3. Những thăng trầm trong 19 năm.                                   

    3.1. Khó khăn ban đầu: Thiếu-tá Phan Như Hiên.
    Thiếu-tá Phan Như Hiên, chỉ huy trưởng trường Thiếu-sinh-quân Mỹ-tho được cử làm chỉ huy trưởng đầu tiên. Đại-úy La Quốc Phương, chỉ huy trưởng trường Thiếu-sinh-quân Sông-mao được cử làm chỉ huy phó. Đại-úy Lưu Kim Châu được cử làm Tham-mưu-trưởng kiêm trưởng phòng Văn-hóa.
    Các cơ sở của trường như sau :
    _ Bộ chỉ huy, gồm văn phòng chỉ huy trưởng, chỉ huy phó, tham mưu trưởng.
    _ Liên-đoàn Thiếu-sinh-quân.
    _ Phòng Văn-hóa.
    _ Phòng Quân-huấn.
    _ Phòng Tiếp-vận.
    _ Phòng hành chánh, tài chánh.
    _ Phòng 5, sau đổi là khối Chiến-tranh chính-trị.
    Niên khóa 1956-1957, trường chỉ mới mở đến lớp đệ tứ, và chỉ có một lớp. Hai lớp đệ ngũ, bốn lớp đệ lục, bốn lớp đệ thất và một số lớp tiểu học. Có 18 Thiếu-sinh-quân đã đỗ bằng Trung-học đệ nhất cấp, hoặc Tú-tài phần 1, được gửi học tại trường trung học Nguyễn Đình Chiểu Mỹ-tho. Quân số tổng cộng 713 người, chia làm hai tiểu đoàn, lập thành Liên-đoàn Thiếu-sinh-quân. Các giáo sư văn hóa hầu hết là dân sự, được tuyển làm công chức Quốc-phòng. Rất ít giáo sư là quân nhân.
    Trong lúc mới sát nhập 6 trường làm một, có nhiều vấn đề phức tạp, rất khó giải quyết. Đầu tiên là nhân viên của các trường mà trình độ chuyên môn khác nhau. Thứ đến việc tái thiết lập hồ sơ Thiếu-sinh-quân, tái kiểm tra trình độ văn hóa để xếp lớp học; nào vấn đề tiếp liệu quân trang, quân dụng, bàn ghế, sách vở, học cụ, nuôi ăn. Cũng may, Chỉ-huy trưởng là Thiếu-tá Phan Như Hiên. Ông là một sĩ quan trẻ, trong sạch, đầy sinh lực, nhiều khả năng, giầu tinh thần phục vụ, nhất tâm nhất trí xây dựng tương lai cho một trường lớn; rồi cũng vượt qua. Trên Thiếu-tá Hiên, có Trung-tướng Lê Văn Tỵ, Tổng-tham mưu trưởng trực tiếp chỉ đạo, giải quyết những khó khăn, nên chỉ trong 4 tháng, trường đã ổn định.
    Điều mà phòng Quân-huấn bộ Tổng-tham mưu lo lắng nhất , trình lên Trung-tướng Lê Văn Tỵ:
    "Một là: Liệu những thiếu niên của 6 trường, với những nguồn gốc khác nhau như  Kinh, Nùng, Tầy, Rhadé. Kinh lại chia ra Bắc, Trung, Nam; có dễ hòa hợp với nhau không?
    Hai là: Trình độ văn hóa khác nhau, như trường Đông-dương, trường Đà-lạt,  ảnh hưởng hoàn toàn văn hóa Pháp. Trường Đà-lạt lại còn thêm yếu tố cha mẹ hoặc là Pháp-tịch, hoặc là lai Pháp, lai Lào, Miên. Với những dị biệt đó, khi sống chung, sẽ có những đụng chạm xẩy ra.
    Ba là: Về trình độ học vấn, tâm lý. Thiếu-sinh-quân gốc trường Đông-dương, Đà-lạt, tinh thần cởi mở, học theo chương trình Pháp. Thiếu-sinh-quân Ban-mê-thuột, Sông-mao học theo chương trình của dân tộc thiếu số, tâm tính chân thật. Thiếu-sinh-quân gốc Huế, chịu khắc khổ quen, đầy tự hào về nguồn gốc văn hóa cổ của dân tộc. Các Thiếu-sinh-quân gốc Hà-nội ngút lửa căm hờn vì mất quê hương, luôn hướng về Bắc với những đau đớn cho gia đình, cho bạn hữu. Các Thiếu-sinh-quân gốc Mỹ-tho, tính tình dễ dãi, ruột để ngoài da, yêu đời. Rất khó mà hòa hợp với nhau".

