|
|
|
|
จุลสารศิลปศาสตร์สำนึก
Liberal Thoughts |
|
|
|
Volume 1, Number 1
|
|
โดย พรรณงาม เง่าธรรมสาร
เสรีภาพ เป็นองค์ประกอบพื้นฐานของ ความเป็น มหาวิทยาลัย นักวิชาการทุกยุคทุกสมัยต่างเรียกร้อง หาเสรีภาพ โดยถือว่า หากปราศจากซึ่งเสรีภาพทางวิชาการ แล้วมนุษย์ก็ไม่ อาจบรรลุถึงซึ่งความดีเลิศ (ทางวิชาการ) หรือการแสวงหา สัจจธรรม ได้เลย กาลิเลโอเกือบสูญเสียชีวิตเนื่องจากไม่ ยอมปฏิเสธความรู้เกี่ยวกับโลกและระบบ สุริยะที่ตนค้นพบ ซึ่งขัดแย้งกับคำสอนดั้งเดิมในการครอบงำของศาสนจักร ในขณะนั้น. อาจารย์ในมหาวิทยาลัยไทยที่มีอายุตั้งแต่เลข ห้าขึ้นไปน่าจะยังจำได้ดีถึงยุคอรุณรุ่งแห่งการต่อสู้เรียกหา สัจจธรรมในรั้วมหาวิทยาลัยจากกรณี ไฮปาร์คเปิดโปง คอรับชั่นของผู้บริหารจุฬาลงกรณมหาวิทยาลัย ช่วงปี พ.ศ. 25132514 ในบรรยากาศที่มหาวิทยาลัยยังอยู่ภายใต้อำนาจ บริหารเบ็ดเสร็จของทหารและมีข้อห้ามการรวมกลุ่มเกิน 5 คนเพื่อการอภิปรายทางการเมือง ความกล้าหาญครั้งนั้นทำให้ แกนนำผู้ร่วมขบวนการถูกผู้บริหารมหาวิทยาลัยลงโทษด้วย มาตรการต่างๆ อย่างไรก็ดี ความหนักแน่นและน่าเชื่อถือของ ข้อมูลและหลักฐาน ที่ฝ่ายนักศึกษานำมาประกอบข้อโต้แย้ง ว่ามีการคอรับชั่นจริงในกลุ่มผู้บริหารระดับสูงได้กลายเป็น พื้นฐานสำคัญที่นำไปสู่การกล้าตั้งข้อสงสัยต่อพฤติกรรม ของผู้บริหารระดับประเทศอย่าง เปิดเผย และ กว้างขวาง จน เป็นขบวนการที่นำไปสู่เหตุการณ์ 14 ตุลาคม 2516 ล้มระบอบ เผด็จการทหารที่ปกครองประเทศมาเกือบสามทศวรรษ เหตุการณ์ 14 ตุลาคมจึงเป็นหลักบอกกิโลความก้าวหน้าของ ขบวนการประชาธิปไตยจากระดับล่างในประเทศไทยที่มี นักศึกษาในขณะนั้นเป็นหัวหอก
นับจาก 14 ตุลาคม 2516 ถึง 6 ตุลาคม 2519 เสรีภาพใน มหาวิทยาลัยไทยก็เฟื่องฟูขึ้นจนถูกกล่าวขวัญว่าเป็นยุค ดอกไม้บานร้อยดอก การเรียนการสอนในมหาวิทยาลัยใน ช่วงสองสามปีนั้นคึกคักมีชีวิตชีวา เป็นกระบวนการที่ยิ่ง กว่าstudent-centered ที่เป็นแฟชั่นอยู่ในขณะนี้ โดย นักศึกษายุคนั้นจะค้นคว้าอ่านหนังสือล่วงหน้าการสอนของ อาจารย์ในชั้นเรียน การสอนในชั้นเรียนบางวิชา อาจารย์ต้อง ถึงกับหลั่งน้ำตา เพราะโดนนักศึกษาที่ได้อ่านและจับกลุ่ม