 |
| ��rencinin rol� Gattegno'ya g�re ��renme artan ��renci bilin�lili�inin ve kendini zorlaman�n sonucu olan bir ki�isel geli�me s�recidir. ��renci �nce ��zerine in�a edebilece�i bir ya da daha fazla dayanak bulana kadar s�z konusu aktivite alan�n� rasgele ya da hemen hemen rasgele bir bi�imde� ya�ar. �Daha sonra, �nce deneme-yan�lma, daha sonralar� da - ustal�k kazan�lana kadar s�recek olan - edinilen alt alanlar�n al��t�rmas�n� i�eren y�nlendirilmi� tecr�be etme s�reci sayesinde sistemli bir analiz gelir� (Gattegno, 1972: 79). ��rencilerden ba��ms�zl�k, otonomluk ve sorumluluk geli�tirmeleri beklenir. Ba��ms�z ��renci, kendi kaynaklar�na dayanmak zorunda olduklar�n�n bilincinde olan ve �kendi dillerine ait bilgiyi yeni bir dilde yeni bir�eyler a�mak i�in� kullanabileceklerini, ya da �yeni dildeki ilk birka� s�zc��e ili�kin tecr�belerini kullanarak di�er s�zc�klerin i�levini saptayabileceklerini� (Stevick, 1980: 42) bilen ��rencilerdir. Otonom ��renci belirli ortam ve durumlarda uygun ifadeleri se�er. ���retmen, �e�itli durumlarda bilerek se�enekler yaratarak ��rencilerin otonom kazanmalar�na yard�mc� olur� (Stevick, 1980: 42). Sorumlu ��renciler �e�itli dilsel se�enekler aras�ndan dilediklerini se�me �zg�rl���ne sahip olduklar�n� bilirler. Ak�ll� ve dikkatli bir bi�imde se�me yetene�inin sorumlulu�un kan�t� oldu�u s�ylenir. ��retmenin d�zeltmede ya da yinelemede bulunmamas� ��rencilerin �i�sel kriter� geli�tirmelerini ve kendi kendilerini d�zeltmelerini gerektirir. A��klamalar�n da bulunmamas� ��rencilerin genellemelerde bulunmalar�n�, kendi sonu�lar�na varmalar�n� ve kendilerine gerekli oldu�una inand�klar� kurallar ne ise onlar� form�llere oturtmalar�n� sa�lar. ��renciler birbirlerinin ��renimi �zerinde ve - daha az d�zeyde de olsa - ��retilen dilsel i�erik �zerinde b�y�k etkiye sahiptir. Birbirleri ile etkile�imde bulunmalar� ve birbirlerine alternatifler �nermeleri beklenir. ��rencilerin dayanak olarak kar��lar�nda yaln�zca kendileri ve grup bulunmaktad�r; bu nedenle de rekabet t�r� �al��ma yerine birlikte �al��ma �nem kazanmaktad�r. Hem birbirlerini d�zeltirken hem de di�erlerince hatalar� d�zeltilirken kendilerini rahat hissetmeleri gerekir. ��renme grubuna ait �retken �yeler olabilmek i�in, ��rencilerin de�i�ken roller oynamalar� gerekmektedir. Kimi zaman tek ba��na ��renciyken kimi zaman da grup �yesidir. ��rencinin ��retmen, ��renci, destekleyici bir sistemin bir par�as�, problem ��z�c� ve kendi kendisini de�erlendirici olmas� gerekir. Belirli durumlara en uygun rol�n ne oldu�una karar veren de ��renci olmaktad�r. ��retmenin rol� ��retmenin sessizli�i belki de Sessiz Y�ntem�un kendine �zg� tek ve (geleneksel yollardan yeti�mi� ��retmenler i�in) en fazla talepte bulunan y�n�d�r. ��retmenlere model olu�turma, yineleme, yard�mc� olma ve istenilen ��renci yan�t�n� y�nlendirme konusundaki al��kanl�k haline gelmi� isteklerini bast�rmalar� kuvvetle �nerilmektedir; Sessiz Y�ntem ��retmenleri Sessiz Y�ntem ile ilk tecr�belerinde y�ntemin �zerlerine y�kledi�i kendini k�s�tlama sorumlulu�unun a��rl���na de�inmektedirler. Gattegno neden olarak ���renmeyi ��retmek� terimini ileri s�rerse de bu Sessiz Y�ntem�da ��retmenin oynad��� rol�n �nemli olmad��� anlam�n� ta��maz. Gattegno, Sessiz Y�ntem kullanan ��rencilerin, kendi rollerine ili�kin d���ncelerinde de�i�iklik olaca��n� tahmin etmektedir. Stevick Sessiz Y�ntem ��retmeninin rollerini (a) ��retmek, (b) s�namak ve (c) ayak alt�ndan �ekilmek �eklinde s�ralamaktad�r (Stevick, 1980: 56). Her ne kadar standart ��retim gelene�ine k�kl� bir alternatif gibi g�r�nmese de, ��retmenin izlemesi gereken a�amalar�n ayr�nt�lar� Sessiz Y�ntem�a �zg�d�r. ���retme�den kastedilen bir malzemenin bir kez sunulmas� ve bu yap�l�rken de anlama ula��lmas� i�in s�zel olmayan gere�ler kullan�lmas�d�r. Hemen ard�ndan s�nama gelir ve s�nama safhas�n� yan�t�n al�nmas� ve ��rencinin �retiminin �ekillendirilmesi olarak adland�rmak daha do�ru olur; bu �ekillendirme de bir o kadar sessizdir. Son olarak, ��retmen sessiz bir bi�imde, ��rencilerin birbirleri ile olan etkile�imlerini izler ve hatta ��renciler yeni dilsel gere�lerle u�ra��p �ogden �derlerken� ��retmen s�n�ftan ��kabilir de. �o�u durumda Sessiz Y�ntem ��retmenleri i�in kullan�m kitap��klar� mevcut de�ildir (ancak, bak�n�z Arnold 1981) ve ��retmenler ��retme a�amalar�n� ve her bir dersin i�eri�i ile malzemesini �retme sorumlulu�u vard�r. Gattegno a��k ve ula��labilir, ��retmen taraf�ndan tan�mlanm�� hedeflerin �nemini vurgular. Sessiz Y�ntem s�n�f�nda s�ralama ve zamanlama pek �ok dil ��retim s�n�f�nda oldu�undan daha �nemlidir ve ��rencilerin bu konudaki duyarl�l��� ve bunun idaresi b�y�k �nem ta��r. Genelde, ��retmen ��rencilerin risk �stlenmelerini y�reklendirecek ve ��renmeyi m�mk�n k�lacak bir ortam� sa�lamakla y�k�ml�d�r. Ancak bu, Sessiz Y�ntem ��retmeninin �grubun bir �yesi� haline geldi�i anlam�n� ta��maz. Asl�nda, g�zlemciler Sessiz Y�ntem ��retmenlerinin �o�u zaman so�uk g�r�nd�klerini ve ��rencilere kaba davrand�klar�n� belirtmektedir. ��retmen tarafs�z bir g�zlemcidir ve ne do�ru yan�t kar��s�nda sevinmekte ne de yanl�� yan�ta tepki vermektedir. ��rencilerin ��retmeni destekleyici ama duygu a��s�ndan i�e kar��mayan, ilgisiz bir yarg�� olarak benimsemelidir. ��retmen ��rencilerden yan�t al�p bunlar� �ekillendirirken hareket, tablo ve gere�ler kullanmakta oldu�u i�in bir pandomimci ve kuklac� olarak yarat�c� ve becerikli olmal�d�r. �zek olarak, Sessiz Y�ntem ��retmeni, bir oyun yazar� gibi, oyunu yazar, dekoru belirler, ortam� saptar, eylemleri �rnekler, oyuncular� belirler ve �retime ili�kin ele�tirmen rol�n� �stlenir. Ders malzemesinin rol� Sessiz Y�ntem�un belki de en iyi tan�nan y�n� ��retmenlerinin sessizli�i kadar ��retme malzemelerinin de benzersizli�idir. Malzeme �o�unlukla renkli �ubuk setlerinden, renk kodlu telaffuz ve s�zc�k duvar tablolar�ndan, i�aret etmek i�in bir �ubuktan ve okuma/yazma malzemelerinden olu�ur; bunlar�n t�m� de erek dilde ses ile anlam aras�ndaki ili�kiyi belirlemek i�in kullan�lmaktad�r. Malzemeler hem ��retmen hem de tek tek ya da grup ��rencilerin, do�rudan ba�da�t�rma yolu ile dil ��renimini ger�ekle�tirmekte kullanmalar� i�in tasarlanm��t�r. �Fidel� olarak da adland�r�lan telaffuz tablolar� �e�itli diller i�in olu�turulmu�tur ve erek dilin t�m �nl� ve �ns�z sesleri i�in simgeler i�ermektedir. Simgeler telaffuz �zelliklerine g�re renklerle kodlanm��t�r; b�ylece, e�er bir dil ayn� ses i�in iki farkl� simgeye sahipse benzer renkte boyan�rlar. Ders genelde ana dile ait paralel bi�imde