Katalagman Kabahin sa Kinabuhi
Hunyo 29, 2008

Aduna bay angay basulon kon moabot sa atong kinabuhi ang bisan unsang klase nga katalagman?

Nagkalain-lain ang matang sa katalagman, sama pananglit sa trahedya sa kadagatan, ang nahitabo sa MV Princess of the Stars nga gitundag sa bagyo’ng Frank sa nilabay’ng Hunyo 21.

Aduna usab nga katalagman sama sa lunop tungod sa pagtubo sa tubig, linog, og uban pa nga mokutlo og daghan’g kinabuhi.

Sa nahitabo sa Princess of the Stars, nagkalain-lain ang komentaryo, mismo si Pres. Gloria Macapagal-Arroyo midipalita sa pagpamulong nga adunay nataligam-an ang management sa Sulpicio Lines.

Sa katungod sa Sulpicio Lines nipalanog sa ilang katungod nga dili pod sila angay basulon.

Sa pagbiya sa Princess of the Stars, signal no 1 pa, ug ang maong sakyanan adunay kaya nga molawig, hinungdan nga wa pugngi sa Philippine Coast Guard o mismo ang kapitan sa barko nidesider nga molawig.

Apan lang sa diha na ang sakyanan sa kadagatan sa Romblon, giisa ang signal sa No. 3 ug wa dahoma nga nadaot ang makina sa maong barko; di jud kapugngan ang naghaguros nga hangin og daw mga higanteng balud, bisan pa kon gituyo kini pagsangad, nalintuwad kini hangtud natundag.

Di na lang ta maglalis kon kinsay angay basulon sa maong panghitabo. Bitaw, bisan sa atong pakig-asdang sa panggubatan, dili tanan kaisog atong isugal, aduna usab katalaw o pagretreat gikan sa mga kaaway aron mangita kita og insakto og angayan nga higayon asa kita motago o magpalayo sa kaaway alang sa laing pormada sa pakigbugno batuk sa atong mga kaaway.

Alang niadtong mga biyahedor sa kagadatan, gamiton jud nato ang ikaduhang panghuna-huna, kining gitawag nato og kinahanglan’g pagpanagana (necessary precautions).

Bantayanan usab nato kining gitawag sa English: Paradox of our Times – that we have more knowledge, but less judgment; more experts, but more problems.

Alang niadtong mga paryente sa nabiktima sa MV Princess of the Stars og ubang mga sakyanan sa kadagatan nga nakabsan sa kinabuhi, ang balaang kasulatan, Juan 3:16 mohupay kanatong tanan: “Kay ang Dios nahigugma kaayo sa kalibutan nga Iyang gihatag ang Iyang bugtong Anak, aron ang tanan nga motuo Kaniya dili malaglag kon dili makabaton sa kinabuhi nga way katapusan.

Pagka-on Panahon sa Bagyo
Hunyo 22, 2008

Reproductive Health and Population Control Bill

Mahal ang pagka-on ilabi na ang isda. Pasangil sa mga labasero og labasera: Walay nanagat kay dagko man ang bawod og kusog ang hangin. Kasagarang ibaligya sa merkado ang bangus og tilapia gikan sa mga fishpond.

Adunay mga lugar nga dali bahaan, mao nang mo-awas ang mga fishpond. Ang mga tawo adto na motaan sa ilang mga pokot taliwa sa kalsada.

Usahay mahitabo kini sa Guindulman kon a bahaan na ang mga fishpond sa Casbu, Bulawan og Tabajan.

Ang mga lokon adto na dakpa sulod sa mga kabalayan nga gilunopan. Mahal na ang NFA nga bugas, tag P35.00 na ang kilo.

Momahal usab ang mga utanon kay nanga daot man kini panahon sa bagyo. Maglisod usab ang mga mananomay og utanon pag dala sa ilang mga abot ngadto sa merkado tungod sa dautang panahon.

Naa pay kuryente nga sige og kapawong. Usahay matahap man sab tang ila ning gituyo aron mangaguba ang atong mga appliances.

Ila kining buhaton ilabi na kon gusto silang mopasaka sa singil sa kuryente. Tungod sa kamahal sa pagka-on panahon sa ting bagyo, ang pag daginot mao ang numero unong solusyon niini. Imbis mag dung-ag og kan-on, maglugaw lang usa.

Sa usa ka kan-anan alang sa pamilya nga adunay lima ka miyembro, dili paigo ang magdung-ag og duha ka salmon bugas.

Apan kon nilogaw lang ang andamon, pa-igo na ang duha ka tasa. Sa pamahaw, himoon kining tsamporado (sagolan og tableya), paresan og pan.

Ang mga tagalong mopares og buwad sa tsamporado. Ang dinuguan gani, ilang paresan og puto.

