3. Giáo huấn đặc biệt : Tự trị, tự giác.                                     

    Chỉ mấy tháng thôi, trường trở thành một...thắng cảnh cho các cựu Thiếu-sinh-quân bậc bố, bậc đàn anh đồn trú tại Bắc-Việt. Chả các cụ được thông báo rằng : Nếu có dịp ghé Hà-nội nên đến thăm bọn trẻ, để thấy đàn con kháu khỉnh của chúng mình. Thành ra gần như ngày nào cũng có xe của các cựu Thiếu-sinh-quân bậc anh, bậc cha, bậc ông tới thăm. Quả thực hồi ấy các Thiếu-sinh-quân được coi như bầy con chung của các ông cựu Thiếu-sinh-quân. Vì hằng ngàn con mắt của các ông bố theo dõi đời sống đàn con mình, nên chỉ huy trưởng, cũng như nhân viên luôn phải dạy dỗ Thiếu-sinh-quân lễ nghi chào kính, trường luôn sạch sẽ, nhân viên tận tụy. Đã hết đâu, thỉnh thoảng bố Vận, cũng như các sĩ quan cao cấp cựu Thiếu-sinh-quân khác, có dịp, thình lình tới kiểm soát bằng cách dự bữa cơm với Thiếu-sinh-quân, để cha con, chú cháu, anh em có dịp thân cận. Những lần ấy đôi khi lỡ ra nồi cơm khê, hay sống, thì nhân viên nhà bếp phát rét, lạng quạng là 24 giờ mang ba lô đi dự trận Cao-Bắc-Lạng, trận Sông-lô, được Tổ-quốc tri ân ngay.
     Ấy là nói về các cụ cựu Thiếu-sinh-quân gốc Việt. Lại còn các cụ cựu thiếu-sinh-quân trong quân đội Pháp cũng tới thăm luôn. Các cụ vào lớp hỏi thăm, tâm tình vơí Thiếu-sinh-quân, rồi tặng quà ; thành ra trung-úy Nguyễn Đình Quang, giáo sư Pháp-văn phải dạy môn này thực nặng, thực kỹ, để Thiếu-sinh-quân có thể đàm thoại với khách.
    Cuối tuần, các Thiếu-sinh-quân được cha mẹ tới đón ra đi phép thì thôi. Những người không có ai đón, thì trường cho xe chở đi thăm các thắng cảnh, di tích lịch sử Hà-thành. Vì được cưng chiều, được nuôi dưỡng, dậy dỗ quá chu đáo, tiếp liệu quá đầy đủ, đến nỗi tờ báo lớn ở Hà-nội bấy giờ là Tia-sáng, đã xếp trường Thiếu-sinh-quân là trường mà học sinh sung sướng đứng đầu Hà-nội, hơn tất cả các trường nội trú khác, kể cả những trường tư của người Pháp, của giáo hội Thiên-chúa.
    Chính vì bài báo này, mà các Thiếu-sinh-quân phải chịu một cuộc giáo huấn rất khắt khe : Uốn từng lời nói, từng cách đi, bắt tay, lúc ngồi ăn. Ra khỏi trường bị kiểm soát giầy, mũ , y phục tại cổng. Chỉ cần giầy không bóng thôi, là giấy phép bị thu hồi ngay, và lĩnh vài ba chục cái hít đất. Khi đi dạo phố, vào một cửa hàng lớn, qua một di tích anh hùng mà không chào ; lỡ ra bị một cựu Thiếu-sinh-quân trông thấy, thì ông gọi về trường, là ôi thôi, khi trả phép được điệu lên văn phòng nghe tụng một bài văn tế cá sấu. Tối về phòng ngủ bị các bạn rủa cho nhức đầu. Có một sự rất khác các trường dân sự, là khi một Thiếu-sinh-quân phạm lỗi, bị thầy, bị cán bộ  nạo thì chỉ chói tai, nhức đầu bấy giờ thôi. Nhưng hình phạt đến phát khóc là, tối về phòng bị các bạn xúm lại tố khổ rằng làm mất danh dự tập thể.
    Chắc chư vị độc giả hỏi : Làm sao biết Thiếu-sinh-quân nào thiếu chào kính mà tính tội ? Không khó. Khi nghe báo sự kiện, cán bộ tập họp Thiếu-sinh-quân hỏi : Ai đã thiếu chào kính hôm ấy...tại chỗ ấy... Lập tức Thiếu-sinh-quân nào có lỗi bước ra nhận ngay. Trong 4 năm liền chưa từng có Thiếu-sinh-quân nào phạm lỗi mà chối tội cả. Cái lối trọng danh dự đó là đặc thù của Thiếu-sinh-quân Đệ-tam Quân-khu thời ấy.