    Trung-tướng Tỵ đọc phúc trình, rồi cười. Ông bảo phòng Quân-huấn liên lạc với Thiếu-tướng Nguyễn Văn Là, đang là Tổng-giám-đốc Cảnh-sát Công-an để hiểu biết hơn về Thiếu-sinh-quân. Thiếu-tướng Là đã giảng giải  rất kỹ về truyền thống, về tình yêu thương giữa các Thiếu-sinh-quân quốc tế, vượt không gian, vượt thời gian, rồi kết luận:
    "Đừng lo lắng gì cả. Trẻ con, gặp nhau dễ thân cận hòa hợp với nhau. Từ xưa đến giờ, hễ cựu Thiếu-sinh-quân gặp nhau thì như cá nhập sông, hổ nhập lâm đối xử với nhau như anh em ruột thịt; bất kể nguồn gốc nước nào, bất kể trường nào, và không phân biệt cấp bậc. Bọn trẻ cũng có cái truyền thống đó".
    Đúng như tướng Là ước tính, trái với sự lo lắng của phòng Quân-huấn bộ Tổng-tham-mưu, khi các Thiếu-sinh-quân gặp nhau, thì như một phép lạ, những người trẻ ào ào đùa dỡn vơí nhau, như quen biết từ thủa nào. Chỉ cần một tuần là nhưnõg thiếu niên ấy sống hòa hợp với nhau, tiếp thụ những ưu điểm văn hóa của nhau. Danh tiếng, uy tín  Thiếu-tá Phan Như Hiên lên cao. Bộ Tổng-tham-mưu, các cựu Thiếu-sinh-quân trên toàn quốc, đều tỏ ý khen ngợi khâm phục.

    3.2 Có tài, có đức nhưng thiếu kinh nghiệm: Thiếu-tá Nguyễn Văn Bích.
    Đáng lẽ với công lao đó, Thiếu-tá Hiên được thăng cấp Trung-tá. Nhưng bấy giờ  đang là lúc hòa bình, mọi thăng thưởng đều đình chỉ. Hơn nữa, ông mới có 26 tuổi, quá trẻ, để thăng Trung-tá. Đầu năm 1957, Thiếu-tá Phan Như Hiên được gọi đi học khóa Chỉ-huy tham mưu. Thiếu-tá Nguyễn Văn Bích được cử về thay thế. Phải công nhận, về trình độ văn hóa Thiếu-tá Bích cao hơn Thiếu-tá Hiên. Nhưng, một là ông thiếu kinh nghiệm về Thiếu-sinh-quân, hai là sức khỏe của ông không mấy dồi dào, thành ra ông điều hành trường có nhiều trục trặc. Xin kể ra hai tỷ dụ.
    
