silentturkce

D�L ��RET�M Y�NTEMLER�: SESS�Z Y�NTEM

Tarih�esi
Sessiz Y�ntem, Caleb Gattegno taraf�ndan olu�turulan bir dil ��retim y�nteminin ad�d�r. Gattegno, cuisenaire �ubuklar� ad� verilen renkli tahta olan ilgiyi yeniden canland�rmas� ve ilk okuma safhalar�n�n ��retilmesi i�in seslerin �zel renklerle kodland�� Words in Color[1] isimli serisi ile tan�n�r. Gallegno'nun malzemelerin telifi ve pazarlanmas� New York'ta kendi i�letti�i Educational Solutions Incorporation'a[2] aittir. Sessiz Y�ntem Gattegno'nun yabanc� dil ��renimi alan�ndaki giri�imcili�inin simgesidir. Bu y�ntem ��retmenin s�n�fta olabildi�ince sessiz olmas� ve ��rencilerin olabildi�ince fazla �retimde bulunma y�reklendirilmesi temeline dayanmaktad�r. Sessiz Y�ntem�in unsurlar�, �zellikle de renkli tablolar�n ve renkli cuisenaire �ubuklar�n kullan�m�, Gattegno'nun daha �nceleri okuma programlar� ve matematik programlar� tasarlay�c�s� olarak edindi�i tecr�belerden do�mu�tur. (Cuisenaire �ubuklar�, onlar� matematik ��retiminde kullanan Avrupal� bir e�itimci olan Georges Cuisenaire taraf�ndan geli�tirildi. Gattegno Cuisenaire'i izlemi�ti ve bu da ona bu �ubuklar� dil ��reniminde kullanma fikrini verdi). Sessiz Y�ntem di�er ��renme kuramleri ve e�itsel felsefelerle pek �ok ortak noktaya sahiptir. En geni� anlam� ile, Gattegno'nun eserinin temelini olu�turan ��renme hipotezi �u �ekilde belirtilebilir:

1. ��renci ��renilecek malzemeyi hat�rlay�p yineleyece�i yerde ke�feder ya da yarat�rsa ��renme ger�ekle�ir.
2. ��renme e�lik eden (ortam sa�layan) fiziksel nesnelerin varl�� ile ger�ekle�ir.
3. ��renme, ��renilecek malzemenin i�erildi�i problem ��zme yolu ile ger�ekle�ir.

Bu noktalardan her birini ele alal�m.
1. E�itim psikologu ve felsefeci Jerome Bruner ��retimde iki gelenekten s�z eder: Maruz b�rakma[3] modunda olu�an ve varsay�msal[4] modda olu�an. Maruz b�rakma modunda "maruz b�rakma moduna, h�z�na ve stiline ili�kin kararlar maruz b�rakan ki�i olan ��retmen taraf�ndan al�n�r; ��renci dinleyici konumdad�r." Varsay�msal modda, "��retmen ve ��renci daha dayan��mal� bir konumdad�r. ��renci yerinden k�p�rdamayan bir dinleyici de�ildir; olu�umda yer ald�� gibi kimi zaman ana rol� de �stlenebilir� (Bruner, 1966: 83).
Sessiz Y�ntem, ��renmeyi problem-��zmeye dayal�, yarat�c�, ke�fetmeye y�nelik bir eylem olarak, ��renciyi de edilgen bir dinleyici de�il de ba� oyuncu olarak g�ren bu ikinci gelene�e aittir. Bruner "ke�federek ��renme"den t�retilebilecek yararlar� d�rt ana ba�l�k alt�nda s�ralanmaktad�r (a) entelekt�el g�c�n artmas�, (b) harici �d�ller yerine dahili �d�ller, (c) ke�fetme yolu ile ��renilmesi, ve (d) haf�zan�n korunmas� yard�m� (Bruner 1966: 83). �leride g�rece�imiz gibi, Gattegno Sessiz Y�ntem yolu ile ��retilen ��renciler i�in benzer faydalar� ileri s�rmektedir.

