Πολλοι ρωτούν να μάθουνε ίντα `ν` οι μαντινάδες
Αγάπη, γνώση κι ομορφιά να λες με δυό αράδες

Η σελιδα αυτή φιλοδοξεί να σας κάνει μια ξενάγηση στην Κρητική μαντινάδα
που είναι ένα από τα θέματα που έκαναν γνωστό
τον Κρητικό λαό σ' ολόκληρο τον κόσμο.
Αν έχετε κάποιο φίλο που εργάζεται ή σπουδάζει στην Κρήτη.
Αν έχετε κάποιον που είναι από την Κρήτη και θέλετε να τον εντυπωσιάσετε.
Αν γράφετε κάτι και θέλετε να το στολίσετε με μια Κρητική μαντινάδα.
Ή αν απλά θέλετε να γνωρίσετε την ενδιαφέρουσα λαογραφική μαντινάδα των Κρητικών που σώζουν από τα βάθη της ιστορίας τους.

 

Λίγα λόγια για τις μαντινάδες

Οι μαντινάδες είναι περιεκτικές μικρές προτάσεις.
Μέσα εκεί οι Κρητικοί κλείνουν γεγονότα, συναισθήματα ή το νόημα μιας ολόκληρης συζήτησης.
Άλλοτε πάλι κάνουν διάλογο χρησιμοποιώντας αυτές.
Η μαντινάδα συνοδεύει τον Κρητικό σε όλα τα συναισθήματα και τις φάσεις της ζωής του. Είναι το κοινό σημείο συνάντησης νέων, ενηλίκων και ηλικιωμένων.

Τα κρητικά δίστιχα, γνωστά ως μαντινάδες, παρενέβαλλαν στα χρόνια της τουρκοκρατίας, ερωτικούς στίχους στα πατριωτικά τους τραγούδια, για να ξεγελάνε τους αλλόδοξους Τουρκόκρητους που έπαιρναν μέρος στις γιορτές και τα πανηγύρια. Έτσι η κρητική μουσική αποκτούσε ποικιλία, και το περιεχόμενο του τραγουδιών ήταν αλληγορικό, εκφράζοντας με υπαινιγμούς τον πόθο του λαού.

Λαός που την παράδοση ξεχνά και δεν θυμάται
στο λήθαργο του μαρασμού παντοτινά κοιμάται

Η σοφία της μαντινάδας αναλύεται σε.:
Ότι έχει να πει ο Κρητικός το λεει σε μια έμμετρη μικρή πρόταση που κλείνει σοφία, συναισθήματα, και νόημα.
Αυτό από μόνο του λεει πολλά.
1) Έχει συμπυκνωμένη σοφία και συναίσθημα. (Θυμοσοφία).
2) Το έμμετρο της μαντινάδας από μόνο του φανερώνει την ευαισθησία και τρυφερότητα των Κρητικών.
3) Η μαντινάδα συνοδεύει τον Κρητικό σε όλα του τα συναισθήματα και τις φάσεις της ζωής του.
4) Από την μια η τέχνη να κλείνεις γεγονότα, συναισθήματα και περιστατικά της ζωής μέσα σε μια μικρή πρόταση είναι ένδειξη σοφίας και υψηλού νοητικού επιπέδου, όταν άλλους δεν φτάνουν χίλιες λέξεις.
5) Η εξάσκηση του ετοιμόλογου Κρητικού στο να απαντήσει εξίσου με μια μαντινάδα και άμεσα σε ένα διάλογο με μαντινάδες, ακονίζει από μόνη της τον νου.
Όλα αυτά δεν έγιναν τυχαία. Είναι αποτέλεσμα του επιπέδου που διέκρινε τους τότε πολιτισμούς, που σήμερα, πλημμυρισμένοι από ποταμούς πληροφορίας και τεχνολογίας ίσως δεν είμαστε σε θέση να κατανοήσουμε και μάλλον περισσότερο μπερδεμένοι και αποπροσανατολισμένοι νιώθουμε.
Οι αρχαίοι Έλληνες με εξίσου λακωνικές εκφράσεις είπαν λόγια που η λάμψη τους διαρκεί και μας δείχνουν τον δρόμο ακόμα και σήμερα.

