Hetzelfde spel speelt Claus in zijn nieuwe novelle Het laatste bed. De vrouwelijke hoofdpersoon lijkt groot onrecht aangedaan te zijn, maar de lezer gaat halverwege de novelle al twijfelen. De aankondiging op de achterflap voorspelt een gruwelijk einde voor de twee vrouwen die komen logeren in het sjieke hotel Luxor. En inderdaad: de novelle gaat over een geplande dubbele zelfmoord van de twee geliefden Emily Hopkins en Anna Buckinx. Tussen de regels door is, net als in de vorige roman, het een en ander verweven over het thema schuld en onschuld.

De novelle met de beperkte omvang van bijna 80 pagina's, is zeer compact geschreven. Raadselachtig compact zelfs, want menig keer stipt Hugo Claus iets over het verleden van de twee vrouwen aan zonder daar op terug te komen. De lezer mag het ontbrekende zelf invul len, wat af en toe toch wel erg hinderlijk is.

Het laatste bed is de afscheidsbrief van Emily aan haar moeder. Het is een dubbelhartig afscheid, want de moeder is in de laatste fase van haar leven en Emily heeft besloten er zelf een einde aan te maken. Al op de eerste pagina's laat Claus er geen misverstand over bestaan hoe de dochter over haar moeder denkt. �Nee, ik wil je niet sereen laten sterven. Zoals jij mij niet sereen hebt laten leven.'

De dochter is het huis uitgejaagd door haar moeder die maar niet kon accepteren dat Emily van vrouwen houdt. �Je schreeuwt mijn naam,' schrijft Emily. �Het is mij vervloeken wat je doet. Je sinds maanden ongeschminkte kwijlende mond kermt om boete, om de straf. Ook dat is mijn erfenis.'

Na vier pagina's is de toon gezet. Emily Hopkins schrijft niet aan haar moeder om een verklaring te geven voor wat er is gebeurd of om te proberen de relatie alsnog te herstellen. �Waarom dan wel? Om de tijd te doden. Ook zo'n uitdrukking. Wel passend in ons geval.' Wie het einde van de novelle kent, weet hoeveel betekenis dergelijke terloopse zinnetjes hebben. Vooral bij tweede lezing blijkt dat Claus wel erg kwistig heeft gestrooid met vooruit verwijzingen die achteraf net weer anders ge�nterpreteerd kunnen worden.

Het vertelde verhaal oogt eenvoudig. Emily Hopkins vertelt fragmentarisch over haar leven. Als twaalfjarige werd zij beschouwd als een wonderkind, een virtuoos pianotalent, maar wat haar heeft opgebroken is haar gebrek aan discipline. Op een concours in Roemeni� eindigt ze als voorlaatste. Ze slijt haar leven als muzieklerares op een middelbare school, waar Anna Buckinx als werkster in dienst is.

Niet alleen de verhouding moeder-dochter blijft raadselachtig, ook over het huwelijk van Anna en haar man Patrick komt de lezer weinig tot niets te weten. Hun zoontje Ward is omgekomen en Anna heeft in Emily een nieuwe liefde gevonden. Deze lesbische verhouding is behoorlijk schokkend voor de omgeving, waaruit valt af te leiden dat de novelle gesitueerd is in de jaren zestig. De muzieklerares krijgt ontslag nadat zij door scholieren betrapt is, zoenend in de lift met Anna. Er is ook nog een wat duistere verhaallijn over twee broers die in coma zijn geraakt en in een ziekenhuis in Brisbane (Australi�) verpleegd worden.

Vanwege de niet-chronologische vertelwijze van Emily moet de lezer de fragmenten in elkaar schuiven tot ��n logisch geheel. Dat is, simpelweg, de belangrijkste opdracht voor de lezer. Hij leest niet, maar puzzelt. Personages worden niet ge�ntroduceerd, maar zijn er. Hun achtergrond en hun beweegreden om iets te doen of te laten, houdt Hugo Claus bewust schimmig. Hier zijn de zetstukken en daar een aantal vroegere gebeurtenissen, lijkt hij te zeggen, maak ervan wat u wilt.<> De uitkomst is duidelijk: Emily en Anna nemen hun intrek in een hotel om in navolging van een Duitse schrijver Heinrich von Kleist en zijn vriendin Henriette Vogel, samen uit het leven te stappen. Emily heeft niets te verliezen, want ze heeft niets. Anna is degene die haar uit daagt: �Wedden dat ik durf?' Het wordt een weddenschap voor de eer, �want als je de wed denschap gewonnen hebt, kun je de winst niet ophalen.'

Nadat �een schokkend ritueel' (achterflap) heeft plaatsgevonden, schrijft Emily haar af scheidsbrief en dwaalt door de kustplaats. In het hotel is Anna achtergebleven en wat er precies is gebeurd, onthult Hugo Claus op de laatste pagina's. De lezer wil alleen maar achterhalen wat de drijfveren zijn voor de handelingen. Het vreemde van de novelle, en tegelijk het raadselachtige, is dat Claus geen verklaringen geeft.

Moet een schrijver een verhaal �uitschrijven'? De veelgehoorde theorie�n over schrijvers die geen antwoorden geven maar het raadsel vergroten, heeft Claus wel erg letterlijk opgevat. �Het is volbracht. Niet zoals gepland, maar toch afdoende,' denkt Emily, maar als lezer zou je toch iets meer willen begrijpen van haar dadendrang.

Aanwijzingen genoeg. Het aloude thema van Hugo Claus -incest- is weer volop aanwezig. De liefde die door de omgeving wordt afgewezen, zou een reden kunnen zijn. Er zijn fragmenten die wijzen op een grenzeloze jaloezie van Emily ten opzichte van Anna. Er is sprake van verraad van Anna tegenover Emily. Is Emily in feite niet verantwoordelijk voor de dood van het zoontje Ward? Wie naar de motieven schuld en onschuld zoekt, kan er zo een aantal opnoemen, maar geen enkele is plausibel genoeg.

Hugo Claus zal maling hebben aan deze overwegingen. Hij schreef een novelle als een gedichtencyclus, bestaande uit losse elementen die te samen wel eens ��n geheel zouden kunnen vormen. Niet de psychologische achtergronden zijn belangrijk, maar de sfeer die over de pagina's hangt. Een doemsfeer van naderend onheil, want dat is het waar Claus uiteindelijk wel naar toe werkt. De lezer moet de novelle van Claus vooral niet proberen te verklaren, maar ondergaan.

Hugo Claus: �Het laatste bed'. 78 blz. Uitgeverij de Bezige Bij. Prijs: 24,50.

.