Daghan Nang Nars (Nurse)
Hulyo 27, 2008

Usa kini ka pahimangno gikan sa Philippine Nurses Association (PNA).

Nihit na kaayo ang mga gipangdawat nga mga nars para magtrabaho didto sa laing nasud.

Kadtong mga nag-ambisyon nga motrabaho sa laing nasud isip usa ka nars, kalimti na lang ang maong damgo.

Wala man hinuoy mopugong ninyo pagkuha sa maong kurso. Ibutang nato nga gusto gyud ninyo mosilbi sa mga masakiton.

No problemo. Halangdon nga tumong. Apan kinsa may mohatag ninyo og trabaho?

Bisan man gani dinhi sa Pilipinas, nagbaha na ang mga nars. OK, motrabaho mo sa hospital isip usa ka nars pero boluntaryo o way sweldo.

Na, mora! Maayo ra ba og barato ang gasto sa pag eskwela sa kurso nga nursing. Busa, kamong mga ginikanan nga adunay mga anak nga wala pa mahinayak pag eskwela sa kurso nga nursing, pasabta na lang gyud intawon nang inyong mga anak, nga mahal ang matrikula ug ubang gasto sa maong kurso, nihit na pud ang trabaho alang sa mga nars karong panahona.

Kamong mga estudyante nga gusto mokuha sa kurso nga nursing, ayaw sa mo og dasmag sa harina. Basin napulo ka tuig gikan karon, daghan na pod ang manginahanglan og mga nars aron magtrabaho sa laing nasud.

Dili lalim ang pag pa-eskuwela sa usa ka anak karong panahona. Pagbinuotan ‘tawon mo mga ondoy ug mga inday. Unya ra nang uyab-uyab og makatrabaho na.

Unya bitaw og mabuntis o makabuntis, way laing daganan kon di ang mga ginikanan. Gadugang-dugang lamang mo sa problema nila.

Mahal na tanang pamaliton ‘ron. Kon dili nursing, unsa may maayong kurso nga kuhaon? Atong unahon ang kurso sa mga lalaki nga gusto mo-abroad aron mokita og dolyares.

Usa ka marine engineer nga ni-retiro na, 51 anyos, kay diha may panahon nga dili na dawaton ang usa ka seaman kon molapas nag 50 anyos.

Apan karon, gitawgan siya sa iyang agency, kay nihit na kuno ang mga nang-apply og seaman. Ang mga skilled workers, gikinahanglan usab sa abroad, labi na sa Canada ug Australia.

Unsa man kining mga trabaho-a? Mga panday o karpintero, mason, tubero, electrician, welder, kusinero, mekaniko, pintor ug uban pang trabaho nga gakinahanglan og abilidad.

Aduna bay mga eskwelahan nga naghatag niining mga kursoha? Ang CVSCAFT, BIT, BTI, Crispa ug uban pang eskuwelahan naghatag nianang mga kursoha, lakip na ang ubang kurso nga vocational.

Apan kadtong mga tawo nga aduna nay kahibawo niining mga trabaho-a, adto lang kamo sa TESDA, mangayo og pasulit o examination aron kahatagan kamo og certification nga aduna na kamoy sarang nga kahibalo sa maong trabaho.

Gikinahanglan kining maong certification kon mang-apply ka sa abroad. Alang sa mga babaye, gipangita sa laing nasud ang mga kusinera ug mga maestra.

Daghan usab nga nangita og domestic helper, apan delikado ang maong trabaho. Sayod na kita nga daghang mga domestic helper ang gipangdagmalan og gitamas-tamasan sa ilang mga amo, labi na didto sa Middle East. Gi-uli sa Pilipinas, kargamento na.

Ang mga kurso sa atong mga eskuwelahan, kasagaran, nagahimo sa atong mga anak nga ulipon sa mga taga laing nasud.

Wala pakadak-i sa atong gobyerno ang pagpangisda og pagpanguma nga mao man untay nahaum ug bahandi sa atong nasud diin buhong ang kadagatan, tabunok ang kayutaan og adunay ulan sa tibook tuig.

Apan bisan pa man gani ang mga nakahuman og kurso, nang gitrabaho man gani sa laing nasud isip mga domestic helper. Wa kuno silay mahimo.

