The Independent: "Stanley'le ge�en bir y�l�m"
Sara Maitland taraf�ndan "A.I."da Stanley Kubrick'le beraber �al��malar� �zerine

1995 y�l�nda bir sabah telefon �ald�. Telefonu sinirli sinirli a�t�m ve bir ses, "Ben Stanley Kubrick. Benim i�in bir film senaryosu yazmak ister misin?" diye sordu. Bir arkada��n �akas� oldu�unu varsayarak, "Ve ben de Marilyn Monroe'yum ve 30 y�ld�r �l�y�m" diye cevap verdim. G�ld�. Ger�ekten Stanley Kubrick'ti.

Hafif s�rreal olan bu konu�ma profesyonel hayat�m�n en heyecanl�, en sinir bozucu, en ak�l kar��t�r�c� ve en e�itici d�neminin ba�lang�c� oldu. K�sa bir s�re i�in ben Stanley Kubrick'in senaristiydim.

"Neden sen?" diye k���mseyici bir �a�k�nl�kla soruldu bana. A��r�ya ka�mayacak bir kibirlilikle s�yleyebilirim ki ben do�ru se�imdim. Kubrick benden kendisinin her zaman "Pinocchio" dedi�i Kubrick'in "A.I." filminde �al��mam� istemi�ti. Yapay Zeka'dan �ok etkilenmi�ti. K�lt�rel bir de�i�imde etkisinin olmas�n� istedi. E�er robotlar bizim taraf�m�zdan yap�ld�ysa ve bizim gibi davran�yorlarsa, onlar neden bizim �ocuklar�m�z olmas�n? "Blade Runner" hakk�nda s�yleniyordu; e�er bir "kopya"yla bir insan� ay�rmak bu kadar zorsa neden bu o kadar �nemli? Neden onlar� yakalamak zorundalar? Bilgisayarlar�n duygusal a��dan dahil olmak �zere ger�ekten iyice ak�llanacaklar�na ve insanlardan daha iyi �evreye uyum sa�lama potansiyellerinin oldu�una inan�yordu. Film, bize onlar� sevdirmeyi ama�l�yordu.

Ben i�e ba�lad���mda, proje �ok geni�, hantal ve odaklanamam��t�. Kubrick filmin konusunun alt�nda yatan bir �yk�ye, bir masala ihtiya� duyuyordu. Yeni bir mit yarat�yordu o y�zden evde bir miti olan ve nas�l yarat�ld���n� bilen birini ar�yordu. Ayn� zamanda �yk� filmde kullan�lan teknolojinin alt�nda eziliyordu. Kar��l�kl� ili�kilerin n�anslar�ndan anlayan, insan kalbinin ve �zellikle annelik �nemli bir tema oldu�undan kad�nlar�n kalplerinin anl�k de�i�imleriyle u�ra�m�� bir yazara ihtiyac� vard�. Kubrick benim yazd���m k�sa �yk�leri okumu� ve benim yapt���m�n bu oldu�unu anlam��t�. Ben mit ve masal �er�evesi i�erisinde insan duygular� hakk�nda yaz�yorum.

Deneyimli bir senarist istemiyordu. Bir masalc� istiyordu. Ona hi� film senaryosu g�rmedi�imi s�yledi�imde �ok ho�una gitti. O bir metin istiyordu, senaryo de�il. �ngilizce olan her c�mleyi bir filme �evirebilece�ini s�yleyerek �v�nd�. Onunla bir oyun oynad�k; ben film yap�lamayacak c�mleler bulmaya �al���yordu. Onu duraklatan c�mle "�fkesini kusursuz bir �ekilde bast�rd�" oldu.

Filmine c�mleler isterdi. Maalesef ben ona veremedim. Bu filmi ger�ekten yapmak istiyordu ve ben de ger�ekten yazmak istiyordum. O halde neden bu i� y�r�m�yordu? �u anda ger�ekten o film yap�labilir miydi emin de�ilim: Onunla �ok fazla oynam��t� bu y�zden kusursuz olmal�yd� ve bu �l�eklerle hi� bir �ey kusursuz olmayacakt�. Belki her �eyi filme �evirebilirdi ama bunun i�in sonsuz zaman ve kaynak oldu�unu varsaymak gerekiyordu ama �yle olsayd� bile bu kadar bireysel bir mit yaratmak m�mk�n olmayabilirdi. Biz uyumlu �al��amad�k ��nk� ben gereken tipte bir yazar de�ildim. Ben fikirler konusunda emin olmak i�in �nce onlar� yazmal�y�m, o da fikirler �zerinde zaman harcamadan �nce onlar�n iyi olduklar� konusunda hemen karar vermek zorunda. Benim yaln�zl��a, sessizli�e ve zamana ihtiyac�m var; o da her zaman ba�l�l�k, yak�nl�k (ve itaat) istiyordu. Yanl�� b�y�kl�kte bir egom vard�: yarat�c� becerilerimi ona teslim etmeyecek b�y�k, bazen ondan daha iyi oldu�uma inanamayacak kadar da k���k.