    Về tổ chức, trường chia học sinh thành một trung đội. Lối chia của các trường khác, thường theo lớp. Mỗi lớp thành một trung đội. Thành ra trong lớp học sinh không đồng tuổi. Tỷ như lớp đệ lục, có em mười ba tuổi, có em mười bẩy tuổi. Còn trường đệ tam Quân-khu lại chia theo tuổi. Bọn lóc nhóc 12 tuổi thành trung đội, rồi tới bọn 13... cho tơí 18.
    Trong một lớp, sau kỳ thi bán niên, cộng chung điểm quân sự, văn hóa, thể thao, hạnh kiểm...Thiếu-sinh-quân nào nhất lớp, được gắn lon trung sĩ, nhì được gắn lon hạ sĩ nhất. Ba, tư được gắn lon hạ sĩ. Từ thứ 5 đến thứ 8 được gắn lon binh nhất. Lương (tiền túi) của một TSQ là 30 đồng 1 tháng. Sau đó cứ mỗi cấp, thêm 15$. Như vậy lương binh nhất là 45$, hạ sĩ là 60$, hạ sĩ nhất 75$, trung sĩ  90$. Lại tuyển trong các trung sĩ, người nào có hạnh kiểm tốt, biết chỉ huy, được phong trung sĩ nhất. Thời bấy giờ gọi là Major. Lương major lên tới 105$. Để độc giả có một ý niệm, tôi xin cử ra vài giá cả. Một tô phở ngon giá 3$, một cây kem giá 0,50$. Sang bán niên sau, lỡ  trung sĩ bị xếp thứ 9 trong lớp, thì bị tuột xuống binh nhì cái rụp.
    Cán bộ nhà trường chỉ có tính cách tượng trưng, các Thiếu-sinh-quân tự chỉ huy lấy nhau. Các trung sĩ là trung đội trưởng. Major thì chỉ huy toàn bộ. Sáng sớm, kèn báo thức, các Thiếu-sinh-quân chỉ có 10 phút để gấp chăn, dọn dường, làm vệ sinh. Khi kèn tập họp trỗi lên, các trung đội tập họp. Trung đội trưởng trình diện trung đội lên Major, báo cáo quân số hiện diện, nếu có người bị bệnh vắng mặt thì đưa xuống bệnh xá hay đi quân y viện điều trị. Sau đó Major báo cáo cho cán bộ trực, thường là cấp trung sĩ. Bây giờ đến lượt các huấn luyện viên thể dục, thể thao làm việc. Mỗi trung đội có một huấn luyện viên phụ trách. Sau 45 phút thể thao, a lê hấp, ào vào phòng tắm. Tắm xong, một hồi kèn nữa thúc dục, vào phòng ăn điểm tâm. Không phải nhà bếp muốn cho Thiếu-sinh-quân ăn gì thì cho. Thực đơn do một bác sĩ quân y soạn trước hàng tháng. Thường thì điểm tâm bánh mì pa-tê, xúc xích, cũng có khi xôi gà, có khi bánh dầy giò. Cái món không bao giờ đổi hàng ngày là cà-phê sữa. Ăn sáng xong, một hồi kèn tập họp vang lên, tất cả ra sân. Major trình diện cả trường lên sĩ quan trực. Sĩ quan trực lại trình diện lên chỉ huy trưởng. Lễ chào cờ. Chào cờ xong, thì vào lơp học. Trong khi các Thiếu-sinh-quân học, thì sĩ quan trực đi khám phòng, khám toàn bộ phòng tắm, cầu tiêu. Buổi sáng chỉ học có 3 giờ.
    Mười một giờ trưa, tan học, ra sân tập họp nghe nhật lệnh. Những cu cậu nào không xếp y phục ngay thẳng, khăn trải giường  nhăn nheo, thì được gọi ra. Nhẹ thì hít đất, nặng thì bị phạt rửa phòng tắm, thụt WC, nhiều ít lần tùy tội. Anh chàng nào phạm tội nặng thì bị tù quân. Tùy theo tội, bị từ một ngày tới 15 ngày. Ai bị phạt 15 ngày tù thì đầu bị gọt bóng như trái dừa. Khi bị tù thì chỉ được ăn cơm với muối hột, giờ học được thả ra. Hết giờ học vào nhà tù. Đấy là trên lý thuyết, chứ khi có bạn vào tù, lập tức có màn các bạn cùng trung đội mua quà qua hàng rào, rồi đuồn vào nhà tù cho tù nhân xơi. Nhưng sau khi mãn hạn tù, thì tù nhân lại bị chính bạn cùng trung đội, cùng lớp xỉ vả đến nỗi không bao giờ dám tái phạm. Cái lệ làng đó là truyền thống của trường Thiếu-sinh-quân Hà-nội. Trong suốt 4 năm, chưa Thiếu-sinh-quân nào bị phạt tơí 8 ngày, dĩ nhiên chưa ai bị cạo đầu cả. Nói đến phạt thì chỉ cán bộ phạt thôi, chứ các giáo sư thì chưa từng phạt học trò bao giờ. Đối vơí Thiếu-sinh-quân thì ông thầy văn hóa là cái gì thiêng liêng vô cùng, họ coi thầy là hiện thân của lòng từ ái nhà Phật, nhà Chúa, nhà Khổng-Mạnh. Vì vậy tình thầy trò thắm thiết, thâm sâu lắm lắm. Thầy nào phạt trò?
