzun bir zamandan beri kullan�ld�� g�r�lmektedir. �imdi bu ad�n nereden geldi�ini, ne gibi yanl�� a��klamalara u�rad��n� a��klamaya �al��al�m.
     A) "Ma�ka" s�zc��n�n Kafkas dillerinden geldi�i, sonradan yerli Hristiyanlar�n a��zlar�nda de�i�ik bi�imlerde s�ylendi�i biliniyor. S�zc��n anlam� "iki da� aras�nda d�z yer", "oylum", bir da��n yamac�nda ya da �st�ndeki "d�zl�k" kar��l��d�r. Gene Kafkas dillerinden gelip y�resel Rumca'ya "Ma�uka" olarak ge�en anlam� da "de�nek", herhangi bir arac�n "sap�" anlam�ndad�r. Bu s�zc�k, kimilerin sand�klar� gibi, Karadeniz y�relerinde �zellikle Trabzon dolaylar�nda "Helenika" diye an�lan mahalli Rumca'dan gelmemi�tir. Rumca'da "Ma�uka", "Ma�oka" bi�iminde bir kelime yoktur. Nitekim "Ma�" k�k� de Yunan diliyle a��klanamaz. Anadolu men�e'lidir.
     B) "Ma�ka" ad�n�n, il�enin konumuna bak�l�rsa, gene Kafkasya'dan gelen g��menler ya da demir madeni i�leten G�rc�ler'ce verildi�i, y�rede kurulan manast�rlarla ba�lant�l� oldu�u san�lmaktad�r. Bizim inceledi�imiz mezar ta�lar�nda bu kelimenin en eski bi�imi yakla��k 210 y�ll�kt�r. Bu da g�steriyor ki 200 y�l� a�k�n bir s�reden beri bu ad, M�sl�man yerlilerce kullan�lmaktad�r. Bulabildi�imiz fermanlarda da "Ma�ka", kimi kaynaklarda "Ma�oka" bi�iminde ge�mektedir ki bu "Ma�uka" da okunabilir.
     C) Ba�ka bir kayna�a g�re "Ma�ka" s�zc�� 1358 y�l�nda, yaz�l� belgelerde vard�r. (Prof.Dr. F.S�mer O�uzlar, 1972, s.327)
     Bu do�ru olsa bile, bug�nk� yerle ilgisini bulmak g��t�r. ��nk� o d�nemde bu y�re, Pontus Rum �mparatorlu�u'nun egemenli�i alt�ndad�r. T�rkler bu kelimeyi pek bilmezler.
     Nitekim, buna benzer bir adla, �stanbul'da bulunan Ma�ka da bir k�y olarak "Ma�okat" bi�iminde 904 (1500) y�l� ile ilgili "Vergi tahrir defteri"nde ge�mektedir. Trabzon Sanca�� Mufassal Dirlik Defteri 921 adl� 400 sayfal�k bir kaynakta ise bu ad "Ma�uka" bi�iminde ge�er. Bu y�l 1516'y� g�sterdi�ine g�re Yavuz Selim d�nemidir. Demek ki bu �a�larda Ma�ka, de�i�ik s�yleni� bi�imleriyle devlet k�t�klerinde belli bir yerle�me yerinin ad� olarak ge�mektedir.
     Sonu� olarak �unu diyebiliriz ki, Ma�ka kelimesi Kafkas dillerindendir, oradan gelen kimselerce verilmi�, sonralar� yerli Hristiyanlar�n s�yleyi�iyle bug�nk� bi�imini kazan�p yay�lm��t�r.
     Ma�ka'n�n eski ad� olan "Cevizlik" kelimesine gelince ba�ka bir sorunla kar��la��r�z. Bu da T�rk�e'de �ok yayg�n olan bu kelimenin oraya neden ad olarak verildi�idir. Bunun izah� da "Ma�ka" kelimesi gibi do�al konuma dayanmaktad�r. "Ceviz" kelimesi T�rk�e'de �ok yayg�n olmas�na kar��n, T�rk�e de�il "Arap�a"d�r. Asl� "Cevz"dir. T�rkler ceviz kar��l�� "Koz" derlerdi. Nitekim �stanbul'daki "Beykoz" il�esinin ad� da "Beyin cevizli�i", "Beyin ceviz bah�esi" demektir. Bu ad� da orada ceviz yeti�tirilmesinden alm��t�r.
