คำขวัญจังหวัดนครสวรรค์ :เมืองสี่แคว แห่มังกร
พักผ่อนบึงบอระเพ็ด ปลารสเด็ดปากน้ำโพ
นครสวรรค์เป็นเมืองโบราณ สมัยกรุงสุโขทัย ซึ่งปรากฏชื่อในศิลาจารึกเรียกว่า "เมืองพระบาง" หรือ "ปากพระบาง" เป็นเมืองหน้าด่านใต้ของอาณาจักรสุโขทัย เมื่ออาณาจักรนี้เสื่อมลงได้ถูกอาณาจักรกรุงศรีอยุธยารวมเข้าไว้ และมีชื่อเรียกเพิ่มอีกชื่อว่า "เมืองพังคา" หรือ "นครพังคา" ซึ่งแปลว่าช้างศึกพวกหนึ่ง ที่ตั้งของตัวเมืองอยู่บนฝั่งขวาของต้นน้ำเจ้าพระยาจนถึงเขาขาด หันหน้าไปทางทิศตะวันออก เผชิญกับพระอาทิตย์ที่ขึ้นในตอนเช้า จึงมีสมญานามเมืองอีกชื่อหนึ่งว่า "เมืองชอนตะวัน" ครั้นถึงสมัยสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถแห่งกรุงศรีอยุธยาได้ทรงจัดระเบียบการปกครองใหม่ เมืองพระบางหรือนครพังคา จึงเปลี่ยนเป็น "เมืองนครสวรรค์" ตั้งแต่นั้นมา
เทศบาลเมืองนครสวรรค์
"ปากน้ำโพ" เป็นที่รู้จักของคนทั่ว ๆ ไป เกือบจะเทียบเท่ากับนาม "เมืองนครสวรรค์" มีที่มาจากหลายแห่ง ซึ่งมีเหตุผลแตกต่างกันไป ประเด็นแรกกล่าวว่า "ปากน้ำโผ่" หรือ "ปากน้ำโพโผล่" ชาวเรือแพที่ล่องสินค้ามาจากทางภาคเหนือตามแควต่าง ๆ เช่น ปิง วัง ยม น่าน จนถึงปากน้ำโพอันกว้างใหญ่ไพศาล ซึ่งเป็นต้นกำเนิดของแม่น้ำเจ้าพระยา ต่างก็อุทานออกมาด้วยความโล่งใจ "โผ่" หรือ "โผล่" แล้วเพราะได้สิ้นสุดภาระการล่องเรือในลำน้ำที่แสนจะคดเคี้ยวและแคบด้วยความลำบากเหน็ดเหนื่อย แต่เดิมคงจะเรียกว่า "ปากน้ำโผล่" ตามสำเนียงภาคเหนือ แล้วคงมาเพี้ยนเป็น "ปากน้ำโพ" อีกประเด็นกล่าวกันว่ามากจากคำว่า "โพธิ์" เพราะมีต้นโพธิ์ขนาดใหญ่อยู่ตรงปากแม่น้ำล่องเรือแพผ่านไปมาจะมองเห็นต้นโพธิ์ใหญ่นี้อยู่ตรงปากแม่น้ำและวัดๆหนึ่ง คือ วัดโพธิ์ ( วัดโพธารามในปัจจุบัน ) เป็นวัดที่ทำบุญของชาวเมืองลอย ( ชาวปากน้ำโพ ) จึงมีชื่อตามชื่อต้นโพธิ์หรือชื่อวัดโพธิ์ว่า "ปากน้ำโพธิ์" ต่อมากลายเป็น "ปากน้ำโพ" ในหนังสืออักขรานุกรมภูมิศาสตร์ฉบับราชบัณฑิตยสถานกล่าวไว้ว่า แม่น้ำแควปิง ตั้งแต่ตรงที่แม่น้ำวังกับแม่น้ำปิงรวมกันที่จังหวัดตาก ลงมาจนถึงต้นแม่น้ำเจ้าพระยา สมัยโบราณมีชื่อเรียกอีกชื่อว่า "แม่น้ำโพ" ฉะนั้น ตรงที่แม่น้ำแควปิงหรือแม่น้ำโพกับแม่น้ำแควใหญ่ ( ซึ่งหมายถึงแม่น้ำยมไหลมารวมกับแม่น้ำน่าน ) จึงเรียกว่า "ปากน้ำโพ" ได้เช่นกัน ( ซึ่งหมายถึงแม่น้ำยมไหลมารวมกับแม่น้ำน่าน ) จึงเรียกว่า "ปากน้ำโพ" ได้เช่นกัน
เมืองปากน้ำโพเป็นศูนย์กลางการค้าที่สำคัญแห่งหนึ่งมาช้านานนับร้อยปี เปรียบเสมือนประตูการค้าระหว่างทางเหนือกับทางใต้ เป็นศูนย์กลางการค้า การคมนาคม การศึกษา ฯลฯ และเป็นที่ตั้งของเทศบาลนครนครสวรรค์ในปัจจุบัน
เทศบาลเมืองนครสวรรค์
เทศบาลนครนครสวรรค์เดิมมีฐานะเป็นสุขาภิบาล โดยพระราชกฤษฎีกายกฐานะเป็นสุขาภิบาล พ.ศ. 2475 เรียกว่า "สุขาภิบาลเมืองนครสวรรค์" ต่อมาได้รับการยกฐานะเป็นเทศบาลเมืองนครสวรรค์ เมื่อวันที่ 10 ธันวาคม 2478 มีพื้นที่ปกครองประมาณ 1.47 ตารางกิโลเมตร และได้มีพระราชกฤษฎีกาเปลี่ยนแปลงเขตปกครอง 2 ครั้ง ครั้งแรกเมื่อวันที่ 26 ธันวาคม 2493 ขยายพื้นที่เป็น 8.85 ตารางกิโลเมตร ครั้งที่สองเมื่อวันที่ 21 กันยายน 2522 มีพื้นที่ปกครองประมาณ 27.87 ตารางกิโลเมตร ต่อมาเมื่อวันที่ 24 กันยายน 2538 ก็ได้มีพระราชกฤษฎีกายกฐานขึ้นเป็น เทศบาลนครนครสวรรค์ มีผลบังคับใช้ตั้งแต่วันที่ 25 กันยายน 2538 เป็นต้นมา |
