ENDÜSTRİ MÜHENDİSLİĞİNİN TANIMI

             19.yy sonlarında, daha önce açıklanan niteliklere uygun bir meslek olarak oluşan Endüstri Mühendisliği farklı kaynaklarda  farklı  şekillerde  tanımlanmaktadır.    Ancak  bu   tanımlar   içinde  en  fazla  kabul   göreni  ve  geçirdiği evrimsel  süreç  sonunda   günümüzde   geldiği   noktayı  en  iyi  belirleyen  tanım   Amerika    Endüstri Mühendisleri Odası tarafından yapılan tanımdır. Bu tanım göre;

            "Endüstri   Mühendisliği   insan,   makine  ve  malzemeden  oluşan   bütünleşik   iş   sistemlerin    tasarımı, geliştirilmesi ve kurulması ile ilgilenir.  Bu tür sistemlerden elde edilecek   sonuçların     belirlenmesi,  kestirilmesi  ve  değerlendirilmesin de   matematik,  fizik ve  sosyal  bilimlerdeki özel bilgi ve  beceriyi mühendislik çözümleme ve tasarımının ilke ve yöntemleriyle birleştirerek kullanır."

            Yukarıda  verilen  tanım  genel   çizgileriyle   incelendiğinde  endüstri  mühendislerinin  mal  ve/ya  hizmet  üreten profesyonel      olarak     faaliyetlerde  bulunabilecekleri açık bir    şekilde görülebilir.   Bu sistemlere örnek olarak   otomobil,   buzdolabı, kumaş,   elbise,  bisküvi,  kağıt, makine, uçak vb. mal üreten her türden fabrikaların yanı sıra, hizmet üretiminde bulunan  sağlık  kurumları,  eğitim  kurumları ve yerel yönetimler gibi çeşitli kurumlar gösterilebilir.Endüstri  Mühendisi bu tür  sistemlerin  tasarım  ve  kuruluş   aşamalarında  yer aldığı gibi   kuruluş sonrasında   da    işletimin  nasıl olması gerektiği, başka bir deyişle mevcut kaynakların  (insan, makine, malzeme ve para) en iyi şekilde nasıl değerlendirileceği konularında  mühendislik  çalışmaları  yapar.    Bu   çalışmalarında özellikle sistemin insan boyutunu da sürekli  göz önünde  bulundurarak koşulların elverdiğince en iyi çözümlerin bulunabilmesi için önemli katkılarda bulunur.

Endüstrİ  Mühendisliğinin Ortaya ÇIKIŞI ve Gelişimi
    

               Mühendislik   mesleğinin     kişiliğine  kavuşması ve belli standartlara uyması 19. yüzyılda gerçekleşmiş olmakla  birlikte   mühendislik     faaliyetleri      medeniyetle hemen hemen aynı yaştadır.Hatta medeniyet tarihi ile mühendislik tarihinin aynı olduğu bile    söylenebilir.    Bir önceki kesimde    genel    çizgileriyle açıklanan meslek olabilmenin koşulları göz önüne alındığında, ilk mühendislik mesleğinin makine mühendisliği olduğu görülmekte dir. Bunun tarihi ise, Amerika Makine Mühendisleri Odasının kuruluş tarihi olan 1880 dir.    Bunu izleyen meslek kuruluşları ise,     1884 te    Elektrik  Mühendisliği  ve  1908'de  Kimya  Mühendisliği olmuştur.  Amerika Endüstri Mühendisleri odasının kuruluşu ise 1948'de gerçekleşmiştir.
             

           Mühendisliğin öngörülen niteliklere sahip bir meslek   olarak    geçmişi    yüzyıldan  fazla olmakla birlikte, mühendislik  faaliyetlerinin  çok  daha  uzun bir  geçmişe  sahip        olduğu  inkar  edilmesi mümkün olmayan bir gerçektir.Bunu en belirgin kanıtlarını  Eski  Mısır' da  görmek    mümkündür.   Eski   Mısır'daki   sulama    kanalları İnşaat Mühendisliğinin  en ilginç   örnekleri    sergilemektedir.    Bunun yanı sıra tasarım,projeleme,örgütleme ve proje kontrolü açılarından, manivela dışında hiçbir mekanik aracın bulunmadığı bir ortamda yapılan   piramitlerin inşaatları     tüm zamanların    en iyi     mühendislik çalışmaları olarak görülmektedir.Her biri 2.5 ton ağırlığındaki 2 300 000 bloktan oluşan bir pramitin bugünün olanakları ile yapılması bile oldukça zor bir iştir.  Bu olayları izleyen yıllarda ve çağlarda,   insanların ve toplumların yaşam savaşı içinde bilim ve onun çeşitli konulardaki uygulama- cı  olan  mühendislikte artan bir hızda gelişmeler olmuştur.Mühendislikteki gelişmeler artan bir hızla sürmektedir.
           