2. �ubuklar ve renk kodlu telaffuz tablolar� (bunlara Fidel Tablolar� ad� verilir) bir yandan ��rencinin ��renmesi i�in sosyal ortam sa�larken bir yandan da ��rencilerin hat�rlamas� i�in ak�lda kal�c� simgeler olu�tururlar. Psikolojik a��dan, bu g�rsel ara�lar ��rencilerin ��renmesi ve hat�rlamas� i�in ili�kisel d�zenleyici[5] olmaktad�rlar. ��renme ve hat�rlamada d�zenleyicinin rol� konusunda geni� bir felsefe literat�r�ne rastlamak olas� ise de, ama�lar�m�z do�rultusunda, b�t�n bunlar Earl Stevick'in �u s�zleri ile �zetlenebilir:
E�er ili�kisel d�zenleyici kullan�m�, yinelemenin sa�lad��ndan daha iyi bir edinme sa�larsa, bu durumda d�zenleyici unsurlar�n niteli�inin ve ��rencinin bu unsurlara ba�l�l��n�n da haf�za �zerinde g��l� bir etkisi olmas� muhtemeldir (Stevick 1976: 25).

3. Sessiz Y�ntem, "��renmeye problem-��zme yakla��mlar�" ad� verilen alanlarla da ili�kilidir. Bu da k�saca Benjamin Franklin'in �u s�zleri ile anlat�l�r:
Anlat�rsan unuturum,
��retirsen hat�rlar�m,
beni katarsan ��renirim.

Deneysel psikoloji dilinde, en y�ksek ��renmeyi ve hat�rlamay� sa�layan t�rden kat�l�m ��renilecek malzemenin "en b�y�k bili�sel derinlik" (Craik 1973) i�lenmesini, ya da, bizim a��m�zdan, en b�y�k miktarda problem ��zme al��t�rmas�n� i�erir. Haf�zaya ili�kin ara�t�rmalar ��rencinin "haf�zas� yarat�c� bi�imde ara�t�rma, ke�fetme ve g�z�nde canland�rmadan fayda sa�lamaktad�r" (Bower ve Winzenz 1970) ger�e�ini ortaya koymu�tur. Sessiz Y�ntem�de "��retmenin yineleme olay�ndan kesinlikle ka��nmas� ��rencinin tetikte ve haz�r olmas�n� sa�lar" (Gattegno 1972: 80). Benzer �ekilde, ��rencinin yeni bir dilde uygun ve anlaml� bir s�zce olu�turma sorunu ile u�ra�mas� ��renciyi o dili "kendi alg�sal ve analitik g�c� ile" (Selman 1977) ger�ekle�tirmesini sa�lar. Sessiz Y�ntem ��rencisinin "ba��ms�z, otonom ve tepki veren" (Gattegno 1976), bir di�er deyi�le dilde iyi bir problem ��z�c� hale gelmesi istenir.

Yakla��m
Dil kuram�
Gattegno dil ��retim y�ntembiliminde dilbilim kuramsinin rol�ne ili�kin olduk�a ku�kucu bir g�r�� a��k�a belirtmektedir. Gattegno'ya g�re, dilbilim �al��malar� "ki�inin duyarl�l��na ili�kin �ok dar bir a��kl�k getiren ve d��n�len geni� amaca belki de pek az hizmette bulunan bir ayr�nt�lama olabilir" (Gattegno, 1972: 84). Gattegno dilin kendisini de "tecr�benin yerine ge�en bir �eydir ve bu y�zden de tecr�be dile anlam veren �eydir" (Gattegno 1972: 8) olarak nitelendirmekte. �u halde, Sessiz Y�ntem ��retiminde nesnelerin ve resimli tablolar� sanal tecr�beler olarak g�rmek �a��rt�c� olmasa gerek.

Dilin yaln�zca unsurlar�n� de�il "ruhunu" da kavramaya verilen �neme ili�kin pek �ok g�r�� ileri s�r�lmektedir. Gattegno, dilin "ruhu"ndan s�z ederken, dile kendine �zg� ses sistemini ve melodisini verecek �ekilde bir araya gelen sesbilimsel ve par�a�st�[6] unsurlar�n olu�umunu kastetmektedir. ��renci dilin bu y�n�n� olabildi�ince �abuk "hissetmelidir"; ancak, ��rencinin bunu nas�l ba�araca�� o kadar da a��k de�ildir.