    Trục trặc thứ nhất  là sự xung đột đổ máu giữa Cảnh-sát Vũng-tầu và nhân viên của trường. Nguyên do: Đội bóng Thiếu-sinh-quân đấu giao hữu vơí đội bóng Cảnh-sát Vũng-tầu. Trong khi đấu, một cầu thủ đội Cảnh-sát chơi xấu, cứ đẩy, rồi nhè chân cầu thủ Hảo của đội Thiếu-sinh-quân mà đá. Hảo là Trung sĩ, nức tiếng vì có thân hình lực sĩ đẹp. Tức quá, Hảo thụi cho cầu thủ kia hai quả đấm. Anh ta ngã lăn ra sân. Thế là cả đội bóng Cảnh-sát vây trung sĩ Hảo mà đánh túi bụi. Ngồi trên khán đài, trung sĩ Đoàn Văn Linh phụ trách đội kèn của trường. Linh ra lệnh cho ban quân nhạc trỗi bản thúc quân xung phong. Các Thiếu-sinh-quân ngồi dự thính, nghe bản nhạc này không kiềm chế nổi chân tay, tất cả tràn xuống sân đại chiến, bao vây đám Cảnh-sát. Nhưng ngay lập tức, hai bên đã dàn hòa. Mọi sự tốt đẹp.
    Đùng một cái, đêm hôm ấy, Trung-sĩ Đoàn Văn Linh đi dạo phố, bị ba kẻ vô danh vây đánh trọng thương. Cho rằng thủ phạm là Cảnh-sát, Trung-úy Nguyễn Văn Hoài, trưởng phòng Quân-huấn tập họp nhân viên nhà trường, cùng một số Thiếu-sinh-quân, rồi mở kho vũ khí, lên xe, bao vây ty Cảnh-sát. Rất may Cảnh-sát sợ hãi bỏ trốn hết, nên không có điều đáng tiếc xẩy ra. Thiếu-tá Bích nghe báo cáo về biến cố, thay vì ông khiển trách Trung-úy Hoài, ông lại phúc trình về bộ Tư-lệnh Quân-khu ở Thủ-đức và về phòng Quân-huấn bộ Tổng-tham mưu, rồi phạt quân kỷ Đoàn Văn Linh. Việc làm của ông đã bị các sĩ quan cựu Thiếu-sinh-quân bất mãn vô cùng. Bởi xưa nay, tại bất cứ thành phố nào có trường Thiếu-sinh-quân, các Thiếu-sinh-quân luôn tỏ ra là những thiếu niên lịch sự, kỷ luật, gương mẫu; chứ chưa từng có trường hợp Thiếu-sinh-quân biểu dương ta đây có sức mạnh. Hơn Trung-sĩ nhạc Đoàn Văn Linh là người bị đánh trọng thương ; đáng lẽ ông phải an ủi, thì ông lại bỏ tù. Theo truyền thống Thiếu-sinh-quân, khi sự việc xẩy ra, thì Thiếu-tá Bích phải gặp Quận-trưởng Vũng-tầu, điều tra xem Cảnh-sát nào là thủ phạm, truy tố ra tòa. Đây ông lờ đi cho Trung-úy Hoài hành sự, làm mất cái tiếng lịch sự, ôn nhu của Thiếu-sinh-quân; hơn nữa tạo tiền lệ xấu cho các lớp sau.
    
    Trục trặc thứ nhì là sự xung đột giữa vài cán bộ cấp hạ sĩ quan với các giáo sư văn hóa dân sự. Lệ không thành văn từ trước đến giờ của các trường Thiếu-sinh-quân, là các giáo sư dân sự được chào kính như sĩ quan. Khi giáo sư vào lớp, thì trưởng lớp hô Phắc. Khi vào cổng thì binh canh phải bắt súng chào. Một lần, lớp đệ lục C có giờ trống, Trung-sĩ Châu Văn Bông vào lớp để xử tội mấy Thiếu-sinh-quân về những lỗi lặt vặt. Khi đến giờ giáo sư Hải vào lớp, thay vì Bông phải trả lớp học lại cho giáo sư Hải, là người thô lỗ cộc cằn Bông vẫn ngoác mồm xổ ra những từ thô tục. Giáo sư Hải vào lớp, trưởng lớp hô Phắc. Cả lớp đứng nghiêm. Bông phạt trưởng lớp vì tội Bông còn ở trong lớp, sao dám coi trọng giáo sư Hải hơn Bông? Sự việc đưa lên trên. Đại-úy Lưu Kim Châu, trưởng phòng Văn-hóa, kiêm Tham-mưu-trưởng đòi phạt Bông. Trung-úy Nguyễn Văn Hoài trưởng phòng Quân-huấn lại nêu ra rằng: Nếu động viên, thì giáo sư Hải chỉ là một binh nhì, sao có thể hơn trung sĩ Bông là một hạ sĩ quan ? Cuối cùng Thiếu-tá Bích xử: Từ nay, các giáo sư dân sự vào lớp, Thiếu-sinh-quân chỉ hô đứng dậy thôi. Không Nghiêm, cũng chẳng Phắc, khi qua cổng, binh canh không phải chào kính gì nữa. Quyết định này làm toàn thể Thiếu-sinh-quân bất mãn vô cùng, các giáo sư cũng nản lòng