boyanm�� Fidel tablolar�n�n kullan�m� ile ba�lar ve bu yolla ��renciler renkler ile ili�kili sesleri e�le�tirmeyi ��renirler. Dile ba�l� olarak bir ile sekiz aras�nda tablo bulunabilir. ��retmen elindeki �ubuk ile ��rencilerin �retmesi i�in bir simgeyi i�aret eder. Ana dil Fidel�lerinin kullan�ld��� durumlarda ��retmen �nce bir tablodaki bir simgeyi i�aret eder, sonra da di�er dile ait Fidel �zerinde buna denk d��en simgeyi i�aret eder. Ana dil tablolar�n�n bulunmamas� durumunda ya da ana dilde bulunmayan bir sesi sunarken erek dildeki Fidel �zerinde uygun simgeyi g�stermenin ard�ndan ��retmen a��k, anla��l�r bir �ekilde o sesi s�yler. Tablolar duvarda as�l� olarak dururlar ve telaffuzun hat�rlanmas�nda ya da ��renciler veya ��retmen taraf�ndan g�steriler seslerin birle�tirilmesi yolu ile yeni s�zc�klerin olu�turulmas�nda kullan�l�rlar. Nas�l ki Fidel tablolar� telaffuzu g�rsel olarak sunmay� ama�lamaktaysa, renkli cuisenaire �ubuklar da s�zc�k ve yap�lar� erek dildeki anlamlar� ile ba�da�t�rmakta kullan�l�rlar ve b�ylece de anadile �eviriyi engellemi� olurlar. �ubuklar bir ile on santimetre aras�nda uzunluklara sahiptir ve her bir uzunlu�un farkl� bir rengi vard�r. �ubuklar renklerin anlat�lmas�, uzunluk k�yaslamalar�, insanlar� simgelemek, bina planlar� olu�turmak, yol haritas� olmak gibi pek �ok i�lev �stlenebilir. �ubuklar�n kullan�m�ndan ama�lanan, ��renciler basit yap�lardan karma��k yap�lara ge�i� yapt�k�a ��rencilerde ileti�imsel t�mceler �retme konusunda ama�, yarat�c�l�k ve ilgiyi geli�tirmektir. Gattegno ve onu destekleyenler �ubuklar�n becerikli bir �ekilde kullan�m� yolu ile sunulabilecek ve ��renilebilecek yap�lar�n say�s�n�n insan�n hayal g�c� kadar s�n�rs�z oldu�una inanmaktad�r. ��retmen ya da ��renci bir s�zc�k ya da kavram� anlatmakta zorluk �ekince Fidel tablolar�na ya da Sessiz Y�ntem�da kullan�lan ���nc� temel g�rsel gere� olan s�zc�k tablolar�na da de�inerek �ubuklar yard�mc� olarak kullan�labilir. S�zc�k tablolar� da ayn� bi�imde renk kodludur; ancak, simgelerin renkleri Fidel tablolardaki renklere g�re de�il, s�zc�klerin kavramsal grupland�r�lmas�na g�re d�zenlenmektedir. Ana dilde 500 ile 800 s�zc�k i�eren on iki tablo mevcuttur. Bu s�zc�kler ��retme esnas�nda kullan�m kolayl���na, �i�levsel� ya da �l�ks� s�zc�k da�arc���ndaki g�receli konumlar�na, genelleme ve di�er s�zc�klerle birlikte kullanma kolayl���na ve temel dilbilgisi yap�lar�n� sunmadaki �nemlerine g�re se�ilirler. S�zc�k tablolar�n�n i�eri�i dilden dile farkl�l�k g�sterecekse de s�zc�k tablolar�n�n genel i�eri�i a�a��da (Gattegno 1972) �zetlendi�i �ekildedir: Tablo 1: �ubuk s�zc���, �ubuklar�n renkleri, �o�ul ekleri, basit emir eylemleri, ki�i ilge�leri, baz� �nadlar ve soru s�zc�kleri Tablo 2,3: di�er ilge�ler �burada� ve �orada� s�zc�kleri, -In, i�in[7], ve ad Tablo 4: say�lar Tablo 5, 6: boyut, yer ve zaman ili�kileri anlatan s�zc�kler ve bunlar�n yan�s�ra �ubuklarla anlat�lmas� zor olan (emir, nedensellik, ko�ul, benzerlik ve farkl�l�k gibi) kavramlar Tablo 7: ad�llar gibi, nitelik belirten s�zc�kler Tablo 8, 9: m�mk�n olan yerlerde k�lt�rel de�inmenin i�erildi�i, eylemler Tablo 10: aile ili�kileri Tablo 11, 12: zaman, takvim unsurlar�, mevsimler, g�nleri anlatan s�zc�kler, hafta, ay, y�l, vs. Kullan�labilecek di�er