Se�ilen malzemeye ve bu malzemenin Sessiz Y�ntem s�n�f�nda s�ralanmas�na bak�nca, Sessiz Y�ntem�in ��retilecek dilin d�zenlenmesine yap�sal bir yakla��mda bulundu�u ortaya ��kmaktad�r. Dil, belirgin anlamlarla kendili�inden ba�lant�lar olu�turan ve dilbilgisi kurallar� yolu ile t�mceler ya da anlaml� dizi birimleri olu�turan ses gruplar� olarak g�r�l�r. Dil sosyal ba�lam�ndan ay�r�lm��t�r ve genellikle �ubuklarla temsil edilen yapay durumlar yolu ile ��retilir. Dersler dilbilgisel zorlu�a dayal� bir s�ralama izlerler; yeni s�zc�k ve yap� malzemesi titizlikle kendi unsurlar�na ayr�l�r ve her biri ayr� ayr� sunulur. ��retme olay�n�n temel birimi t�mcedir ve ��retmen ileti�imsel de�er �zerinde de�il kastedilen anlam �zerinde durmaktad�r. ��rencilere erek dilin yap�sal kal�plar� sunulur ve dilin dilbilgisi kurallar�n� olduk�a t�mevar�m t�r� s�re�ler yolu ile ��renirler.

Gattegno s�zc�k bilgisini dil ��reniminin temel boyutu, s�zc�k da�arc��n�n se�imini de �ok �nemli olarak g�rmektedir. birka� s�zc�k bilgisi maddesi ayr�m�nda bulunmaktad�r. "Yar� l�ks s�zc�kler" erek dil k�lt�r�n�n g�nl�k ya�am�nda s�radan olan s�zc�klerdir; bunlar yiyecek, giyecek, yolculuk, ya�am, vs. ile ilgilidir. "L�ks s�zc�kler" politik ya da felsef� d��nceler gibi daha �zel alanlarda ileti�imde kullan�l�r. ��renci i�in en �nemli olan s�zc�k bilgisi dilin en i�levsel ve esnek s�zc�kleri ile ilgilidir ve bunlar�n pek �o�unun ��rencinin anadilinde do�rudan e� de�erleri olmayabilir. Bu "i�levsel s�zc�kler", Gattegno'ya g�re, dilin "ruhunu" kavramaya giden anahtard�r.

��renme kuram�
Di�er y�ntemlerin pek �ok destekleyicisi gibi Gattegno da yeti�kinlere yabanc� dil ��retimi i�in prensipler belirlerken kendince birinci dili ��renme s�re�lerini temel almaktad�r. �rne�in Gattegno ��rencinin "bir bebe�in ��renmesini karakterize eden zihin durumuna, yani teslimiyete d�nmesi" (Scott ve Page 1982: 273) gerekti�ini �nermektedir.
Ancak, bu s�re�lere de�inen Gattegno ikinci bir dili ��renme s�re�lerinin birinci dili ��renme s�re�lerinden "k�kten farkl�" oldu�unu belirtmektedir. �kinci dil ��renicisi birinci dil ��renicisine benzemez ve "�u anda bilmek olduklar�ndan �t�r� bir di�er dili ayn� bi�imde ��renemez" (Gattegno 1972: 11). B�ylece, Gattegno'ya g�re, ikinci dil edinimine "do�al" ya da "do�rudan" yakla��mlar yanl�� y�nlendiricidir ve ba�ar�l� bir ikinci dil yakla��m� "do�al bir yakla��m� �ok yapay ve, baz� nedenlerle, tamamen denetimli olan bir yakla��mla de�i�tirecektir" (1972: 12).

Gattegno'nun �nerdi�i "yapay yakla��m" ba�ar�l� ��renmenin, sessiz bilin�lilik ve ard�ndan etken yarg�lama yolu ile benli�in dil edinimine teslim edilmesi prensibine dayanmaktad�r. Gattegno'nun ��renme kar��l��nda ��retmeye verdi�i b�y�k �nem ��rencinin benli�ine, ��rencinin �ncelikleri ve y�k�ml�l�klerine odaklan�r.
Konu�mak ... iradenin konu�ma organlar�na inmesini ve ki�inin sesleri belirli �ekillerde �retebilmesi i�in yapmas� gereken �eyin dilsel benlik�e kavranmas�n� gerektirir. Yaln�zca konu�mac�n�n kendisi, hedefin kendi i�inde ta��d�� eye m�dahalede bulunabilir. Her ��renci bunu yapmaya yetkin bir irade olarak g�r�lmelidir. (Gattegno 1976: 7)