Ayr�ca �u y�zden de y�r�medi; onun i�in �al��mak imkans�z. Kubrick mitinin bir par�as� da budur. Ama bu ayn� zamanda bir ger�ek. Hayat�mda tan�d���m en enerjik insan oydu. Kendini projeye ad�yordu ve etraf�ndaki herkesin de �yle yapmas�n� bekliyordu. Enerjisi sadece i�imize y�nelmi� oldu�undan sa�ma sapan saatlerde s�rekli arar ve o anda tam bir dikkat isterdi. Tamamen bu i�in i�ine girerdi ve ba�ka t�rl� �al��anlar� hi� anlamazd�. Bir keresinde, t�kand���m�z bir zaman, benim ve �yk�n�n biraz yaln�zl��a ihtiyac�m�z oldu�unu s�ylemeyi ba�arabildim. "Ne kadar?" diye sordu. Bir ay �nerdim. Bana bakt� ve "Yapamam" dedi. Sonra g�ld� ve onun i�in yazan herkesin b�yle bir �ey istedi�ini, ama onun kendi projesinin bu kadar uzun bir s�re ba�kas�na b�rakamayaca��n� fark etti�ini s�yledi. En sonunda 10 g�n �zerinde anla�t�k. Ayr�ld�k ve en fazla bir saat uzakl�ktaki evime gittim. Oraya gitti�imde telesekreterde hemen cevap bekleyen �� tane mesaj� vard�. Ve hi�birinde ne bir �z�r vard� ne de daha yeni yapt���m�z anla�madan bahsediliyordu.

Kibirlili�iyle �n yapm��t�. Bir keresinde ona "aktif" robotlar�n birka� bin y�l sonra nas�l g�r�nece�ini d���nd���n� sordum. "Bu filmde nas�l yapacaksam �yle olacaklar" dedi. Bundan dolay� sinirlenmedim ama �ok k�skand�m. Kendi g�c�n�n fark�nda olmas�n� takdir ediyordum. Filmlerini yapabiliyordu ��nk� kibirliydi.

Ayr�ca paranoyak oldu�u s�yleniyordu, ben de bazen ��pheleniyordum. K���k, k�sa, sakall�; g�r�n�m�yle fiziksel kontaktan nefret eden birine benzemiyordu, ama ilk kar��la�mam�zda bariz bir �ekilde tokala�maktan bile ka��nd�. Hi�bir zaman birisine dokundu�unu g�rmedim. Gazetecilerden nefret ederdi, �zellikle de �ngiliz gazetecilerden. "�ok gazeteci tan�yor musun?" diye sordu bana. "Evet". "Bunu bilseydim," dedi sakince "Kontrat�na kontak kurmak yasakt�r diye eklerdim"

Kesinlikle kapal� bir kutuydu. Kontrat�mda sessiz olma �art� vard� - film hakk�nda konu�am�yordum. �u anda bu proje �st�nde �al��an pek �ok yazar oldu�undan ��pheleniyorum.: ama hi�bir zaman kim olduklar�ndan ve neden b�rakt�klar�ndan hi� bahsetmedi, hatta belki de b�rakmam��lard�. Bu �yk�y� yazmay� denemi� di�er insanlarla tan��mak ve onlar�n nas�l bir film �zerinde �al��t�klar�n� d���nd�klerini ��renmek isterdim. Bir araya gelmemiz d���ncesi onu �ok korkuturdu. Bir keresinde vekiliyle ona senaryo hakk�nda bir mesaj g�nderdim ve �ok fena ele�tirildim: i� hakk�nda sadece onunla konu�abilirdim.