malzemeler aras�nda okuma ve yazma becerileri i�in kitaplar ve �al��ma kitap��klar�, resimli kitaplar, kasetler, video, filmler ve di�er g�rsel malzeme say�labilir. Okuma ve yazma kimi zaman en ba�tan itibaren ��retilir ve ��rencilere kendi �al��ma h�zlar�na g�re yapmalar� i�in ev �devi verilir. Bu malzemeler �nem a��s�ndan ikinci s�rada gelirler ve s�n�ftaki �ubuk ve tablo kullan�m�n� destekler niteliktedir. Malzemenin se�imi ve uygulanmas� ��retmen ve/veya ��rencilerce saptanan gereksinimlere g�re olu�turulur. ��lem Bir Sessiz Y�ntem dersi standart bir format izler. Dersin birinci b�l�m� telaffuz �zerinde durur. ��rencilerin d�zeyine ba�l� olarak s�n�f sesler, t�mcecikler ya da Fidel tablolar�na dayanarak t�mceler �zerinde �al��abilir. Daha sonra ��retmen sessiz bir bi�imde tek tek simgeleri ve simge bile�imlerini i�aret eder ve ��rencilerin �retimlerini g�zlemler. Kimi zaman, ��retmen bir s�zc�k s�yler ve bir ��rencinin s�zc��� hangi simgelerin olu�turdu�unu tahmin etmesini sa�lar. ��retmenin �ubu�u vurgu, yap�land�rma ve ezgiyi belirlemek i�in kullan�l�r. Vurgu, bir s�zc���n olu�umunu g�sterirken belirli simgeye di�erlerine nazaran daha belli bir �ekilde dokunulmas� ile g�sterilebilir. Ezgi ve yap�land�rma s�zc���n ritmine uygun olarak tabloya hafif hafif vurma yolu ile sergilenebilir. Dilin seslerine ili�kin al��t�rman�n ard�ndan t�mce kal�plar�, yap� ve s�zc�k bilgisi al��t�rmas� yap�l�r. ��retmen bir yandan bir t�mce �retirken bir yandan da renkli �ubuklarla bunun g�rsel bir modelini olu�turur. Bunun ard�ndan bir ��rencinin ayn� t�mceyi �retmesini sa�lar ve �retilen t�mcenin kabul edilebilirli�ini hareketleri ile belirtir. E�er �retilen yap� do�ru de�il ise ��retmen t�mceyi yeniden �ekillendirme ya da ba�ka bir ��rencinin do�ru yap�y� �retmesini sa�lama yolunu izler. Yap� sunulduktan ve anla��ld�ktan sonra ��retmen ��rencilerin �ubuklar yard�m� ile yap�n�n al��t�rmas�n� yapabilecekleri bir durum yarat�r. Yap�sal temaya ili�kin farkl� yakla��mlar s�n�f taraf�ndan �ubuklar� ve tablolar� kullanarak olu�turulur. A�a��daki �rnek ders tipik bir ders format�n� izlemektedir. Dil olarak Tayland dili ��retilmektedir ve sunulan �rnek ilk derse aittir. 1. ��retmen �ubuklar� masaya koyar. 2. ��retmen farkl� renklerde iki ya da �� �ubuk al�r ve her bir �ubu�u eline al���nda [mai] der. 3. ��retmen herhangi renkte bir �ubu�u al�r ve bir ��renciye kendisinden bir tepki beklendi�ini hareketleri ile anlat�r. ��renci [mai] der. E�er yan�t do�ru de�il ise ��retmen bir ba�ka ��renciden do�ru yan�t� al�r ve bu ��renci ilk ��renci i�in s�zc��� yineler. 4. ��retmen k�rm�z� bir �ubuk al�r ve [mai sii daeng] der. 5. ��retmen ye�il bir �ubuk al�r ve [mai sii khiaw] der. 6. ��retmen k�rm�z� ya da ye�il bir �ubuk al�r ve ��rencilerin yan�t vermelerini sa�lar. E�er yan�t do�ru de�il ise, 3. basamak (��rencinin �rneklemesi) izlenir. 7. ��retmen di�er iki ya da �� rengi ayn� bi�imde sunar. 