Benli�in iki sistemden olu�tu�u s�ylenmekte - bir ��renme sistemi ve bir de depolama sistemi. ��renme sistemi sadece bir entelekt�el bilin�lilik yolu ile harekete ge�irilebilir. "��renci soyutlama, sentezleme ve ba�la�t�rma g�c�n� s�rekli s�namal�d�r" (Scott ve Page 1982: 273). Sessizlik ��renme i�in en iyi gere� kabul edilir zira sessizlik halinde ��renciler ba�ar�lacak g�rev ve ba�ar�ya g�t�ren yollar �zerinde yo�unla��rlar. Yineleme (sessizli�in z�dd� olarak) "zaman t�ketir ve da��n�k zihni da��n�k kalma konusunda cesaretlendirir" (Gattegno 1976: 80). Yinelemeden ka��nmak olan sessizlik b�ylece dikkatlili�e, konsantrasyona ve zihinsel organizasyona yard�mc� olur.

"Depolama" sistemi dilsel unsurlar� ve bunlar� d�zenleyen prensipleri diledi�imiz an hat�rlamam�z� ve dilsel ileti�imi m�mk�n k�lar. Gattegno hat�rlamaktan, bir t�r "ogden �demek" olarak g�r�r. Ogden, iki zihinsel unsuru, �rne�in bir �ekil ile bir sesi ya da bir etiket ile bir nesneyi kal�c� bi�imde ba�da�t�rmak i�in gereken bir zihinsel enerji birimidir. Etkin dikkat yolu ile ba�lant�n�n sa�lamla�t�r�lmas� ogdenler t�r�nden �denen hat�rlaman�n bedelidir. Zihinsel �aba, bilin�lilik ve d��nce yolu ile depolama, ogdenler s�z konusu oldu�unda, mekanik yineleme yolu ile elde edilen depolamadan daha etkilidir. Sessizlik bilin�lili�i uyar�r ve depolamaya giden yoldur. Depolama ba�lant�l�lar� asl�nda en sessiz d�nemler, uyku d�nemlerinde olu�urlar: "Zihin bu i�in �o�unu uykuda yapar" (Stevick 1980: 41).

Bilin�lilik ��retilebilir. Ki�i "bilin�li" bir durumda ��rendik�e, bilin�lilik g�c� ve ��renme kapasitesi b�y�r. B�ylece Sessiz Y�ntem, psikologlar�n "��renmeyi ��renmek" �eklindeki g�r��lerini ger�ekle�tirme iddias�ndad�r. Bir kez daha, bilin�lili�i geli�tiren s�re� zinciri dikkatlilik, �retim, kendi kendini d�zeltme ve �z�mseme ile ilerler. Sessiz Y�ntem ��rencileri "ki�inin t�m ya�am� boyunca e�itiminde" (Gattegno 1976: 29) temel rol oynayan "dahili kriterler" edinirler. Bu dahili kriterler ��rencilerin kendi �retimlerini g�zlemelerini ve d�zeltmelerini sa�lar. Bilin�lilik yolu ile kendi kendini d�zeltme al��t�rmas� sayesinde Sessiz Y�ntem di�er dil ��renme yollar�ndan b�y�k �l��de farkl� oldu�u iddias�ndad�r. Sessiz Y�ntem bu bilin�lilik kapasitesine dayan�r ve bu kapasitenin birinci dil ��renenlerince �ok az takdir edildi�i ya da kullan�ld�� s�ylenir. Ancak,