Mas maayo pa kuno og mamatay sa bala sa Iraq kay sa mamatay sa kagutom dinhi sa atong yutang natawhan.

Hydrogen Na Ang Itobil Sa Makina
Hulyo 20, 2008

Dihay usa ka Pinoy nga nitaho sa iyang na-imbento nga tubig ra ang itobil sa iyang awto.

Siya si Daniel Dingel. Daghan ang nangutana kon hain na siya karon?

Daghan ang natahap nga napalit na ang iyang imbensyon sa Amerika o di ba kaha gibayran na siya sa mga Arabo aron walay mo-kompetensya sa mga produktong lana gikan sa Arabia.

Nahinabi siya sa taga ABS-CBN. Ani-a ra siya dinhi sa Pilipinas. Dugay ra man diay kining iyang na-imbento. Panahon pa ni Presidente Cory Aquino.

Nihatag og rekomendasyon si Cory ngadto sa Central Bank aron maka utang si Mr. Dingel para igasto sa iyang na-imbento.

Apan subo kaayong palandungon nga gibalibaran siya sa taga Central Bank kay ang tanan natong utang sa World Bank aduna may kondisyon – nga dili kuno nato kompetensyahan ang mga produktong lana nga atong inangkat gikan sa OPEC.

Tungod kay ang buhis nga kita-on sa atong gobyerno gikan sa mga produktong petrolyo, dako kaayo og matabang alang sa pagbayad sa atong mga utang gikan sa World Bank.

Maayo gyud nga pagkahukot sa li-og ang atong mga opisyales. Unsay dikta sa mga dayuhan, yango-yango sad ang ilang mga ulo.

Kiko. Apan karon tungod sa sinemana nga pagsaka sa presyo sa mga produktong petrolyo, nipiyait na ang tibook kalibutan.

Ti-aw bay ining mata nato kada Sabado, nitaas na man pud ang presyo sa gasolina ug krudo. Kada Sabado. Morag tabo sa Lungsodaan.

Ang Honda Motors sa Japan nipagawas na sa ilang hydrogen car. Ang BMW-US mopagawas na usab niining awtoha. Hydrogen ang itobil.

Mas barato kay sa gasolina. Ang problema kay magbutang na usab og mga istasyonan sa hydrogen sa daghang mga lugar.

Apan bisan pa niini, kaluwasan kini sa tanang mga tawo kay ang hydrogen ato mang makuha gikan sa tubig. Busa, kon aduna kitay makina nga mobuwag sa hydrogen gikan sa oxygen diha sa tubig, bingo, kay daghan mag tubig dinhis Pilipinas.

Ang proseso sa pagbuwag sa oxygen og hydrogen sa tubig gitawag og electrolysis. Dili na kita mopalit sa mga produktong petrolyo gikan sa Arabia ug OPEC, gawas kon mamalit kita og asphalto para sa atong mga kadalanan.

Dili na manimpalad ang mga Pinoy ngadto sa Arabia nga daog-daogon lang sa mga Arabo. Manguli na ang mga ginikanan, bana, asawa ug mga anak nga atua karon nag-antos sa kamingaw sa Arabia aron lamang makasuporta sa ilang pamilya dinhi sa Pilipinas.

Ang mga Pilipino buhong na sa itobil sa ilang mga sakyanan kay purya buyag, daghan man tag tubig dinhi sa ato. Mananom lang tag daghang kahoy, sano, aron dili maiti ang mga sapa og tubod sa kabunturan bisan og tinghuwaw.

Apan hinaot unta nga adunay mga magpapatigayon nga Pilipino nga mosoporta kang Mr. Daniel Dingel aron makahimo na kita sa iyang na-imbento nga mobowag sa oxygen ug hydrogen gikan sa tubig aron mao nay atong itobil sa atong mga sakyanan.

Bisan pa sa tanan nga kalisdanan nga atong nahi-aguman karon, wala di-ay gayud kita pasagdi sa Labawng Makagagahum.

Iya kitang gihatagan og bag-ong pagla-um. Bag-ong kabuntagon. Bag-ong kinabuhi. Kahayag luyo sa mabagang dag-um.

Ah, mora mag drama sa radio. Magpasalamat kita sa Ginoo kay ani-a na kining maong teknolohiya dinhi sa Pilipinas.