    Sau giờ nhật lệnh, kéo nhau vào phòng ăn. Major hô nghiêm. Tất cả im phăng phắc, rồi hô TSQ, tất cả hô kỷ luật. Major hô TSQ, tất cả hô trật tự. Major hô Mời anh em xơi. Tất cả hô Cơm. Sau đó ngồi xuống...ăn.
    Cơm rồi, lên phòng ngủ, làm một giấc la-siết. Đúng 14 giờ kèn báo thức, tất cả bật dậy, đánh răng, rửa mặt, xuống lớp học  văn hóa. Sau hai tiếng học văn hóa, thì tan học. Bây giờ là lúc tập quân sự, hoặc chơi thể thao trong hai giờ. Tiếp theo là cơm chiều. Cơm chiều xong, đúng 20 giờ lại  xuống lớp học bài. Kể từ giờ phút này, trường chỉ còn lại một cán bộ, các Thiếu-sinh-quân tự chỉ huy lẫn nhau. Mười giờ tối, giờ tự học chấm dứt. Tất cả trở về phòng ngủ. Bây giờ là lúc gà mọc đuôi tôm đây. Bao nhiêu mưu mô quấy phá, nghịch ngợm đều diễn ra lúc này. Mười một giờ đêm, một hồi kèn rúc lên, đây là giờ ngủ, tất cả phải lên giường ngủ. Song đấy là luật vua. Luật vua, thua lệ làng. Các mánh lới quỷ sứ, đùa phá diễn ra âm thầm, không một tiếng động. Cán bộ không thể nào biết được. Mà có biết cũng nhắm mắt lờ đi, rồi bí mật báo cáo lên cấp ttrên. Những sĩ quan, những  vị chỉ huy không phải là cựu Thiếu-sinh-quân, khi mới nghe báo cáo những phương pháp chọc trời khuấy nước của học trò lần đầu, thì rởn gai ốc, tóc dựng đứng lên. Còn những vị là cựu Thiếu-sinh-quân thì mỉm cười "Bọn này nghịch còn thua mình hồi xưa xa. Kệ chúng".
    Năm 1951 trung-úy Nguyễn Duy Nguyên được thăng cấp đại-úy. Năm 1952 , đại-úy Phạm Văn Linh về làm chỉ huy trưởng thay đại-úy Nguyên. Đại-úy Linh cũng là một cựu Thiếu-sinh-quân. Thời gian 1952-1954 là thời gian vàng son, cực thịnh của Thiếu-sinh-quân đệ tam Quân-khu. Bấy giờ các cựu Thiếu-sinh-quân nắm trọn uy quyền ở Quân-khu ba: Đại-tá Vận, Tư-lệnh được thăng Thiếu-tướng. CácTrung-tá Phạm Văn Cảm Tham-mưu-trưởng, Trung-tá Vũ Văn Thụ tham mưu phó, Trung-tá Vương Văn Trừ chỉ huy Biệt-khu Hà-nội v.v. được thăng đại-tá. Ngay tại bộ tư lệnh Đệ-tam quân khu, có vài ba chục sĩ quan cao cấp là cựu Thiếu-sinh-quân. Hầu hết những chức vụ then chốt tại Đệ-tam quân khu đều do các cựu Thiếu-sinh-quân nắm. Các cụ dùng uy tín, uy quyền, tình cảm vun trồng cho các con.

Xin dẫn một tỷ dụ.