Sessiz Y�ntem yaln�zca bir dil ��retme y�ntemi de�ildir. Gattegno'ya g�re Sessiz Y�ntem yoluyla dil ��renimi masumiyetin yeniden kazan�lmas�d�r - "g�c�m�z� ve potansiyelimizi yeniden kazanmam�zd�r." Gattegno'nun amac� yaln�zca ikinci dil ��renimi de�ildir; Gattegno insan ruhunun ve duyarl�l��n�n g�c�n�n e�itimiyle de ilgilenir. Dilsel becerilerde ustal�k kazanmak, bilin�lilikte kazan�lan yeni d�zeylerin sa�lad�� g�� ve kontrol duygusuyla sonu�lanan bir duygusal dahili huzurun �� alt�nda g�r�lmektedir. Sessiz Y�ntem ��renimi "ki�inin, di�erlerini kendi ya�am�n�n �nemli kat�l�mc�lar� olarak kabul etmesi i�in �nemli unsurlar olarak �e�itlili�i ve ferdiyeti i�eren, varl��n insan boyutlar�n� birle�tirme" ve hatta bizleri "g�n�m�z sorunlar� i�in daha iyi ve daha s�reli ��z�mlere" (Gattegno 1972: 84) g�t�rme iddias�ndad�r.

Olu�um
Hedefler
Sesiz Y�ntem�in temel hedefi temel d�zey ��rencilere erek dilin temel unsurlar�nda s�zel ve i�itsel f�rsat sa�lamakt�r. Dil ��renimi i�in saptanan genel hedef, erek dilde anadil konu�an�na yak�n ak�c�l�k kazanmakt�r ve erek dilin sese ili�kin unsurlar�nda ustal�k kazanmak vurgulanmaktad�r. �lk hedeflerden biri ��renciye dilin dilbilgisinde temel bir bilgi sa�lamakt�r. Bu da ��renci a��s�ndan ba��ms�z ��renmenin temelini olu�turur. Gattegno temel d�zeydeki bir dil kursunun uygun hedefleri olarak �unlar� ileri s�rmektedir (Gattegno 1972: 81-83). ��renciler
� kendileri, e�itimleri, aileleri, yolculuk ve g�nl�k olaylara ili�kin sorular� do�ru bi�imde ve kolayca yan�tlayabilmeli;
� iyi bir aksan ile konu�abilmeli;
� "mekan, zaman ve s�reye ait mevcut ili�kileri de i�eren" bir resme ili�kin yaz�l� ya da s�zl� bir tan�mda bulunabilmeli;
� erek dilin anadil konu�anlar�n�n k�lt�r ve edebiyat�na ili�kin genel sorulara yan�t verebilmeli;
� �u alanlarda uygun bi�imde performans g�sterebilmeli: heceleme, dilbilgisi (a��klamadan ziyade �retim), okuma-anlama ve yazma.

Gattegno, Sessiz Y�ntem�in ��rencilere nas�l ��renilece�ini ��retti�ini ve bir yabanc� dil ya da ikinci dil ��renme s�reci yolu ile geli�tirilen becerilerin her t�rden "bilinmeyen" ile ba�a ��kmada kullan�labilece�ini belirtir. Y�ntem ayr�ca okuma ve yazman�n ��retilmesinde de kullan�labilir ve yararl� y�nleri sadece temel d�zey ��rencilerle s�n�rl� de�ildir. Ancak, Gattegno'nun tan�mlad�� al��t�rmalardan pek �o�u ve izlenilen s�n�flar i�itsel/s�zel yetkinli�in temel d�zeyi ile ilgilenmektedir.

Program
Sessiz Y�ntem�in benimsedi�i temelde yap�sal nitelikler ta��yan programda dersler dilbilgisel konular ve ili�kili s�zc�kler etraf�nda olu�turulmu�tur. Ancak, Gattegno i�lenecek dilbilgisi ve s�zc�k bilgisi konular�n�n se�imi ve d�zenlemesine ili�kin kesin ayr�nt�lar vermemektedir. Temel bir yetkinlik d�zeyinde �e�itli dilleri ��retmek �zere Bar�� G�c� taraf�ndan geli�tirilen Sessiz Y�ntem programlar�na ili�kin g�zlemler, dile ili�kin konular�n dilbilgisel a��dan karma��kl�k, �nceden ��retilmi� konularla olan ili�kisi ve konular�n g�rsel olarak sunulabilme kolayl��na g�re sunuldu�unu g�stermektedir. Tipik olarak, emir kipi sunulan ilk yap�d�r, ��nk� Sessiz Y�ntem malzemeleri kullan�larak eylem y�klemleri kolayca g�sterilebilir. Adalar�n �o�ul halleri gibi yeni unsurlar �nceden bilinen bir yap� i�inde ��retilirler. Say�lar kursun ba�lar�nda ��retilir; bunun nedeni say�lar�n g�nl�k ya�amda �nemli olmas� ve say�lar�n kolayca g�sterilebilmesidir. Benzer nedenlerden �t�r� de yer belirten ilge�ler de kursun ba�lar�nda yer al�rlar.

