Bebek büyüdükçe ve genellikle 4.- 6. aylar arasında kalori gereksiniminin karşılanmasında anne sütü yetersiz kalır. Bu nedenle daha konsantre besinlere başlamak gerekir. Ayrıca 6. aydan sonra demir, çinko ve C vitamini gibi maddelerin karşılanmasında ne anne sütü ne de kutu mamalar tek başına yeterli olmaz. Anne sütü ek besinlerle birlikte bebek 1-1,5 yaşına gelene kadar verilebilir.
Herhangi bir besine uygunsuzluğu gözleyebilmek için besinlere teker teker ve ufak miktarlarda (1-2 çay kaşığı) başlanır ve miktar hergün arttırılır. Kesin miktar çocuğun isteğine göre ayarlanır.
Elma veya şeftali suyu ve püresi, pirinç unu ile hazırlanmış muhallebi veya pirinç unlu hazır mamalar ilk başlanacak ek besinlerdir. Muhallebi, formül sütler veya inek sütü ile hazırlanır. Muhallebi yerine bebekler için hazırlanmış endüstriyel mamalar da kullanılabilir.
Bu ilk besinlerden sonra diyete sebzeler, portakal suyu, muz püresi gibi meyveler, yoğurt, yumurta, etler ve daha ileri yaşlarda başka besinler eklenir.
Sebze mamaları taze olarak pişirilip hazırlanır, içine yağ, pirinç ya da irmik eklenerek tat ve kalori yönünden zenginleştirilir. Evde pişirilen taze sebze mamaları yerine endüstriyel sebze mamaları da verilebilir.
Yumurta iyi bir protein kaynağı olmakla birlikte allerjen bir özelliğe sahiptir. Önce yumurtanın sarısı ile başlanır ve katı pişirilerek verilir. Tüm yeni başlanan besinler gibi başlangıçta ufak bir parça olarak verilir ve giderek arttırılıp bir yumurta sarısına çıkarılır.
Genel hatlarıyla şöyle bir beslenme şeması uygulanabilir:
- İlk 4-6 ay: Yalnız anne sütü + D vitamini
- 4-6 aylık (anne sütüne ek olarak):
Elma, şeftali, muz veya portakal suyu veya püresi (günde 1-2 kez öğün aralarında)
Pirinç unlu muhallebi veya hazır kutu muhallebi (akşamları 1 öğün)
Karışık sebze maması (taze hazırlanmış veya kutu mama, öğle öğünü)
Yoğurt (günde 1 kez, meyve ile birlikte)
- 6 aylıktan sonra (yukardakilere ek olarak):
Yumurta
Beyaz peynir, reçel, ekmek
Etler (karaciğer, köfte, tavuk, balık etleri)
Bisküvi, kraker
- 8-9 aylıktan sonra:
Tek sebze maması
Makarna, koyu şehriye çorbası
Aile sofrasından bazı besinler
Karışık Beslenme:
Karışık beslenme, anne sütü alan bebeğe ek olarak başka sütlerin veya sütlü besinlerin de verilmesidir. Çoğu kez gerçek bir endikasyon olmadan uygulanan yaygın ve zararlı bir gelenektir. İlave besin verilmesi, genellikle çocuğun fazla ağlaması, zayıf oluşu, ailenin çocuğunu daha şişman görme isteği gibi nedenlerle açıklanır. Bilinçsizce yapılan bu tür uygulamalar hem anne sütünün azalmasına yol açar, hem de barsak infeksiyonlarına zemin hazırlar.
Karışık beslenme için başlıca endikasyon anne sütü ile beslenen bir bebekte tartı artmasında duraklama ve bu durumun alınan tüm önlemlere rağmen düzeltilememesidir. Bunun dışında çalışan annelerin çocuklarında bazen karışık beslenmeye geçmek zorunlu olabilir.
Anne sütünü destekleyecek en iyi besin, anne sütüne yakın bileşimde olan endüstriyel formül sütleridir. Formül sütler toz şeklinde kutulanmıştır.
Süt formülleri, ev koşullarında kaynatılarak sterilize edilmiş biberonlara gerekli miktar kaynamış su konulması ve buna tarifine uygun ölçüde toz mama katılması ile hazırlanır. Kullanılacak su, temiz şişe suyu ya da kaynatılmış su olmalıdır.
Sütün hazırlanmasında kullanılan tüm araçlar temiz ve steril olmalıdır. Biberonlar ısıya dayanıklı camdan yapılmalı, iç yüzleri düzgün olmalı ve üzerinde miktar çizelgeleri bulunmalıdır. Mamaların hazırlanması için kullanılan bütün araçlar 10 dakika süre ile kaynatılarak sterilize edilmelidir. Lastik emziklerin ve biberon kapaklarının 5 dakika kaynatılması yeterlidir. Bazı ülkelerde kimyasal sterilizasyon da uygulanmaktadır.
Biberon verilirken çocuk aynen anne sütü ile beslendiği şekilde tutulmalı ve rahat pozisyonda olmalıdır. Biberondaki sütün vücut ısısında olması önerilmekle birlikte sütün soğuk verilmesinin bir sakıncası olmadığı gözlenmiştir. Özellikle çok kusan bebeklerde sütün soğuk verilmesi ile kusmaların azaldığı bildirilmektedir.