"Το Λακωνίζειν εστί Φιλοσοφείν"

Αυτό ίσως τα λέει όλα...

      1. Δεν έκλαψα πως έφυγες ούτε και δε με νοιάζει,
μόνο λυπούμε πιο τροζό θα βρεις να σ' αγκαλιάσει.

 

2. Σκέψου να 'ρθω μιαν εποχή βιόλα μου μυρισμένη,
να 'χω πληθώρα η το νερό και να 'σαι ξεραμένη.

 

3. Γυρίζω πάλι αμοναχός σαν τον αϊτό στα όρη,
που τόνε δέρνει ο βοριάς τσ' αυγής το ξεροβόρι.

 

4. Όλα μου τα όνειρα τα κρέμασα σε γυναικεία τρίχα,
και 'σπασε η τρίχα και 'χασα στον κόσμο ότι κι αν είχα.

 

5. Είναι στιγμές που δεν μπορώ στιγμές που δεν αντέχω,
κι είναι αιτία κι αφορμή που δίπλα μου δεν σ' έχω.

 

6. Ως μ' έκαψες να μην καείς γιατί θα σε λυπούμε,
θέλω να ζεις να χαίρεσαι κι εγώ ας τυραννούμε.

 

7. Την ώρα που χωρίζαμε τον ουρανό κοιτούσα,
για να μην δει στα μάθια μου πόσο την αγαπούσα.

 

8. Από 'τανε χωρίσαμε ήντα θαρρείς πως κάνω,
ένα τσικάλι φαγητό τρώγω να μην ποθάνω.

 

9. Η ζήλια φέρνει χωρισμό και ο χωρισμός πληγώνει,
μην μου ζηλεύεις αν θες να μην ʽπομείνεις μόνη.

 

10. Όπου κι αν πας καλοστραθιά φως μου στο χωρισμό μας,
και άλλος καημός να μη σε βρει πέρα από τον δικό μας.

 

11. Είσαι το πάθος και ο σεβντάς η λύπη και η χαρά μου,
είσαι ότι αγάπησα μα έφυγες μακριά μου.

 

12. Δακρύζω και στα μάτια μου το δάκρυ κάνει κύμα,
μα εγώ 'μαι ο φταίχτης που 'πεσα στον έρωτα του θύμα.

 

13. Δε με φοβίζει ο χωρισμός κι αφού το θες θα γίνει,
συνήθισα ότι αγαπώ να φεύγει να με αφήνει.

 

14. Πληγή που δε γιατρεύγεται στο μπέτι μου σηκώνω,
χρόνια για μια παλιά φιλιά μα δε το μετανιώνω.

 

15. Στο μονοπάτι τση ζωής είμαι χωρίς ελπίδα,
από ερωτικό καημό εχάθηκα και επήγα.

 

16. Το ποιο γλυκό μου όνειρο άφησα γκρεμισμένο,
που το 'χα με τον αμαθιώ τα δάκρια χτισμένο.

 

17. Άντρας που δεν εκάτεχε τα μάτια του πως κλαίνε,
αγάπησε και τρέξανε σα του μωρού που λένε.

 

18. Έσβησε αέρας το κερί που ʽκράτουνα στη χέρα,
κι 'ναι για μένα η ζωή σκοτίδι νύχτα μέρα.

 

19. Κανένα από τα όνειρα που κάνει δεν θα ζήσει,
γιατί στην δυστυχία μου επάνω τα' χει χτίσει.

 

20. Καλά κερά μου το 'κανες και μίσεψες μακριά μου,
ίσως και να κατάστρεφες το μέλλον σου κοντά μου.

 

21. Εφτά πληγές μου άνοιξες οι έξη γιατρευτήκαν,
στη τελευταία τη πληγή τα γιατρικά σωθήκαν.

 

22. Το ποιο ακριβό συναίσθημα αγάπη λέει το λένε,
και κάνει λέει μάθια αθρώπινα καθημερνώς και κλαίνε.

 

 23. Δέν είναι αγάπη ν'αγαπάς,ούτε και ν'αγαπιέσαι,
αγάπη είναι να πονείς κι όλο να τυραννιέσαι.

 

24. Ότι όμορφο μες τη ζωη κι ότι ωραίο είδα,
είχε στολίδι φημιστό τσ'αγάπης τη σφραγίδα.