Ama bahsedilen bu paranoya klinik anlamda m�yd�? Me�guld� ve yaln�zl��� seviyordu; �zel hayat�n� koruyordu. Bu koruyucu bariyerlerin i�erisinde s�cak ve arkada� canl�s�yd� ve geni� ailesi de samimi ve rahatt�. Luton ve St. Albans aras�nda bir yerde, orijinali Maples Mobilya'n�n kurucusu taraf�ndan geni� bir arazi �st�ne in�a ettirilmi� bir evde oturuyordu. "Ofisi" eski bilardo odas�ndayd� ve hala skor tahtas� duvardayd�, orijinal a��r kadife perdelerin imitasyonlar� vard� ve asl�nda odaya �ekicilik kat�yorlard�. Sadece bilardo masas�n�n kendisi kald�r�lm��t� ve odan�n bir k��esine yaz� masas�n�n yan�na konulmu�tu. Di�er yan�nda ise bir nefes kesici ve bana g�re gizemli, film malzemeleri y���n� vard�: TV ekranlar�, videolar ve elektronik di�er malzemeler.

Bir ka� kere ofisinden ��kt�k ve eski hizmetkarlar�n kald�klar� odalar�n bulundu�u labirentten ge�erek inan�lmaz b�y�kl�kteki mutfa�a gittik. Ortadaki mutfak adas�n�n alt�nda yar�m d�zine k�pek yata�� g�m�l�yd�. E�er ben de zengin ve �nl� olsayd�m benim mutfa��mda b�yle olurdu. Evin t�m sakinleri, �al��anlarda dahil olmak �zere gayri resmi ��len yemeklerini seviyor gibiydiler. Samimi ve e�lenceliydi, normaldi.

Hayat�mda tan�d���m en iyi konu�mac�lardan biriydi; fikirleriyle g�ze �arp�c�yordu, seninkilerle ilgileniyordu, keskin bir zekas� vard� ve bask�c�yd�; ve iyi bir g�n�nde ise �ok komikti. Ama sonu�ta filmle ilgileniyordu, benimle de�il. A��r� sab�rs�zd�. Ufak tefek meselelerde bile ona kar�� gelindi�i zaman kabala�abiliyordu. En sonunda ona istedi�ini veremedi�im a��k�a ortaya ��kt�. Heyecanlanmak yerine bana kaba davran�ld���n� hissetmeye ba�lad�m, her ge�en g�n daha az istedi�i �eyi yapmaya ba�lad�m ve hevesim de g�n ge�tik�e azald�. Bir taraftan kendimi �ok ba�ar�s�z hissediyordum bir taraftan da arkada�lar�ma �ikayet ediyordum.

Bir g�n bana Schnitzler'in yazd��� "Viennese Novelettes" adl� kitab� getirdi ve bana "Rhapsody'yi okumal�s�n, harika bir hikaye, bundan �ok iyi film olur" dedi. Ben de okudum beni pek sarmad�, Ve bu sonumuz oldu. Onu sarm��t�. ( Asl�nda �imdi biliyorum ki bu 20 y�l �nce olmu�tu ama daha bir gece �nce okumu� gibi bahsetmi�ti.) "Eyes Wide Shut"�n temelini olu�turuyordu. "Pinocchio" projesi ertelendi. Kontrat�m� tamamlayan �ek elime ula�t� ve ondan daha sonra tek kelime bile duymad�m.

Bu t�r �eyler insanlar� k�zd�r�yor. Bu hafta birisi Kubrick'in �ok iyi bir y�netmen oldu�unu ama insan olarak �ok ba�ar�s�z oldu�unu s�yledi. Bu hissi ben de tan�yorum, ancak biliyorum ki benim i�in bu savunma mekanizmam�n bir refleksi: asl�nda onu beni sevmeyi ba�aramad�, daha do�rusu benim yapt���m i�i. Kubrick �ok iyi filmler yapt� ve alt�na imzas�n� att�. Uzun bir evlili�i vard� ve onu seven bir y���n k�pe�i vard�. Torunlar�na tapard�, belki de onlar kendi hayat� hakk�nda bahsetti�i tek �eydi. Ben b�yle bir ba�ar�s�zl��� kabul edebilirim.

Onun �ld���n� duyana kadar ona k�zg�n oldu�umu d���n�yordum. Sonra fark ettim ki asl�nda hala i�imde �u umut hala varm��: bu k���k filmi bitirdi�inde, b�y�k olana geri d�ner; bana bir g�n telefon eder ve onunla �al��mama izin verir - ve sinirlerimin �ok bozulaca��n� ve kendimi berbat hissedece�imi bile bile ona evet derdim.

Onunla �al��t���m i�in kendimle gurur duyuyorum. Onun sayesinde film yazmaya merak sald�m ve bunu tekrar yapmak istiyorum. Ve �ok �zg�n�m, ��nk� muhte�em birini kaybetti�imizi d���n�yorum.