     Cevizlik ismi, Ma�ka'ya T�rkler taraf�ndan verilmi�tir. Sebebi de bu y�rede �ok ceviz yeti�mesidir. B�t�n manast�rlar�n �zel ila�, ya�, boya yap�m�nda kullan�lmak �zere ceviz bah�eleri yapt�� biliniyordu. Cevizin yeti�tirilmesi, a�ac�n�n ta��d�� zel de�erle ba�lant�l�d�r. Ev gere�leri yap�m�ndaki �nemi a��kt�r. 1936-1944 y�llar� aras�nda, son olarak ta 1944-1946 d�neminde, �zellikle Meryemana b�lgesindeki k�ylerde �ok geni� bir ceviz a�ac� kesimine gidilmi�, k�sa bir s�re i�inde bu kesim Hamsik�y b�lgesi ile yak�nlar�na, yine Ma�ka'n�n �evre k�ylerine s��ram��, nerede ise ceviz soyu t�ketilmi�tir.
   Bu ceviz nedeniyle, "Ma�ka"ya cevizlik denmesi ayd�nl��a kavu�ur. Nitekim eski kaynaklarda, �zellikle Ma�ka manast�rlar�ndan bahsedenlerce cevize b�y�k bir �nem verildi�i, Ma�ka cevizlerinin ayr� bir de�er ta��d�� g�r�lmektedir.
     "Ma�ka" kelimesinin "Cevizlik" kelimesi ile yanyana, e� anlaml� olarak kullan�lmas�n�n ba�ka t�rl� izah� m�mk�n g�r�lm�yor. T�rk�e bilmeyen, Grek ya da Ermeni dili konu�an kimi yazarlarda da daha �ok Ma�ka kelimesinin ge�ti�ine bak�l�rsa, bu ad�n �tekinden yayg�n oldu�u kolayca anla��l�r. Nitekim 1817-1819 y�llar� aras�nda, Karadeniz k�y�lar�n� gezen, bu arada da Trabzon'da kalan, ger�ekte bir Trabzon'lu seyyah P.Minas B�j�ksyan yay�nlad�� eserinde Ma�ka'dan s�z ederken: "150 k�yden ibaret olan Ma�ka Platanan�n yukar�s�ndad�r." demektedir. (Karadeniz K�y�lar� Tarih ve Co�rafyas�, 1969, s.40, �ev. Hrand D.Andreasyan) Sultan II.Mahmut d�neminde G�m��hane'ye ba�lanan Ma�ka, yine bu yazar�n dedi�ine g�re, kendi i�lerinde ba��ms�z bir "derebeyi"nin y�netimi alt�ndad�r. Bu derebeyinin kim oldu�u, biraz sonra s�zkonusu edilecek bir "Ferman"�n muhtevas�ndan anla��lacakt�r.
     Ara�t�rman�n, daha �nce de belirtildi�i gibi, kar��m�za ��kard�� "Cevizlik" kelimesi, b�lgenin uzak ge�mi�ini ayd�nlatacak nitelikte olmasa bile belli bir d�nemdeki yerle�menin hangi do�rultuda geli�ti�ini g�stermesi bak�m�ndan �nemlidir. Ma�ka-Cevizlik kelimeleri, bize g�re, Hristiyan-M�sl�man ikilisi aras�ndaki yerle�melerin ba�lant�s�n�n y�n�n� g�sterebilir. Nitekim, Meryemana y�resine de�il de �atak k�y� dolaylar�na "Cevizlik" denmesi, M�sl�man halk�n yerle�me �izgisini g�stermektedir. Bu olay da kesinlikle 1461'den sonrad�r. Bunu da sonraki b�l�mlerde g�rece�iz. (Aktaran�n notu: Ger�ekten de bug�n Meryemana civar�ndaki k�ylerde ya�ayan halk�n �o�unlu�u, yak�n zamanda Trabzon'un di�er il�elerinden g�� eden insanlardan olu�maktad�r.)
     "Cevizlik" kelimesi, a�a�� yukar� 100 y�l� a�k�n bir s�reden beri Ma�ka'n�n Belediye s�n�rlar� i�inde kalan, �ok s�n�rl� bir b�l�m� i�in kullan�lmaya ba�lanm��t�r. Nitekim eski n�fus k�t�klerinde, Ma�ka, kendine ba�l� k�ylerden ayr� olarak "Cevizlik Kasabas�" olarak ge�mektedir. "Mahalle veya k�y�: Cevizlik Kasabas�" gibi. Bu s�zler, "Cevizlik" diye Ma�ka'n�n b�t�n�ne de�il de belli bir kesimine dendi�ini g�stermektedir. Bu yer �imdiki belediye s�n�rlar� d��nda, �atak K�y� i�indedir. Bundan 50 y�l �ncesine kadar, Ma�ka'n�n uzak k�ylerinde oturanlar i�leri dolay�s�yla il�eye yolland�klar�nda, genellikle "Cevizlik'e gidiyorum" derlerdi. Daha sonralar� bu s�zler "Ma�ka'ya gidiyorum" bi�imine d�n��m��t�r.