 

25. Οτι πολύτιμότερο και ακριβό υπάρχει,
ζωη κι αγάπη αντίστοιχα πρέπει ο καθένας νά 'χει.

 

26. Δε θέλει πλούτη ο έρωτας τασίματα και δώρα,
γιατί τα συναισθήματα δεν σβήνουν σε μια ώρα.

 

27. Γεμίζω σκέψεις το μυαλό και δάκρυα τα μάθια,
πληρώνω για την είσοδο,σ'τσ'αγάπης τα παλάθια.

 

28. Αγάπη ουσιαστική στο κόσμο άπου ζούμε,
λεφτ'αν'ε κουλαντρίζομε δε πρόκειται να δούμε.

 

29. Αγάπη την αγάπη σου,όποιος την αγοράζει,
στένει μπεντένι μέσα ν'του,και τη ψυχή του φράζει.

 

30. Να σ'αρνηθώ αγάπη μου,λόγο δε βρίχνω ένα
κι όσο κι αν ζώ δε δέχομαι,λόγο απο κανένα.

 

31. Σπουδαίο το να αγαπάς,μ'άλλο'ναι το σπουδαίο
πως η αγάπη φέρνει το,το κάθετί ωραίο.

 

                                                        32    Στην εποχή που φτάξαμε ήντα θα πει αγάπη,
                                                             δεν αντικρύζει πια κανείς μεσ'τση ψυχής το χάρτη.

 

33, Αγάπη που θα σ'αρνηθεί,τη ζήση ν'του αρνείται
γιατί ζωή α'δίχως σου,στο κόσμο δε νοείται.

 

34. Εχε αγάπη στη καρδιά εχε και στη ψυχή σου,
αμα το θες να τη διαβείς γαλήνια τη ζωη σου.

 

35. Κάθε αγάπη στη καρδιά με το κορμί ποθαίνει
γι'αυτό τη βάνω στη ψυχή αιώνια να πομένει.

 

36 Αγάπη ποιός σε γνώρισε,και να σε παρατήσει
γρήγορα το κατάλαβε,πως μετ'α'σέ θα ζήσει.

 

37. Σα τη σφραγίδα στο χαρτί που έγκυρο το κάνει,
σφραγίδα και το ν'αγαπάς μες στη ζωη και φτάνει.

 

38. Μόνο τσ'αγάπης ύπαρξη,μπορεί και το σφραγίζει,
πως έχει πόρτα η ψυχή,μά'ναι βαριά και τρίζει.

 

39. Κάθε ουσία στη ζωη κάθε καλό σασμένο,
σφραγίς αγάπης ποκρατεί είναι αποδεδειγμένο.

 

40. Μες τη ζωή αν αγαπάς,δε το ξεχνάς ποτέ σου
άδεια πομένει η σκέψη σου,και κακοφαίνεται σου.

 

41. Αγάπη την αγάπη σου,αγάπη τη στολίζει
κι αγάπη στο περβόλι σου,παντοτινά θ'ανθίζει.

 

42. Αγάπη κι έρωτας μαζί,μα να υπάρχει αγάπη,
το βγάνουνε των αμαθιώ,το πιο καυτό το δάκρυ.

 

43. IΑγάπη αγάπης στέρηση δέ πρέπει να γνωρίσεις,
γιατί στην έρμη μου καρδιά,αγάπη θα στερήσεις.

 

44. Κάμε τον έρωτα στιγμή και τη στιγμή ζωή σου,
και την αγάπη σύντροφο του νού και τση ψυχής σου.

 

45. Όταν γελά ο έρωτας άνθη πολλά σκορπίζει,
και ό,τι βρεί στο διάβα ντου,μ'αγάπη το στολίζει.

 

46. Αγάπη τη σφραγίδα σου ήβαλες στη ζωη μου,
γι' αυτό τσ'αυγής το ξύπνημα φωλιάζει στη ψυχή μου.

 

47. Αγάπης φλόγα τση φωτιάς η φλόγα που ζεσταίνει,
τη νιότη μιάς φτωχής καρδιάς που είναι παγωμένη.

 

48. Σε πρόσωπο παρηγοριά ποιά μοίρα έχει φέρει
σα την αγάπη φώς πυκνό σ'τση σκέψης το νυχτέρι.