    Bốn tháng sau, đoàn Công-tác đặc biệt miền Trung, tại Sài-gòn khám phá ra Trung-úy Hoài là cán bộ Cộng-sản nằm vùng, hiện lĩnh chức Huyện-ủy Cần-giờ, Vũng-tàu. Ông bị bắt, rồi sau không biết ra sao.

    Cuối niên học 1956-1957, lớp đệ tứ thi Trung-học đệ nhất cấp đỗ 28/30, tức 93%. Tỷ lệ cao nhất nước. Trong khi trung bình trên toàn quốc là 13%. Trường Phan Thanh-Giản tại Cần-thơ đứng thứ nhì với 25%. Uy tín các giáo sư dạy văn hóa lên cao, được kính trọng hơn! Giữa năm 1957, Thiếu-tá Bích rời trường, và Thiếu-tá Phan Như Hiên lại trở về. Các Thiếu-sinh-quân mừng không bút nào tả siết.

    3.3 Kế hoạch Quốc-gia về Thiếu-sinh-quân.

    Niên khóa 1957-1958 có biến chuyển, tất cả các Thiếu-sinh-quân mới đậu Trung-học đệ nhất cấp, được tùy ý chọn : Hoặc tiếp tục học lên cao, hoặc được gửi theo học trường Võ-bị Quốc-gia Đà-lạt. Các Thiếu-sinh-quân đang theo học tại trung học Nguyễn Đình Chiểu, cùng các Thiếu-sinh-quân mới đậu Trung-học được gửi lên Sài-gòn theo học tại trường trung học Chu Văn An hoặc Pétrus Ký. Nơi ăn ở là trường Quân-y, nằm tại đường Hùng-vương Chợ-lớn. Một số Thiếu-sinh-quân đậu tú tài phần hai, được theo học Đại-học Quân-y. Đây là thời gian cực thịnh của trường Thiếu-sinh-quân Việt-Nam.

    Niên khóa 1958-1959 trường Trung-học Vũng-tầu đã mở đệ nhị cấp. Những Thiếu-sinh-quân mới đỗ Trung-học không gửi về Sài-gòn học nữa, mà gửi ra học tại đây. Niên khóa này, sĩ số Thiếu-sinh-quân lên tới trên 1,500.

    Sang niên khóa 1959-1960,để đáp ứng tình trạng thiếu giáo sư Văn-hóa, các Thiếu-sinh-quân mới đỗ Tú-tài 2 được giữ lại dạy học. Niên khóa này, trường có tới 4 lớp đệ tứ. Một số lớn cựu Thiếu-sinh-quân thành danh hồi 1970-1975, đều học tại 4 lớp đệ tứ này.

    Trong hai năm 1958-1959, có mật lệnh của phủ Tổng-thống, các Thiếu-sinh-quân ra trường được tuyển chọn, được huấn luyện rồi dùng vào công tác cực mật, cùng với một số hạ sĩ quan khác. Công tác đó là gửi sang Thái, sang Miên, sang Lào, kể cả sang Pháp, tiềm ẩn vào các gia đình người Việt thân Cộng để hoạt động, lấy tin tức. Hoặc từ đó có thể  xin về Việt-Nam yêu nước, tình nguyện đầu quân. Dĩ nhiên với kiến thức rộng rãi, với học thức sẵn có, họ sẽ được nhập các trường sĩ quan, họ hoạt động ngay trong lòng địch. Sau đợt đầu, kết quả thấy rõ, các hạ sĩ quan khác, tuy được tuyển chọn rất kỹ, thành tích lại rất khiêm tốn. Trong khi các cựu Thiếu-sinh-quân lại hoàn thành sứ mệnh tốt đẹp ; phủ Tổng-thống không ngờ tơí. Ông cố-vấn Ngô Đình Nhu đã nói với Đại-tướng Lê Văn Tỵ:

    "Mấy cháu nhỏ xuất từ trường Thiếu-sinh-quân thực khác hẳn với bất cứ quân nhân nào. Có lẽ chỉ quân đội Do-thái mới so sánh được mà thôi".

  Thiếu-tá Phan Như Hiên được bộ Tổng-tham mưu chỉ định thuyết trình trước một hội đồng gồm : Tổng-thống, phó Tổng-thống, Tổng-tham mưu trưởng, Tư-lệnh Lực-lượng đặc biệt, Sở nghiên cứu chính trị, cùng một số cố vấn Hoa-kỳ. Đề-tài là : Tổ chức huấn luyện Thiếu-sinh-quân Việt-Nam. Một tháng sau buổi thuyết trình, Thiếu-tá Hiên nhận được lệnh từ Đại-tướng Lê Văn Tỵ rằng hãy nghiên cứu kế hoạch, sao mỗi năm có thể cung cấp cho quân-đội 400 Thiếu-sinh-quân ra trường. Cứ mỗi năm có 400 quân nhân kỷ luật, can đảm, yêu nước, làm nòng cốt , thì sau một thời gian, quân đội có một cái khung vững chắc. Sau khi cùng bộ chỉ huy nhà trường hội họp nghiên cứu, Thiếu-tá Phan Như Hiên  phúc trình rằng:

    _ Muốn có 400 Thiếu-sinh-quân ra trường mỗi năm thì phải thu dụng 2000 học sinh. Với những thiếu niên đang tuổi hiếu động mà tập trung số đông như vậy, thì giáo sư, sĩ quan bình thường, khó mà duy trì kỷ luật, khó mà đào tạo như ý muốn.

    _ Muốn vượt ra ngoài cái kho khăn đó, thì giáo sư, sĩ quan cần phải là một khối thống nhất hành động. Để đạt mục tiêu kế hoạch quốc gia, chỉ có cách duy nhất là dùng toàn cựu Thiếu-sinh-quân làm giáo sư, sĩ quan chỉ huy, cán bộ mới có thể tránh những tai nạn xung đột nội bộ như thời Thiếu-tá Bích.

    Kế hoạch đó, sau gọi là " Kế hoạch Quốc-gia về Thiếu-sinh-quân ". Kế hoạch được theo dõi bởi văn phòng Cố-vấn phủ Tổng-thống, và văn phòng Đại-tướng Tổng-tham mưu trưởng, và chỉ huy trưởng trường Thiếu-sinh-quân. Đấy là trên đại cương, chứ thực sự do ba cá nhân là ông Cố-vấn Ngô Đình Nhu, Đại-tướng Lê Văn Tỵ, và Thiếu-tá Phan Như Hiên.

    Bước đầu thực hiện, bộ Tổng-tham-mưu quyết định gửi những Thiếu-sinh-quân ưu tú nhất, mới đỗ Tú-tài 2, theo học Đại-học sư phạm, rồi trở lại trường làm giáo sư. Tương lai cũng sẽ đem những Thiếu-sinh-quân tốt nghiệp trường Võ-bị Quốc-gia về trường lĩnh nhiệm vụ chỉ huy. Lại tuyển những hạ sĩ quan cựu Thiếu-sinh-quân từng xông pha ngoài tuyến đầu, bị thương, đưa về làm cán bộ.
    Năm 1960, 8 Thiếu-sinh-quân ưu tú nhất, đỗ Tú-tài 2, được gửi theo học Đại-học sư phạm Sài-gòn.