Panimalos Sa Kinaiyahan
Hulyo 13, 2008

Morag adunay kaugalingong utok. Manimalos. Unsa man diay ang atraso sa mga tawo?

Sus, labihang daghana. Ato sang unahon ning pagdasmag sa bagyong Frank.

Ang mga tawo walay undang sa pagpanakop sa mga isda. Dagko na ang mga pukot og lantsa.

Manghilo. Dinamita. Gahinakog. Bisan og tingbihod, hala, panakop gihapon og isda.

Busa, gikahadlokan sa mga makina-admanon nga moabot ang adlaw nga wala nay isda sa atong kadagatan.

Apan sa kalit lamang, miabot ang bagyong Frank. Daghang nangamatay sa dagat. Dili na mangaon og isda ang mga tawo kay nangahadlok nga nakakaon kuno ang mga isda sa mga patay nga lawas.

Oo, sano, adunay mga isda ug mga mananap sa dagat nga mokaon og patay nga lawas sa tawo. Nasinati kini sa mga taga Ubay, Cogtong ug Mabini human sa bagyong Nitang niadtong tuig 1984.

Kining mga isdaa mao ang pugawo o lapu-lapu, ito, bugaong, mangagat, bahow ug mga isda nga dagko og ba-ba. Ngano man?

Mokobit man gani ning mga isdaa kon pa-onan og tina-i sa manok. Ang kitong ug dapogan nailang mokaon og hugaw sa tawo.

Ang ubang mga mananap mao ang mga nokos, alimango, lambay, kasag, lukon ug sapayan. Kining mga mananapa kusog mokaon og karne, sama sa mga patay nga hayop.

Sa mga fishpond, ang ituwa niining mga mananapa, mga tina-i sa manok, lubi ug panit sa kabaw o baka. Apan bisan pa og walay barko nga nalunod, kining mga isdaa ug mga mananapa, kusog mangaon og mga patay nga hayop sama sa mga naanod nga baboy, iro ug iring.

Busa, bisan pa og walay bagyo, hugaw gyud ang tina-i niining mga isdaa ug mga mananapa. Ang mga nakasinati na, sama niadtong mga mananagat, ila gayud nga kuha-on ang tina-i niini sa dili pa lutoon.

Busa karong mga panahona nga walay mamalit og isda, makalugar na ang mga isda pagpamihod og pagsanay. Gikinahanglan kini aron dili mahurot ang mga isda sa atong kadagatan.

Ang kinaiyahan na mismo ang nanimalos sa katawhan nga wala magpakabana sa iyang pinuy-anan ug sa tibook kalikopan.

Og dili kay kana ra ang mo-abot. Daghan pa sano. Aduna pay mga pagdahili sa yuta tungod sa pagpamutol sa mga kahoy sa kalasangan.

Wala na may dalid nga mohawid sa mga yuta. Kanunay bitaw kini mahitabo dinhi sa Pilipinas. Sa Baguio. Sa Guinsahugon, St. Bernard, Southern Leyte diin daghan ang nalubong nga buhi.

Gawas pa sa pagdahili sa mga kabukiran, kanunay na usab ang mga pagbaha. Sa Cotabato, Ilo-ilo, Manila, Bulacan, Pampanga, Aklan ug uban pang lugar sa Pilipinas.

Sa baga pa ang mga kakahoyan sa atong kabukiran, talagsa-on ra kaayo ang baha tungod kay ang tubig-ulan mapundo man sa mga kabukiran tungod sa mga dalid sa mga kahoy nga nagpugong sa maong tubig.

Og inanay kini nga pagabuhi-an mao nga daghan ang mga tubod og sapa kani-adto bisan pa og tinghuwaw. Og ang labawng gikahadlokan og gipaabot sa katawhan mao ang pagkalanay sa mga yelo sa North og South Pole tungod sa kainit na sa panahon sa kalibutan.

Inig kalanay niining mga yeloha, motipon kini sa dagat mao nang motaas ang kadagatan. Asa na man ta bakwit ini sano?

Kalipay Niining Hamubo Nga Kinabuhi
Hulyo 6, 2008

Unsa ba gayud ang tinubdan sa kalipay niining atong kinabuhi? Ang salapi ba?