 

49. Σα πιάσει ο έρως το στυλό κι η αγάπη τη σφραγίδα,
κάθε καημός μες στη ζωη γυρίζει στην ελπίδα.

 

50. Είναι αγάπη κι έρωτας,βασιλικός και γλάστρα,
του φεγγαριού ο ουρανός,με όλα του τα άστρα.

 

51. Είσαι τση νύχτας όνειρο,ήλιος φεγγάρι κι άστρα
λουλούδι και βασιλικός,στου κήπου μου τη γλάστρα.

 

52. Είδασε πάλι σήμερο των αμαθιώ καμάρι,
τση μέρας μου βασιλικέ και τση νυχθιάς φεγγάρι.

 

53. Ήρθες κοντά και άρχιξε ο χτύπος τση καρδιάς μου,
απού'χε μπλιό ποξεχαστεί στ'αναστενάγματά μου.

 

54. Φεγγάρι άστρα κι ουρανός,ήλιος νερό κι αέρας
τση νύχτας όνειρο χωστό και φανερό τση μέρας.

 

55. Όνειρο των ονείρω μου,σκέψη τση φαντασίας,
καταστροφή και κάψιμο τση κάθε προσδοκίας.

 

56. Δυό μαύρα μάθια κρύβουνε το φώς των αμαθιώ μου
μες στο σκοτάδι η ζωή χωρίς εσένα φώς μου.

 

57. Όνειρο των ονείρω μου ζωή τση φαντασίας,
γίνηκες σήμα ιερό καθημερνής λατρείας.

 

58. Κυριαρχία έρωτος συν τη σφραγίς τσ' αγάπης,
δε δείχνει πράμα ποια καλό τση ζήσης μας ο χάρτης.

 

59. Ποτέ μου δεν το λόγιαζα τσ΄ελπίδες πως θα χάσω,
ελπίδες που χαλάλλησα ζωη για να τσι σάσω.

 

60. Λίγα 'χουν δεί τα μάθια μου,λίγα και η καρδιά μου,
πολλά θωρεί η σκέψη μου στ'αναστενάγματά μου.

 

61. Τα μαύρα βάνω και πονώ τα άσπρα στη χαρά μου
και δε ξεχνώ πως αγαπώ στ'αναστενάγματά μου.

 

62. Τα μαύρα ρούχα δίνουνε στον άνθρωπο το θάρρος
πού'χε ψυχές κι αγάπουνε μα του τσι πήρε ο χάρος.

 

63. Πόνος βαρύς μες στη καρδιά που είμαι μοναχός μου,
φωνή ψυχής που το μηνά,ο αναστεναγμός μου.

 

64. Απ'το πρική αναστεναγμό κιανείς μη δοκιμάσει,
γιατί'χει γεύση άσκημη και θα τον'ε χαλάσει.

 

65. Πικρός ο αναστεναγμός,μαύρο καυτό το δάκρυ,
πόνος κι αρρώστια στη καρδιά τσ'αγάπης το ινάτι.

 

66. Αγάπης πλάνη που γευτεί αυτό'ναι δυστηχία,
κι αγάπη οχι υπαρκτή σημαίνει αποτυχία.

 

67. Απού'ναι αγάπης στέρηση,κι απου κρατεί χειμώνας
καμιά ψυχή δε σώζεται,αμα θα'ρθεί τυφώνας.

 

68. Το όνομα στον άνθρωπο την ύπαρξη στολίζει,
μα την ουσία τη καλή δε τη χαραχτηρίζει.

 

69.Δίνω ευχές στο σώμα μου γιατί καρδιά φυλάσει,
και δεν τζη πρέπει στη ζωη καθόλου να χαλάσει.

 

70. Τα βάσανα τση μοναξάς πόνο δε προκαλούνε,
όμως οι πόνοι στο κορμί μπροστά σ' αυτούς βουλούνε.

 

71. Η μοναξά στον άθρωπο μοιάζει με την υγεία,
στο ένα χαίρεσαι ζωη στο άλλο τυραννία.

 

72. μοναξά στον άνθρωπο βράχου βουνού δε μοιάζει,
γιατί 'χει αέρα συντροφιά αυτός και κουβεδιάζει.