Ang nilogaw mahimo mang sagolan og asin, kamay o gatas. Mahimong sud-anan og kinodkod lubi.

Og malu-ag sa kwarta, mahimog sagolan og gamayng manok nga hiniwa, luy-a, sibuyas, ahos og paminta.

Ang mga katsila nagatawag niini og arroz caldo. Ang ubang tawo motawag niini og pospas.

Lami kini nga kan-on sa panihapon kon ting uwan. Wala man kinahanglana nga magpabusog ta sa panihapon.

Kanang insakto lang ibitad sa habol. Og palabi-an og kaon, na, basig bangongoton pa hinuon.

Impas ang panihapon, di pa jud kapamahaw. Panahon sa ting uwan, mang gawas usab ang mga baki.

Oo, sano, mga baki nga bisaya o nativo. Ayaw ‘tawon tong American frog kay basig mag buwa-buwa nang injong mga baba. Simbako!

Dili man nato paliton ang baki. Adto kini dakpa sa kabasakan o kalibonan. Ang baki, kuhaan og ulo og tiil.

Kuhaan og tinai. Ang uban ilang pakpakan ang panit. Ang uban ok ra kon adunay panit.
Mahimong piritohon sa daghang manika.

Deep fry. Pina kagumkom. Makaon tanan hasta bukog. Mahimo usab nga adobohon. Pabukalan sa suka sinagolan sa dinokdok nga ahos, paminta og sibuyas.

Inig kaiti sa suka, ipuli ang mantika og toyo. Mahimog sagolan og black beans o tawsyo. Mahimo usab nga tinuno-an og lubi, sagulan og tangkong o kamunggay.

Sa mga nang gitrabaho sa siyudad, pastante na ang kape og pan de sal sa pamahaw. Mag dali-dali lagi intawon kay arong dili ma late.

Bintaha gani ning Tagbilaran kay dili pa kaayo traffic. Apan daghang mga empleyado sa gobyerno nga sige og ka late.

Adunay man ganiy mga huwes mismo nga alas 10:00 na sa buntag moabot sa korte. A, mora mag tag-iya sa gobyerno.

Apan dili si Judge James Himalaloan, nga alas 7:30 pa sa buntag, atua na sa iyang korte, ma Alicia kana o ma Carmen.

Unya, tua ra ba kini siya magpuyo sa Cortes. Aduna pa seguroy mga huwes nga sayo moabot sa ilang opisina, apan wala ta kaila.

Mao nang, ma-late man gani ang mga huwes, unsa pa kaha ang ordinaryong empleyado sa gobyerno?

Ga sweldo-sweldo laman ning mga tawhana apan wa mainsakto ang ilang trabaho. Pero, og private pa nga kompaniya ang ilang gitrabaho-an, taktak na sa trabaho nang mga tawhana.

Mabuhay ang mga pribadong kompaniya!

Ayaw dugangi ang kalisod sa katawhan
Hunyo 15, 2008

Giduso sa Bohol Light Company, Inc., nga ang franchise tax pas-anon sa mga kunsumidor.

Dili kini makiangayon ug usa ka matang sa pagpahimulos.

Dili makiangayon kay obligasyon kini sa BLCI ug dili sa katawhan.

Usa kini ka pagpahimulos tungod kay nagmahal ang tanang presyo sa mga palaliton samtang walay igong kita ang mga mamumuo.

Bisan pa man kon ang Bohol maoy labing ubos ang balayronon sa kuryente kon itandi sa ubang mga power prodyiser sa Visayas ug sa kaulohan, dili pa gayod kini igong basehan nga abagahon sa mga konsumidor ang dugang buhis.

Angayan molihok gayod ang kagamhanang lokal sa sa Bohol aron mapugngan ang nag-ungot nga balayronon sa mga konsumidor.

Ingon man ang atong mga mabuot nga mga magbabalod moduso og balaodnon ngadto sa kongreso nga magbasura sa EPIRA ingon man ang VAT.

Ang kagamhanang probinsyal kinahanglan mopadayon sa plano niini nga buy-back operation sa BLCI ug BWUI kon seryoso kini sa pagpanalipod sa katawhan gikan sa dili makiangayon nga balayronon sama sa franchise tax.

Atong gidayeg si Mayor Dan Lim sa iyang pagbarog alang sa katawhan, diin gisupak niini ang laraw sa BLCI.

Ang mga opisyal sa kagamhanan kinahanglan manalipod sa katawhan gikan sa dili makiangayon ug mapahimuslanon.

Kana kon seryoso man gani ang mga hingtungdang opisyal paghatag og solusyon sa taas nga presyo sa kuryente.

Pagyukbo ug pagdayeg sa kalamposan sa PNP ug Militar
Hunyo 08, 2008

Atong pagyukbo ug pagdayeg ngadto sa mga elemento sa Philippine National Police, ingon man sa Philippine Army.