           19. yüzyılda bilim ve mühendislikteki gelişmelerin yanı sıra buhar gücünden de yararlanmanın sonucunda 1.  Endüstri  Devrimi gerçekleşmiştir.Endüstri devriminin oluşumu ile birlikte planlama, örgütleme ve  yönlendir - mesi daha zor olan ve  yönetimi  için  özel  beceriler  gerektiren  üretim  sistemleri  geliştirilmeye  başlanmıştır. Bu üretim  sistemleri  eskiye göre oldukça karmaşıklaşmıştır.Endüstri devrimi öncesi yakın kişisel denetimle gerçek - leştirilen özellikle  planlama ve  örgütlendirme  işlevlerindeki  yetersizlik  sistemlerin karmaşıklaşmasıyla  daha da artmıştır.  Böyle  insan,  makine,  malzeme  ve  paradan  oluşan  sistemlerin   tasarım,  geliştirme  ve   kuruluşuyla ilgilenecek ve özellikle sistemin insan  boyutunda  önem  verecek  bir  mühendislik dalına gereksinim duyulmaya başlanmıştır. Bu gereksinim sonucunda  endüstri    mühendisliği  konusunda  çalışmalara  başlanmıştır.   İzleyen paragraflarda endüstri mühendisliği konusunda başlangıçtan itibaren yapılan     çalışmalar genel   çizgileriyle ele alınmıştır.

           1. F.w Taylor ve Daha Öncekilerin Endüstri Mühendisliği konularında yaptığı çalışmalar
           Endüstri mühendisliği konusundaki ilk disiplinli çalışmalar bir makine mühendisi olan Frederick Winslow TAYLOR     tarafından başlatılmıştır. Bununla birlikte, Taylor'un çalışmalarından önce de endüstri mühendisliği konusunda bazı çalışmalar yapılmıştır.Bu konudaki önemli çalışmalar şunlardır.

                   Taylor'un yaptığı   çalışmaları açıklamaya geçmeden önce içinde bulunduğu çağın koşullarını gözden geçirmek yararlı olacaktır. O dönemlerde işletme  sahipleri  aynı zamanda işletmelerin yöneticileri idi.Örgütlenmiş kurmay    fonksiyonları    bulunmuyordu.  İş yöntemleri kişisel deneyim, tercihler ve o anda elverişli olan aletlere göre bireysel olarak belirleniyordu.
           Taylorun endüstri    mühendisliği konusundaki çalışmaları 1881'de metal kesimi konusuyla başlamıştır. Bu çalışması 25 sene  devam    etmiş  ve  en  uzun    makalesini 1907   yılında   200   sayfa  olarak   yayınlanmıştır. Bu çalışmanın yapılmasından önce, kesici kalemlerin şekli, hızları ve ilerleme miktarları deneyimlere göre belirleniyor du.  Bu çalışma sayesinde Taylor ve yardımcıları söz konusu belirleme işine bilimsel bir nitelik kazandırmışlardır.
           Taylor      daha     sonra   kürekle yapılan işlerin çözümlemesi üzerine durmuştur.     Bir değirmende kürekle çok değişik işler yapılmasına karşın, tek tip kürek kullanımı dikkatini çekmiştir.Bir dizi deneyden sonra, en uygun taşınabilir ağırlığı   belirlemiş ve bu ağırlığa göre darklı malzemeler için farklı büyüklüklerde kürekler tasarlamıştır. Bunların sonucunda verimlilikte çok önemli artışlar gözlenmiştir.
           Taylor tarafından bunlara benzer bir dizi çalışmalar gerçekleştirilmiştir.
           İş gereksinimlerinin ve bir faaliyeti  gerçekleştirmenin yöntemi için çözümlemeler günümüzde "iş tasarımı" veya "metot etüdü" olarak isimlendirilmektedir.   Taylor'un başlangıçtaki çalışmaları iş tasarımına ilişkin olmakla birlikte,"iş çözümlemesi"nin başlangıç çalışmaları da yine aynı kişi tarafından gerçekleştirilmiştir.
           Taylor çalışmalarını çeşitli makalelerde  yayınlamıştır .  Makalelerin   bazıları şunlardır:Parça Oranı Sistemi, Atölye Yönetimi, Bilimsel Yönetimin İlkeleri...Bu arada Taylor'un makalelerinde  yer  verdiği    bazı  kavramlarda onun hala ne kadar güncel olduğunu göstermektedir.Metot etüdü, Zaman etüdü, Aletlerin standartlaştırılması, Planlama bölümü, Yönetimin ayrıcalık ilkesi,İşçiler için yönerge kartları,           Metal kesimi     için hesap cetveli,  Parça ve ürünler için sınıflandırma sistemi,Rotalama sistemi,     Maliyetlendirme  yöntemleri, işe bağlı olarak işçi seçimi, işin belirli bir sürede tamamlanması durumunda prime izin veren bir görev düşüncesi.
           