 

73. Κι ο βράχος που 'ναι στο βουνό έχει κι αυτός παρέα,
οχι πουλιά κι ομοίους του μα μόνο τον αέρα.

 

74. Την ανταλλάσσω τη ζωη με του βουνού το βράχο,
γιατί η δική μου μ' έβρηκε πλια κι απ' αυτό μονάχο.

 

75. Μα'γώ αντέχω να περνώ τσι μπόρες και τα χρόνια,
όπως αντέχουν τα βουνά στο κρύο και τα χιόνια.

 

76. Καρδιά,ψυχή και σώμα μου έχουν συνωμοτήσει,
και είπανε τσ'αμοναξάς μονάχο να μ'αφήσει.

 

77. Συμμάχησε η μοναξά με τση καρδιάς το χάλι,
και εναντίον τση ψυχής συνωμοτούνε πάλι.

 

78. Ήντα να πω τσ'αμοναξάς να φύγει απο κοντά μου,
αφού αυτοί που αγαπώ λείπουνε μακριά μου.

 

79. Ελπίδα,θάρρος,δύναμη,δίνω τσ'αμοναξάς μου,
για να'ρθει η ωρα να τη δω να φύγει απο κοντά μου.

 

80. Με πόνο ήρθα στη ζωή,με πόνο τη βαδίζω,
μα το θεό απ'το σατανά,μπορώ και ξεχωρίζω.

 

                                                        81 . Ο πόνος μα κι η μοναξά συνέχεια μου κλουθούνε,
                                                         κι εγώ 'χω ελπίδα πως μπορεί χρόνοι καλοί να 'ρθούνε.

 

82. Έχω τα χέρια ανοιχτά και σου φωνάζω ελα,
να την'ε δω στη διάλυση τσ'αμοναξάς τη τρέλα.

 

83. Τη σκέψη βάνω κι έρχεται,α'που δε θέλει χρόνο
και πάλι σκλάβος βρίσκομαι,σ'τση μοναξάς το πόνο.

 

84. Να μην αργείς να φαίνεσαι σκέψη τση μοναξάς μου
γιατί μονάχα δάκρυα έχω για συντροφιά μου.

 

85. Τη μοναξά στον άνθρωπο η ελπίδα τη σκοτώνει,
λέξη που τη κατέχουνε ολοι που ήταν μόνοι.

 

86. Νηστεία τση Σαρακοστής,πιοτό τω Χριστουγέννω,
κερί τση Πρωτανάστασης,κι ως πότε θα νημένω.

 

87. Ρωτώ τη σκέψη που μπορεί,γλήγορα και πηγαίνει
πού να σαλεύγει μιά ψυχή και πώς τα καταφέρνει.

 

88. Σα του σεβντά υπομονή δεν έχω συναντήσει
να περιμένει βάσανα για να υποχωρήσει.

 

89. Τση μοναξάς τα βάσανα λίγες καρδιές τα ζούνε,
μα λίγες είναι κι οι καρδιές που ξέρουν ν' αγαπούνε.

 

90. Ύπάρχει ο πόνος που πονεί μα μοιάζει με το στάχυ,
μπροστά στο πόνο που'χω'γω και που γεννά το αχι.

 

91. ιλιό λογιό χτυπήματα μες τη καρδιά μου χώνω,
χτυπήματα που δεν πονούν μα'ναι γεμάτα πόνο.

 

92. Παρέα κάνω με καημούς απο τη γέννηση μου,
και πίστη α'δε μπορείς να δεις κοίταξε τη μορφή μου.

 

93. Πάντα επιφυλακτικός πρέπει κιανένας νά'ναι
γιατί χαρές και βάσανα έτσι κι αλλιώς κοντά'ναι.

 

94. Εγω'χω αντοχή πολλή κι αντέχω και στο χιόνι ,
μα του σεβντά σου ο καημός σα το κερί με λιώνει.

 

95. Σα το κεράκι τση λαμπρής που σβήνει στον αέρα,
εχω ελπίδες και θωρώ να σβήνουν κάθε μέρα.

 

96. Ενα κεράκι άναψα για'κεινη και για'σένα,
γιατί κι οι δυο μου σβήσετε χρόνια μου λερωμένα

 

97. Πριγκήπισσα στη σκέψη μου γυναίκα στη καρδιά μου
και παναγία στη ψυχή θα σ'έχω κοπελιά μου.