Gahum? Tan-awa ninyo ang mga kabataan nga malipayon nga nagduwa-duwa diha sa mga kalsada.

Mga anak ba sila sa mga adunahan? Dili. Sila mga bulingon og sip-onon apan ang ilang katawa dili mapalit og salapi.

Apan ang mga anak sa mga adunahan mamingawon og masulob-on nga nalanggong sa ilang hari-anong panimalay kay dili man pagawason sa ilang mga ginikanan kay mahadlok man og kidnapon.

Tinuod buhong sila sa mga mahalong pagkaon og duwaan. Apan wala man silay mga higala nga makaduwa.

Ang salapi og gahum ba ang bugtong tinubdan sa kalipay niining atong hamubo nga kinabuhi? Tan-awa ninyo ang mga adunahan kon malipayon ba sila.

Aduna silay mga higala nga nag paka aron ingnon lamang. Nag-apas lamang sa ilang bahandi. Apan sa panahon nga mahimo silang kabus, dili na sila lingi-on sa ilang mga higala.

Demodo, wala gyud silay tinood nga higala. Sige sila og tago kay mahadlok nga pangayo-an o baylo-an og kwarta sa mga nagkalisu-lisod nga nga mga kaila.

Dili sila gawasnon nga maka suroy-suroy bisag asa kay mahadlok tulison. Busa ang gahum og ang salapi dili garantiya nga ang usa ka tawo makabaton sa kalipay og kalinaw.

Sa pagkatinood, wala gyuy kalinaw ang kinabuhi sa usa ka adunahan. Matag gutlo sa iyang kinabuhi inubanan kanunay sa kahadlok og kabalaka nga moabot ang adlaw nga adunay mopatay, mangawat o manulis kaniya.

Dili niya mahibalo-an kon kinsa kining mga tawhana. Taga gawas ba o mga kauban ba niya. Labaw pa niyang gikahadlokan kon moabot ang panahon nga bawi-an na siya og kinabuhi sa atong Magbubuhat kay dili man niya madala ang iyang mga kabtangan ngadto sa laing kalibutan.

Adunay mga tawo nga gisakripisyo ang ilang panglawas aron mokita lamang sila og kuwarta. Apan kining kuwartaha nga ilang natigum mao usab ang masakripisyo aron mahibalik ang ilang maayong panglawas kon masakit na sila.

Kanunay silang gahuna-huna sa umaabot hangtud nga ilang makalimtan ang karon. Maora og wala sila magpuyo sa tinood nga kalibutan.

Nagpakabuhi sila nga morag walay kamatayon apan mamatay sila nga morag wala mabuhi niining kalibutana. Ang kinabuhi dili masukod sa katuigan apan kon dili sa binuhatan.

Adunay hataas nga kinabuhi nga walay hinungdan apan adunay hamubo nga kinabuhi nga puno sa pagtulun-an, sama sa kinabuhi ni Jesukristo og Jose Rizal nga kapin sa 30 ka anyos lamang nabuhi niining kalibutana.

Ang tawo ra ba, human sa iyang kamatayon, mahinumduman sa katawhan pinaagi sa iyang mga binuhatan samtang buhi pa siya niining kalibutan, maayo man o dautan.

Tan-awa ninyo si Mother Theresa. Siya mahinumduman tungod sa iyang pag-amuma sa mga masakiton. Si Jose Rizal atong mahinumduman tungod sa iyang pagpakamatay alang sa mga Pilipino.

Si Jesus, atong mahinumduman tungod sa iyang mga maayong pagtulun-an, sa iyang pag-antus og pagpakamatay alang sa katawhan, og labaw sa tanan, sa iyang pagkabanhaw gikan sa kamatayon.

Sila gabilin og mga maayong binuhatan. Apan bisan man gani si Hitler, mahinumduman gihapon bisan pa tuod og dili maayo ang iyang binuhatan.

Hinuktoki og aninawa ninyo mga sano. Nganong gipakabuhi man ka sa Ginoo niining kalibutana? Unsay katuyuan sa Ginoo nganong iya man kang gipakatawo niining planetaha?

Daghan na kaayo og problema ning atong kalibutan. Apil ka ba ba sa kasulbaran sa mga problema o apil ka ba sa problema?