            2. GILBRETH'in çalışmaları

           Taylor'un yanı sıra endüstri mühendisliğine önemli katkılarda  bulunan  bir    diğer bilim adamı da Frank B. GILBRETH'dir .    Taylor'un  bir  mühendislik   eğitiminden  geçmiş   olmasına   karşılık, Gilbreth    mali  yetersizlik nedeniyle üniversite eğitimi görememiştir.
           Bir    tuğla    ustasının   yanında   çalışma   hayatına atılan Gilbreth sürekli olarak yaptığı işin nasıl daha iyi olabileceği konusunda kendisine ve çevresindekilere sorular yöneltmiştir.Gilbreth çalışmaları sonucunda inşaat işlerinde büyük başarılar kazanmış ve kendi inşaat firmasını kurmuştur.Çalışırken yaptığı çözümlemeler sonucun da, bir işçinin bir saatte ördüğü tuğla sayısını yaklaşık %200'lük bir artışla, 120'den 3502ye çıkarmıştır.Ayrıca, bu artış     miktarı   işçinin    aşırı  bir  çaba göstermesini gerektirmemiştir. Hatta geliştirdiği yöntemlerle verimlilikteki artışların yanı sıra yorgunlukta da azalmalar gözlenmiştir.     Bir davranış    bilimcisi olan eşi L. Moller Gilbreth ile birlikte, insanların çalışma davranışlarının çözümlenmesine yönelik araştırmalarıyla da önemli katkılar sağladı.
           Gilbreth'in özellikle üzerinde durduğu konulardan bir diğeri de temel hareketlerin     çözümlemesi olmuştur. İnsanın   temel  hareketleri sınıflandırılmış ve bunlara Gilbreth'in adından hareketle    "Therblig"     adı verilmiştir. Bunlardan hareketle, daha ayrıntılı çözümlemeler için "mikro hareket etüdü" geliştirilmiştir.
           Gilbreth endüstri mühendisliği konusunda yaptığı çalışmalarda Taylor'dan önemli derecede etkilenmiştir. Ancak,     Taylor'un     çalışmalarının uygulaması genellikle mekanik işlemler yapan atölyelerde yoğunlaşmasına karşılık,   Gilbreth'in    geliştirdiği teknikler genellikle    inşaat, kanal   yapımı, eğitim, tıp ve savunma konularında uygulanmıştır.Ayrıca eşinin de katkılarıyla, bu çalışmalarında "insan faktörü"ne daha fazla önem vermiştir.

           3. Diğer Klasikçiler

           Endüstri mühendisliğinin kuruluş ve gelişmesinde en önemli katkıları sağlayan Taylor ve Gilbreth'in yanı sıra bir  çok    bilim    adamının  da bu konuda çalışmaları bulunmaktadır. Söz konusu bilim adamları ve yaptıkları çalışmalar izleyen paragraflarda kısaca açıklanmaktadır.

           Yukarıda sıralanan bilim adamlarının dışında, endüstri mühendisliğinin gelişmesine klasikçi olarak katkıları olan başka bilim adamı ve uygulamacılarda bulunmaktadır. Bunlar arasında yerel yönetimlerdeki uygulamalarıyla Morris L. COOKE, zaman etüdü ve teşvikli ücret sistemlerindeki uygulamalarıyla Dwight V. MERRICK göze çarpmaktadır.

            4. Öncü Çağdaşlar

           Endüstri mühendisliğinin başlangıçta temel ilgi alanı olan iş etüdündeki uygulamaların başarı kazanması sonucu, geliştirilen ilke, yöntem ve problem çözme yaklaşımlarının işletmelerin başka problem alanlarına da uygulanmasına yol açmıştır. Buna paralel olarak ta öncü çağdaşlar adı verilen ve endüstri mühendisliği ilke ve yaklaşımlarını yeni problem alanlarında uygulanmasını sağlayan bilim adamları ortaya çıkmıştır. Bu bilim adamlarının önde gelenleri ve yapmış oldukları çalışmalar izleyen paragraflarda kısaca açıklanmaktadır.