 

98. Τον έρωτά σου κοπελιά μες στη ψυχή μου βάνω
γιατί η καρδιά θα μου κλουθά στο τάφο σα ποθάνω.

 

99. Αρχή αρχή τση σκέψης μου,μεγάλο μυστικό μου
τη νύχτα είσαι τ'όνειρο και την αυγή το φώς μου.

 

100. Ενα κεράκι άναψα μικρή μου στο σεβντά σου,
κι ελπίζω να'χω συντροφιά τ'ακριβοθώρητα σου.

 

101. Σα την αυγή ξημέρωσες στα βάθη τση ψυχής μου
και έδωσες συνέχεια στο δρόμο τση ζωής μου.

 

102. Κάθε αυγής ξεκίνημα τη νύχτα την αρνείται
γιατί τη νομιμότητα τση μέρας τη στερείται.

 

103. Η νύχτα πούʼναι σκοτεινή χωστά ξεφανερώνει
που χάνουνται με την αυγή μέρα σα ξημερώνει

.

104. Νύχτα κι αν έχεις νόημα και τη ζωή κι αν κρύβεις
σε κάθε πρόβαρμα τσʼαυγής πρέπει κι εσυ να φύγεις.

 

105. Η νύχτα είναι που ξυπνά όμορφες αναμνήσεις
που σα φανεί το χάραμα πρέπει να τσι κοιμήσεις.

 

106. Όσο κι αν είσαι όμορφη νύχτα στα μυστικά σου
πάντα τσʼαυγής τʼαντίκρυσμα θʼαλλάζει τη τροχιά σου.

 

107. Νύχτα που φεύγεις την αυγή γρήγορα να ξανάρθεις
τα μυστικά τση νύχτας σου θέλω να μου τα μάθεις.

 

108. Κάνω παρέα τση νυχτιάς με παραμύθια πάλι
γλυκής ο ύπνος πούʼρχεται στσʼαυγούλας την αγκάλη.

 

109. Φεύγει η νύχτα η γλυκιά κι ο πόνος μου πληθιαίνει
γιατί τσʼαυγής το ξύπνημα πολλές χαρές μου παίρνει.

 

11o. Αν έχω πόνο στην καρδιά στον κόσμο δεν το δείχνω,
κι όλο αιτία κι αφορμή για να ξεφύγω βρίχνω.

 

111. Πονεί η καρδιά και δε μιλώ δε θέλω να το λέω
όμως ο αναστεναγμός το μολογά πως κλαίω.

 

                                                        112 . Καρδιά πονείς μα δε μπορείς με στόμα να φωνάξεις
                                                         και πρέπει να σ'ανέχομαι όντε θ'αναστενάξεις.

 

113. Αφού μπορείς και γίνεσαι πηγή ζωής για μένα
μαύρη καρδιά γιάντα πονείς και ζείς δυστηχισμένα.

 

114. Στη μέση μέση τση καρδιάς πονώ μα δε γατέχω
γή είναι ασθένεια σοβαρή γή το σεβντά σου έχω.

 

115. Ήντα λογιός πληγώνεσαι πέ μου καρδιά να μάθω
τον έλεγχο του πόνου σου και τση χαράς σου νά'χω.

 

116. Με τη ψυχή μου ήκλαιγα,για να μή δούνε οι άλλοι,
δάκρυ καυτό τσ'αγάπης μου,στα μάθια να προβάλει..

 

117. ...μά'ναι πολύς ο πόνος μου,το σώμα δέν ορίζει,
όταν το δάκρυ το καυτό στο μάγουλο πορίζει.

 

118. Μες στη ψυχή μου δεν μπορώ το θάρρος ν' αντικρύσω,
γι' αυτό'μαι σε ετοιμότητα πάντοτε να δακρύσω.

 

119. Το σ'άγαπώ να το γροικώ,θέλω και να το λέω,
αλλιώς τα χείλη κλείνουνε,κι όλη την ώρα κλαίω.

 

120. Γέλιο ακριβό στα χείλη σου,ματιά με φώς γεμάτη,
γιατί σε μεγαλώσανε ο πόνος και το δάκρυ.