อภิปรายประด็นหัวข้อปัญหาที่จะศึกษามาก่อนอย่างดี ไล่ต้อน เอาจนมุมเพราะ อาจารย์ไม่รู้มากไปกว่าตำราที่ให้ นักศึกษาอ่าน ความรุนแรงที่เกิดขึ้นกับเหตุการณ์ 6 ตุลาคม 2519 ส่วนหนึ่ง เป็นปัจจัยทางด้านอุดมการณ์ทางการเมืองที่เป็นผลกระทบ จากการเมืองระดับโลกระหว่างโลกเสรีและค่ายคอมมูนิสต์ แต่ปัจจัยภายในประการหนึ่งที่เป็น ข้ออ้าง ก็คือวาทกรรม ที่สร้างความรู้สึกให้เกิดกับสาธารณชนว่านักศึกษา รวมไปถึง อาจารย์มหาวิทยาลัยบางส่วนได้แสดงพฤติกรรมที่เป็น เสรีภาพ เกินขอบเขต จนฝ่ายขวาถือโอกาสปลุกกระแสความเป็น ปฏิปักษ์ขึ้นในหมู่ประชาชน จนนำไปสู่ความรุนแรงอันหฤโหด อย่างที่ไม่เคยเป็นมาก่อนในเหตุการณ์ 6 ตุลาคม 2519 สาเหตุ และพฤติกรรมของฝ่ายต่างๆ ที่เป็นตัวละครในเหตุการณ์ 6 ตุลาคม 2519 เป็น จุดด่าง ของประวัติศาสตร์ชาติที่นักวิชาการ ยังต้องให้ความสนใจศึกษาในอีกหลายแง่มุม แต่ประเด็นที่ ใคร่ชวนคิดในที่นี้ก็คือ สถานภาพของเสรีภาพ, เส้นกั้นกรอบ /ขอบเขตของเสรีภาพดำรงอยู่จริงหรือไม่ (หรือขึ้นอยู่กับใครจะ อ้างในนาม เสรีภาพ) ใครกำหนดและมีหลักการพื้นฐานใด รองรับ
ในระดับประเทศมาถึงปี พ.ศ. นี้ ซึ่งเป็นยุคที่เรามีรัฐ ธรรมนูญใหม่ปี 2540 เสรีภาพ สำหรับประชาชนไทยได้รับ การเพิ่มเติมและรับรองอย่างกว้างขวางละเอียดหลายแง่มุมอย่าง ไม่เคยมีมาก่อนและเป็นที่น่าสังเกตว่ามีการใช้คำว่า สิทธิ ไปพร้อมๆ กับ เสรีภาพ ใหม่ๆ ต่างๆ หลายมาตรา (อาทิเช่น สิทธิ/เสรีภาพในชีวิตและร่างกาย, เสรีภาพในการประกอบ กิจกรรมและแข่งขันอย่างเสรีและเป็นธรรม, เสรีภาพในการ แสดงความคิดเห็น, สิทธิที่จะได้รับทราบข้อมูลข่าวสารในครอบ ครองของหน่วยงานรัฐโดยเสรี)
หลักเหตุผลในการเพิ่มสิทธิ/เสรีภาพต่างๆ ใน รัฐธรรมนูญนี้ก็เพื่อ เปลี่ยนการเมืองของนักการเมืองให้เป็น การเมืองของพลเมือง อย่างไรก็ดี เสาหลักอีกประการหนึ่งของ การปฏิรูปการเมืองตามรัฐธรรมนูญนี้ก็คือ การทำให้ระบบ การเมืองและระบบราชการมีความสุจริตและชอบธรรมในการ ใช้อำนาจ โดยเพิ่มอำนาจพลเมืองในการ(ตรวจสอบ)ควบคุมการ ใช้อำนาจในทุกระดับและครอบคลุมทุกด้านอย่างมีประสิทธิภาพ ด้วยเหตุนี้จึงเห็นได้ว่า พร้อมๆ กับที่รัฐธรรมนูญระบุให้ เอกสิทธิ์ (เพื่อรองรับ เสรีภาพ) แก่สมาชิกรัฐสภาที่จะกล่าว ถ้อยคำใดในการแถลง ข้อเท็จจริง แสดงความเห็น หรือออก เสียง ผู้ใดจะนำไปเป็นเหตุฟ้องร้องว่ากล่าวสมาชิกผู้นั้นใน ทางใดมิได้ (ม. 157) ในวรรคสามต่อมาของมาตราเดียวกัน รัฐธรรมนูญจึงระบุไว้ด้วยว่า ถ้าสมาชิกกล่าวถ้อยคำใดที่อาจ เป็นเหตุให้บุคคลอื่น ซึ่งมิใช่รัฐมนตรีหรือสมาชิกแห่งสภานั้นได้ รับความเสียหาย ให้ประธานสภาแห่งนั้นจัดให้มีการโฆษณาคำ ชี้แจงตามที่บุคคลนั้นร้องขอตามวิธีการภายในระยะเวลาที่ กำหนดในข้อบังคับการประชุมของสภานั้น ทั้งนี้โดยไม่กระทบ กระเทือนถึงสิทธิของบุคคลในการฟ้องร้องคดีต่อศาล
หันกลับมาดูเหตุการณ์ที่กำลังเป็นกระแสสนใจของ นักวิชาการในมหาวิทยาลัยของเรา (ตามที่ปรากฏใน Intranet วันที่ 14 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2544) จึงไม่ใช่อยู่ที่ เสรีภาพ ในการ แสดงออกซึ่งความคิดเห็น ซึ่งคงไม่มีผู้ใดค้าน แม้จะมีคำถาม ว่าเหมาะสมหรือไม่ ที่จะนำประเด็นดังกล่าวเข้าอภิปรายใน สภามหาวิทยาลัยที่เป็นองค์กรระดับนโยบายหาใช่องค์กรบริหาร งานเช่นสภาวิชาการหรือผู้บริหารที่มีหน้าที่รับผิดชอบไม่ แต่ ประเด็นน่าจะอยู่ที่หลักฐานที่ใช้เที่ยงตรงเปิดให้สมาชิกใน ชุมชนมีเสรีภาพเข้าถึงได้ และมีกระบวนการที่เปิดให้มีการตรวจ สอบโต้แย้งถกเถียงอย่างมีเหตุผลต่อเรื่องนี้ได้อย่างรอบด้าน กว้างขวาง โปร่งใส หรือไม่ต่างหาก
หากกรรมการสภามหาวิทยาลัยมีอภิสิทธิเหนือพนัก-งานมหาวิทยาลัยทั้งหลายอย่างเบ็ดเสร็จเด็ดขาด แตะต้อง/ตรวจสอบไม่ได้ มหาวิทยาลัยจะดำรงไว้ซึ่ง เสรีภาพ ได้ อย่างไร เสรีภาพ และ ความรับผิดชอบ เป็นสองด้านของ เหรียญเดียวกัน การเรียกร้อง/อ้าง เสรีภาพ (เอกสิทธิ์) ใน ชุมชนมหาวิทยาลัยจึงต้องมีกระบวนการและเป้าหมายที่สะท้อน การแสวงหาสัจจธรรมทางวิชาการของนักวิชาการที่เป็นนัก วิชาการ(แท้)จริง ไม่แคบ หรือ ล้าหลัง ไปกว่ากระบวนการ ตรวจสอบถ่วงดุลย์ การใช้ เสรีภาพ/อำนาจ ของปัจเจกและ องค์กรของรัฐ (ซึ่งบุคคลสาธารณะนับตั้งแต่นายกรัฐมนตรี ประธานศาลฎีกา ประธาน ปปช. ฯลฯ ลงมาต้องถูกตรวจสอบ และอาจถูกถอดถอนจากตำแหน่งได้) อันเป็นเป้าหมายตาม เจตนารมณ์ที่ระบุไว้ในรัฐธรรมนูญฉบับของประชาชน