    Năm 1953, phu nhân của Trung-tướng Nguyễn Văn Hinh, Tổng-tham mưu trưởng quân đội Quốc-gia Việt-Nam hồi đó. Bà là người Pháp, ông lại ở chức vụ cao hơn Thiếu-tướng Nguyễn Văn Vận. Thế mà trong một chuyến tháp tùng phu quân, công du Hà-nội, bà phải hỏi phu nhân của thiếu-tướng Cogny, Tư-lệnh quân đội Pháp tại Bắc-Việt rằng "Nên làm điều gì, có thể thu phục nhân tâm quân đội Việt-Nam ngoài đó?". Bà Cogny trả lời: "Từ Tư-lệnh, cho đến Tham-mưu trưởng, cùng các chức vụ quan trọng khác, đều nằm trong tay các sĩ quan xuất thân Thiếu-sinh-quân. Mà mấy ông này có đàn con chung, ngoan ngoãn, cưng chiều rất mực là các Thiếu-sinh-quân. Cứ tới thăm trường Thiếu-sinh-quân, tỏ cử chỉ yêu thương bọn trẻ thì đạt được mục đích". Cho nên trong chuyến công du này, khi tới Hà-thành bà ngỏ ý xin cho thăm trường Thiếu-sinh-quân. Chính Thiếu-tướng Vận hướng dẫn bà tới trường. Cũng như tất cả các phụ nữ Pháp khác, bà Hinh tỏ ra những cử chỉ dịu dàng, yêu thương đám trẻ. Bà tặng cho mỗi Thiếu-sinh-quân một cái cặp da loại đắt tiền, cùng những thứ khác như xà phòng thơm, dụng cụ học sinh. Mỗi khi trao tay cho một Thiếu-sinh-quân, bà không quên tặng cho nụ hôn lên trán như một bà mẹ hiền. Chuyến đi của bà, tạo cho ông một hào quang: Toàn quân miền Bắc, toàn dân Hà-nội khen bà rằng  tuy là đầm, nhưng không hách dịch. Bà thực dịu dàng, yêu trẻ như bất cứ phụ nữ Việt-Nam nào. Năm 1970, mười bẩy năm sau của cuộc tặng quà này. Bấy giờ, bà và Trung-tướng Hinh đã ca bài ca giã biệt. Nhưng một Thiếu-sinh-quân được bà tặng quà, hôn hồi 1953, vừa giải ngũ; đến Pháp, đã tìm thăm biếu quà bà. Bà cảm động bật ra tiếng khóc. Rồi bà dùng uy tín, kiếm cho cậu bé ngày xưa đó một học bổng.
    Từ 1950 tới 1954,  cứ mỗi cuối niên học, đầu tháng 6, lễ phát phần thưởng của trường Thiếu-sinh-quân, bao giờ cũng tổ chức tại nhà hát Tây Hà-nội, với đầy đủ các sĩ quan cao cấp Pháp-Việt tại Đệ-tam Quân-khu, và công chức Hà-thành. Sau khi phát phần thưởng, các Thiếu-sinh-quân được đưa ra Đồ-sơn nghỉ mát một tháng. Trong tháng đó, thế nào Thiếu-tướng Vận cũng ra nghỉ với các con một vài tuần.
    Niên khóa 1953-1954, quân số trường lên tới 210 Thiếu-sinh-quân. Hiệp định Genève ký ngày 20-7-1954 thì ngày 19-8-1954, các Thiếu-sinh-quân được chuyên chở bằng phi cơ Dakota từ phi trường Bạch-mai vào phi trường Tân-sơn-nhất, rồi đưa về Mỹ-tho, nhập vào trường Thiếu-sinh-quân Đệ-nhất Quân-khu. Đến đây, trường Thiếu-sinh-quân Đệ-tam Quân-khu bị xóa sổ, để lại những kỷ niệm ; người sau nhắc đến, chỉ là nhắc lại những hình bóng xa xưa muôn vàn nuối tiếc .
    Trong cuộc di cư này, giáo-sư Pháp-văn là Trung-úy Nguyễn Đình Quang ở lại. Bà Quang có một cửa hàng chế tạo và bán guốc ở số nhà 58 phố Huế, Hà-nội. Ông ở lại, bị đi học tập 7 năm, khi về thì cửa hàng bị tịch thu, ông chỉ còn lại có một căn lầu nhỏ phía sau, mà trước kia ông dành cho gia nhân ở. Năm 2000, một cựu Thiếu-sinh-quân Hà-nội tên Chu Văn Hải, từ Hoa-kỳ về thăm quê đã tìm lại được thầy cũ. Sau 46 năm xa cách, nay hội ngộ, thầy trò ôm nhau mà khóc. Hiện (2001) sức khỏe giáo sư Quang không mấy khả quan, tài chánh chữa bệnh không có. Tin này được loan báo mau lẹ trong hàng ngũ cựu Thiếu-sinh-quân ở Hải-ngoại. Học trò cũ của ông ở châu Âu như Đức, Pháp, Thụy-sĩ cùng những học sinh khác ở Hoa-kỳ, Canada, Úc cùng góp tiền gửi về, gọi là chút lễ tạ thầy. Một học trò cũ hiện là Giáo-sư đại học Y-khoa Paris, đã nhờ học trò là Bác-sĩ người Pháp đang công tác tại Hà-nội tới trị bệnh cho thầy mình.