8. ��retmen rengi �nceden ��retilmi� �ubuklardan herhangi birisini g�sterir ve ��rencilerin yan�tlar�n� al�r. Hatalar�n d�zeltilmesi, ya di�er ��rencilerin �rnek olu�turmas� ya da ��retmenin yard�m� ile ��rencinin hatay� izole ederek kendi kendisini d�zeltmesi yolu ile olur. 9. Ustal�k kazan�ld���nda ��retmen orta yere bir k�rm�z� �ubuk koyar ve [mai sii daeng nung an] der. 10. ��retmen bu kez orta yere iki k�rm�z� �ubuk koyar ve [mai sii daeng song an] der. 11. ��retmen orta yere iki ye�il �ubuk koyar ve [mai sii khiaw song an] der. 12. ��retmen farkl� bir renkteki iki �ubu�u eline al�r ve ��rencilerden yan�t al�r. 13. ��retmen s�n�f�n rahat�a ��renebilece�i oranda ba�ka say�lar� tan�t�r. Ba�ka renkler de ��retilebilir. 14. �ubuklar masaya yerle�tirilir. ��retmen hareketleri yolu ile �ubuklar�n al�n�p t�mceler �retilmesi gerekti�ini anlat�r. Grup �yelerince d�zeltme konusu �zerinde durulur. 15. ��retmen [kep mai sii daeng song an] der. 16. ��retmen, hareketleri ile, bir ��rencinin ��retmene rengi s�ylenen �ubu�u vermesinin gerekti�ini anlat�r. ��retmen di�er ��rencilerden de di�er renklerde �ubuklar� vermelerini ister. Bunlar�n t�m� erek dilde, ��retmenin kolayca anla��l�r hareketleri yolu ile yap�lmaktad�r. 17. ��retmen ��rencilere birbirlerine istenilen renkte �ubuklar� vermelerinin gerekti�ini anlat�r. T�m s�n�f�n kullanmas� i�in �ubuklar ortaya yerle�tirilir. 18. ��renciler yeni t�mceleri olu�turmay� denemeye cesaretlendirilir. E�er grup taraf�ndan herhangi bir d�zeltme gelmiyorsa, ��retmen ancak o zaman d�zeltme amac� ile konu�ur. (Joel Wiskin, kar��l�kl� konu�madan) Sonu� Gattegno�nun �o�u yaz�s�ndaki felsefi ve kimi zaman da metafiziksel niteli�e kar��n, Sessiz Y�ntem�un s�n�f i�i uygulamalar� umuldu�u kadar devrimsel �zellikler ta��mamaktad�r. Olduk�a geleneksel bir yap�sal ve s�zc�k da�arc���na dayal� programdan yola ��karak bu y�ntem Durumsal Dil ��retimi ve ��itsel-Dilsel y�ntem gibi daha geleneksel y�ntemlerin �zelli�i olan pek �ok noktay� �rneklemekte, ilk �nce ��retmen taraf�ndan olu�turulan t�mcelerin do�ru bi�imde yinelenmesine ve s�n�f i�indeki hareketlili�in denetimli al��t�rmalardan daha serbest ileti�ime do�ru gitmesine b�y�k �nem veren bir yap� kazanmaktad�r. Gattegno�nun y�nteminin yenilikleri ders i�i aktivitelerinin d�zenlenme tarz�ndan, ��retmenin ��rencinin �retimini y�nlendirme ve g�zlemlemede oynamas� istenen edilgen rolden, ��rencilerin dilin nas�l i�ledi�ine ili�kin hipotezler geli�tirip bunlar� deneme konusunda ta��d�klar� sorumluluktan ve dili olu�turup al��t�rmas�n� yapmakta kullan�lan malzemelerden kaynaklanmaktad�r. Kaynak�a Arnold, F. 1981. College English: A Silent-Way Approach. Nara, Japan: Dawn Press. Blair, R. W. (yay. haz.) 1982. Innovative Approaches to Language Teaching. Rowley, Mass.: Newbury House. Bower, G.H., ve D. Winzenz. 1970. Comparison of associate learning strategies. Psychonomic Sciences 20: 119-120 Bruner, J. 1966. On Knowing: Essays for the Left Hand. New York: Atheneum. Craik, F. I. M. 1973. A levels of analysis view of memory. P. Pliner, L. Krames, ve T. Alloway (yay. haz.) i�inde. Communication and Affect: Language and Thought. New York: Academic Press. Diller, K. C. 1978. The Language Teaching Controversy. Rowley, Mass.: Newbury House. Gattegno, C. 1972. Teaching Foreign Languages in Schools: The Silent Way. 2. bas�m. New York: Educational solutions. Gattegno, C. 1976. The Common Sense of Teaching Foreign Languages. New York: Educational Solutions. Rossner, R. 1982. Talking shop: a conversation with Caleb Gattegno, inventor of the Silent Way. ELT Journal Kaynak bilinmemektedir. |
|
|