Malampuson silang misulod sa mga selda sa mga priso bisan pa man sa kakuyaw nga basin mosukol ang mga priso gamit ang mga armas ug indian pana.

300 ka mga priso nga nalambigit sa nagkadaiyang mga kaso sama sa pagpanulis, pagpanglugos, pagpatay, ug uban pang mga kaso nga gibantayan og 20 ka guwardiya.

Ang sitwasyon nahisama sa iring ug bagtok nga nagpuyo sa dakbayan. Mahadlok na ang mga iring mogukod sa mga bagtok tungod kay mas dako pa man kini sa mga iring.

Wala nay kontrol ang mga tinugyanan sa Bohol Detention and Rehabilitation Center aron pagpahamtang og desiplina ug kahapsay sulod sa 25 ka mga selda.

Mga priso maoy magbuot og unsay ilang gusto, gikan sa pagluto og pagkaon, pagpamalit niini, lakip pamalaod sulod sa bilanggoan sila usab ang nagbuot.

Daw itoy ang mga guwardiya ug mga tinugyanan sa BDRC nga nagsunod-sunod sa mga priso.

Nagkalainl-laing hinagiban ang nakasulod usab sa mga selda, mga armas, mahait, ug uban pa.

Pastilan kon naka-iskapo pa ang mga binilanggo sa BDRC? Pagkadakong hulga niini sa seguridad sa mga Bol-anon.

Kining maong hitabo sa BDRC nagpakita sa kamatuoran nga dili takus ang kagamhanang probinsyal pagpadagan niini.

Busa angayan kining pagadumalahon sa Bureau of Jail Management and Penology.
Magbuhat usab og pakisusi aron masuta kon kinsay utok sa pagpayuhot sa mga armas nga makasulod sa bilanggoan.

Sutaon usab unsa ka tinuod nga adunay mga guwardiya sa BDRC nga nagbuhi og mga priso.

Angay paphaon si kinsa man nga guwardiya nga nagbuhat sa maong hiwi nga binuhatan.

Ang isyu karon nagtutok kon aduna bay foul play sa pagkamatay sa usa ka priso atol sa gihimong assault.

Adunay mas bug-at nga isyu niini, kon dili kini hatagan og dinaliang pagtagad ug tukmang aksyon, magpabilin ang mga badlongon ug walay pagka-hapsay sa BDRC kay magpadayon ang pagpayuhot sa mga kontrabando.

Unsa usab ka tinuod nga adunay mga priso nga gipagawas ug gigamit isip mga ‘goons’ atol sa eleksiyon?

Hinaot unta nga dili kini tinuod tungod kay kining maong mga isyu makahatag og mas dakong hulga sa seguridad sa mga Bol-anon.

Aroma sa dakbayan
Hunyo 1, 2008

Ang lintunganay ning maong isyu mao ang awasanan sa hugaw nga tubig dinhi sa dakbayan sa Tagbilaran.

Gibati og pagpakabana ang Sangguniang Panlalawigan tungod sa yangongo sa mga molupyo sa dakbayan.

Wala kini ikahimoot sa mga sakop sa konseho ingon man sa kagamhanan sa katibok-an sa dakbayan.

Wala usab magpa-iwit ang konseho sa dakbayan mibawos usab kini dili lamang sa pulpito lakip usab sa mantalaan.

Ning puntoha, wala na magtumbok sa tinud-anay nga isyu, imbes nga ang baho sa tubig nga nagpundo sa drainage ug ang pag-atubang sa suliran sa illegal nga nagdugtong niini, water treatment facilities aron mapabuhagay na ngadto sa dagat ang tubig nga luwas sa polusyon ang kalikopan, atake sa personalidad sa mga hingtungdan ang gihimo.

Sa mga mabuot nga sakop sa konseho sa dakbayan ug sa hunta probinsyal, hunungon na unta ang paglabay og lapok sa personalidad sa matag usa.

Takus man o dili, gitahasan kamo sa katawhan isip opisyal sa gobyerno, busa atubangan ang tinud-anay nga problema, kay walay maayong resulta kini pagsulbad sa nag-ong-ong ug nag-alisngaw nga baho sa problema sa drainage.

Kon tinuod nga serbisyo publiko ang tumong, isalikway ang personal nga panagbangi tungod ug alang sa katawhan sa dakbayan.

Angay molingkod ug magtuki sa tinuoray nga isyu, dili na magpatagad sa media – kay pareho ra man kini sila nga sakop sa media.

Itudlo sa katawhan nga ang inyong nahimo alang sa kaayohan maoy mahinumdoman. Ang panahon karon dili na masabot.

Labihan ka init ug mokalit pag-ulan. Ting-init o ting-ulan, adunay dili maayo nga aroma ang dakbayan.