S�zc�k da�arc�� belirli bir yap� i�inde y�nlendirilebilme derecesine ve ders ortam�nda �retkenli�ine g�re se�ilir. Edatlar ve say�lara ek olarak ad�llar, nicelik belirten s�zc�kler, s�rece ait ili�kilere ili�kin s�zc�kler ve k�yaslama s�zc�kleri de kursun ba�lar�nda sunulur, ��nk� "g�nl�k ya�am�n say�s�z ili�kilerinde pek �ok �eye de�inmeye bulunurlar" (Stevick 1979). Bu t�rden s�zc�klere, kullan�rl�klar�n�n y�ksek olmas�ndan �t�r�, "i�levsel s�zc�kler" ad� verilir.

A�a��da, Bar�� G�c� Sessiz Y�ntem Program�'n�n Tayland dili i�in ilk on saatlik b�l�m k��k bir par�as� verilmektedir. Program Tayland'da ders verecek Amerikan Bar�� G�c� g�n�ll�lerini e�itmek i�in haz�rlanm��t�r. Her bir saatlik dersin en az 15 dakikas� telaffuza ayr�lmaktad�r. Yat�k yaz�lan s�zc�kler ayn� i�leve sahip bir ba�ka s�zc�k ile de�i�tirilebilir.

Ders S�zc�k
1. K�rm�z� renk �ubuk. �ubuk, k�rm�z�, ye�il, sar�, kahverengi, pembe, beyaz, kavuni�i, siyah, renk
2. 1'den 10'a kadar say�lar. bir, iki, ��, ...
3. �ki par�a k�rm�z� renk �ubuk.
4. �ki par�a k�rm�z� renk �ubu�u al. al
5. �ki par�a k�rm�z� renk �ubu�u al, ona ver ver, ki�i ilge�leri
6. K�rm�z� �ubuk nerede? nerede, �st�nde, alt�nda, yan�nda, yak�n�nda, uza��nda, biti�i�inde, burada, orada
7. K�rm�z� renk �ubuk masan�n �st�nde, de�il mi? Soru olu�turma kurallar�.
Evet, �st�nde. Evet. Hay�r
Hay�r, de�il.
8. K�rm�z� renk �ubuk uzun. k�yaslama �nadlar�
Ye�il renk �ubuk daha uzun.
Kavuni�i renk �ubuk en uzun.
9. Ye�il renk �ubuk daha uzun.
K�rm�z� renk �ubuk, �yle mi?
10. Yineleme. ��renciler ��retilen yap�lar�, s�n�ftaki ��rencilerin boylar�n� k�yaslamak gibi yeni durumlarda kullan�rlar.
(Joel Wiskin, kar��l�kl� konu�madan)

��renme ve ��retme aktiviteleri tipleri
Sessiz Y�ntem�deki ��renme g�revleri ve al��t�rmalar� ��retmenin do�rudan y�nlendirmesi ya da gereksiz yere �rnek olu�turmas� olmaks�z�n ��rencinin s�zl� tepkisini y�reklendirip �ekillendirmeye y�neliktir. Y�ntemin temelinde ��retmenin bir s�zc�k, t�mcecik ya da t�mceyi verdi�i ve ��rencilerden tepki ald�� basit dilsel g�revler yer al�r. ��renciler bunun ard�ndan eski ve yeni bilgileri bir araya getirerek kendi s�zcelerini yarat�rlar. ��renci tepkilerini almak i�in tablolar, �ubuklar ve di�er yard�mc� malzeme kullan�labilir. Al��t�rman�n �o�unu ��retmen y�nlendirse de ��retmenin model olu�turmas� en az d�zeydedir. B�ylece komutlara, sorulara ve g�rsel talimatlara verilen tepkiler s�n�f al��t�rmalar�n�n temelini olu�turur.