|
|
|
|
จุลสารศิลปศาสตร์สำนึก
Liberal Thoughts |
|
|
|
Volume 1, Number 1
|
|
โดย สุพิดา วิเศษรอด
ถ้าสื่อสารมวลชนคือกระจกสะท้อนความจริงทางสังคม จริงแล้วล่ะก็ความเป็นหญิงในสังคมวัฒนธรรมไทยคงเป็นประเด็น ที่ถูกตั้งคำถามอย่างมากที่สุดประเด็นหนึ่ง
ในทางสัญศาสตร์ (Semiology) ได้อธิบายแนวคิดเกี่ยวกับ ความเป็นจริง (Reality) ไว้ว่า ในโลกนี้ไม่มี ความเป็นจริง ปรากฏอยู่อย่างลอยๆ มีแต่ความเป็นจริงที่ถูก สร้าง ขึ้นมาผ่านภาษา และภาษาเหล่านี้เป็นตัวกำหนดวิธีการมองโลกของคนในสังคม วัฒนธรรมที่ใช้ภาษานั้นๆ
ถ้าเรานำแนวคิดนี้มามองความเป็นหญิงที่ถูกส่งผ่านภาษา ที่ปรากฎในสื่อวิทยุโทรทัศน์ รายการประเภทละคร เราจะพบว่าภาษา ภาพและเสียงที่มีลักษณะเป็นตัวแทนของความจริง (Iconic Sign) นี้ได้สร้างมโนทัศน์(Concept)ของความเป็นหญิง(Feminity) ที่อ่อนด้อยและถูกครอบงำโดยความเป็นชาย (Masculinity) อย่าง เบ็ดเสร็จ
ภาพนางเอก (Signifier) ที่ถูกสร้างให้อ่อนหวาน แสนดี ให้อภัยเสมอ รักนวลสงวนตัว ได้สะท้อนถึง (Signified) ความ คาดหวังและภาพสมบูรณ์แบบของคุณลักษณะของความเป็นหญิง และสะท้อนแนวคิด ความดี ในตัวเพศหญิง
ภาพนางร้ายที่ถูกสร้างให้มีมารยา มีเล่ห์เหลี่ยม แปดเปื้อน ด้วยอบายมุข ได้แสดงถึงลักษณะที่ไม่พึงกระทำของผู้หญิง ดีๆ และเป็นตัวแทนภาพของ ความไม่ดี แต่ถึงอย่างไรก็ตาม บท สรุปสุดท้าย ทั้งนางเอกและนางร้ายก็ต้องมาหลงรักพระเอก ความดี และความไม่ดีต้องถูกควบคุมด้วยอำนาจสูงสุดที่สามารถแบ่งแยก และเลือกสรรความดีออกจากความไม่ดี
การกระทำของนางเอกเมื่อประสบกับความเศร้าเสียใจหรือ ไม่พอใจ คือ การร้องไห้ ฟูมฟาย เป็นลม หรือเป็นนางร้ายก็จะต้อง โวยวาย กรีดร้อง ภาพเหล่านี้ได้สะท้อนและแสดงความหมายว่าผู้หญิง ไม่สามารถเก็บงำและควบคุมอารมณ์ของตนได้ ไม่มีเหตุผล หรือการ ยับยั้งชั่งใจ
หรือเมื่อมีการสร้างนางเอกให้แก่นแก้ว เก่งในเรื่องต่างๆ มั่นใจในตนเอง แต่ถึงที่สุดแล้วพระเอกก็จะเป็นผู้ปราบนางเอก ให้เชื่องและกลับไปสู่ความสมบูรณ์แบบของเพศหญิง สิ่งนี้ได้ สะท้อนแนวคิดในเชิงอำนาจว่าผู้ชายมีอำนาจมากกว่าผู้หญิง และ สามารถครอบงำผู้หญิงได้ทุกๆ ด้าน ผู้ชายมีสิทธิในการเลือกสรร และจัดการแบ่งแยกถึงเกณฑ์ ความดี ในคุณลักษณะของผู้หญิงได้ และผู้ชายยังสามารถกำหนดกรอบพฤติกรรมในความเป็นหญิงได้ เหมือนกับคำพูดที่เคยได้ยินบ่อยๆ ว่า ผู้หญิงยังไงก็เป็นผู้หญิงวันยังค่ำ ร้อยทั้งร้อยก็ต้องแพ้ผู้ชาย
มโนทัศน์ที่สื่อได้สร้างและสะท้อนออกมานี้เป็นความเป็น จริงในสังคมไทยหรือไม่ หรือเป็นเพียงภาพที่ถูกสร้างขึ้นมาเพื่อตอบ สนองรสนิยมการชมละคร
คำตอบของคำถามนี้ไม่ใช่สิ่งสูงสุดที่ดิฉันต้องการแสวงหา แต่คำถามที่เกิดขึ้นระหว่างกระบวนการในการหาคำตอบต่างหากที่ สำคัญและต้องขบคิด
ถ้าภาพของความเป็นหญิงที่ถูกสะท้อนผ่านจอโทรทัศน์ เป็นเพียง ความจริงที่ถูกสร้างขึ้น เหตุใดการสร้างความหมาย เหล่านี้จึงได้ดำเนินอยู่ตลอดเวลา และซ้ำร้าย ผู้ชมทั้งหญิงและชาย ในสังคมไทยต่างยอมรับภาพเหล่านั้นอย่างไม่มีข้อกังขา
แต่ถ้าภาพเหล่านั้นเป็น ความเป็นจริง ของความเป็นหญิง ในสังคมไทยแล้วล่ะก็ ดิฉันคงต้องนั่งร้องไห้ให้กับชะตาของตนเอง เป็นคนแรก เพราะความเป็นหญิงที่ถูกพบในจอโทรทัศน์นั้นช่างแคบ แบน และไร้มิติอย่างสิ้นเชิง
ในปัจจุบันนี้ ดูเหมือนคำตอบจะมีมากกว่าคำถามที่เกิดขึ้น ไม่เว้นแม้กระทั่งคำถามที่เกี่ยวกับความเป็นหญิง ที่ดูเหมือนว่าแม้แต่ ตัวผู้หญิงเองก็มีคำตอบให้ตนเองตายตัวอยู่แล้วว่า การเรียกร้องสิทธิ การทำงานให้เท่าเทียมกับผู้ชาย การคงนามสกุลของตนเองได้หลังแต่ง งาน การเปลี่ยนคำนำหน้าชื่อที่ไม่บ่งบอกสถานภาพการสมรส ฯลฯ เหล่านี้เป็นก้าวสำคัญและเพียงพอแล้วในการเรียกร้องสิทธิสตรี แต่ เราเพิกเฉยที่จะค้นหาคำถาม และคำตอบที่เป็นรากลึกฝังแน่นในแนว คิดของสังคมวัฒนธรรมไทย
ถ้าเรามองย้อนกลับไปในแง่มุมทางภาษา เราจะพบว่าสังคม วัฒนธรรมไทยได้ให้ความสำคัญกับผู้หญิงผ่านตัวภาษา เช่น การให้ ความหมายของ แม่ ซึ่งสื่อถึงการเป็นใหญ่ หัวหน้า การมีความสำคัญ เช่น แม่น้ำ แม่ครัว แม่คงคา แม่โพสพ แม่งาน เป็นต้น ดังนั้นมโมทัศน์ ที่ความเป็นชายมีอำนาจเหนือกว่าน่าจะเป็นมโนทัศน์ที่ถูกสร้างขึ้นใน ภายหลัง
ดิฉันเห็นว่า การเรียกร้องสิทธิสตรีนั้นไม่สามารถประสบผล อะไรได้จากการเปลี่ยนแปลงแค่เปลือกและเปลี่ยนแปลงแบบพลิกกลับ ด้วยการเรียกร้องการคืนอำนาจที่ผู้ชายเคยมีอยู่กลับให้ผู้หญิงทั้งหมด แต่หนทางที่ควรแสวงหาคือการเปลี่ยนมุมของอำนาจและทำให้อำนาจ ที่เพศชายเคยมีกลายเป็นสิ่งที่ไร้สาระ และสามารถแปรผันได้ตลอดเวลา เช่นกัน ผู้ชายเป็นเพียงมนุษย์อีกเพศหนึ่งที่สามารถแปรปรวนและ หลากหลายได้เช่นเดียวกับผู้หญิง และอำนาจสามารถสลับข้างได้ตลอด เวลา มิใช่การยื้อแย่งการเป็นผู้ครอบงำแต่เพียงฝ่ายเดียวและกุมอำนาจ ตลอดเวลาดังเช่นการเรียกร้องสิทธิสตรีในปัจจุบัน.
