บทที่ 1

ทฤษฎีแนวความคิด  และความหมายของความมั่นคงแห่งชาติ

 

1.   กล่าวทั่วไป

เมื่อกล่าวถึงความมั่นคง   ประชาชนไทยส่วนมากมักจะเข้าใจกันว่า  เป็นเรื่องที่เกี่ยวกับการทหาร การสู้รบ หรือการสงครามโดยตรง ความเข้าใจเช่นนั้นอาจเป็นความจริงที่เห็นเป็นรูปธรรมในสมัยก่อน    เพราะเหตุว่าในอดีตนั้น   ภัยคุกคามที่จะมีผลกระทบต่อประเทศชาติได้  ก็คือ   การรุกรานด้วยกำลังทหารของต่างชาติที่เหนือกว่า   เพื่อต้องการยึดหรือบังคับประเทศอื่นให้ปฏิบัติตามความต้องการของประเทศตน    หากประเทศใดที่มีกำลังทหารเข้มแข็ง มีการฝึกอย่างดี มีความอดทน และมีจิตใจต่อสู้ รวมทั้งมีผู้นำทัพที่ดี  มีความสามารถ   ก็จะสามารถป้องกันรักษาเอกราช,  รักษาความมั่นคงปลอดภัยของชาติ   และดำรงความอยู่รอดของชาติเอาไว้ได้[1]  ซึ่งทั้งนี้การมีความสามารถในการป้องกันเอกราช,  ในการรักษาความมั่นคงปลอดภัยของชาติ  และในการดำรงความอยู่รอดของชาติดังกล่าว   ก็คือ   การมีความสามารถในการรักษาความมั่นคงแห่งชาตินั่นเอง    ดังนั้นเราจึงมองไปว่า  ความมั่นคงแห่งชาติขึ้นอยู่กับกำลังอำนาจทางทหารเป็นสำคัญ    ซึ่งในความเป็นจริงนั้น  ถึงแม้ว่าการที่รัฐหรือประเทศใด ๆ จะมีกำลังทหารที่เข้มแข็งก็ตาม  แต่ถ้าขาดซึ่งความเข้มแข็งทางด้านเศรษฐกิจแล้ว  ก็จะส่งผลให้ระบบการส่งกำลังบำรุง  และความต่อเนื่องในการทำสงครามประสบกับปัญหาอย่างแน่นอน  

ดังเห็นได้จากการกล่าวถึง ความสำคัญของความเข้มแข็งทางด้านเศรษฐกิจในยุคสงคราม นโปเลียน ของ   สุรชาติ  บำรุงสุข   ในหนังสือ “ สงครามจากยุคบุรพกาลสู่ศตวรรษที่  21 “ [2]   ดังมีเนื้อหาดังนี้ “ การปฏิวัติอุตสาหกรรมที่เกิดขึ้นครั้งแรกในปี  ค.ศ. 1760 – 1860    ส่วนใหญ่จำกัดอยู่ในประเทศอังกฤษซึ่งส่งผลต่อกิจการทหาร  และด้านการพาณิชยกรรม   การค้าและเศรษฐกิจได้กลายเป็นปัจจัยสำคัญของรัฐที่ใช้ในการทำสงคราม   เพราะการดำรงกองทัพขนาดใหญ่  และการเกณฑ์ทหารเข้าสู่กองทัพ      ทำให้รัฐต้องมีภาระทางด้านเศรษฐกิจการสงครามเพิ่มมากขึ้น  ดังนั้นจึงกล่าวได้ว่า การปฏิวัติอุตสาหกรรม และการขยายตัวของพาณิชยกรรมในอังกฤษ ทำให้อังกฤษมีศักยภาพในการทำสงครามเหนือกว่าฝรั่งเศษ  “  

เราคงจะทราบดีว่าในห้วงต้นของสงครามนโปเลียนนั้น     ต้องยอมรับถึงความสามารถของผู้นำทัพเช่น  นโปเลียน   ประกอบกับความเข้มแข็งและมีจิตในสู้รบของกองทัพฝรั่งเศษ   แต่เมื่อมีการพิจารณาถึงด้านความเข้มแข็งทางด้านเศรษฐกิจ    ที่เกิดจากการปฏิวัติทางอุตสาหกรรมในอังกฤษก็สามารถส่งผลให้อังกฤษมีศักยภาพที่เหนือกว่าฝรั่งเศษได้  

ในทางกลับกัน      ในสงครามอ่าวเปอร์เซีย   ( The  Persian  Gulf  War )  ที่เริ่มจากการบุกคูเวตของอิรักในวันที่  2   สิงหาคม   ค.ศ. 1990  โดยอิรักใช้เวลาปฏิบัติการประมาณ  48  ชั่วโมง  และซัดดัม  ฮุสเซนได้ประกาศให้คูเวตเป็นจังหวัดหนึ่งของอิรัก[3] 

จะเห็นได้ว่าประเทศคูเวตนั้นถึงแม้ว่าจะเป็นประเทศเล็ก   แต่ได้ชื่อว่าเป็นประเทศที่ร่ำรวยจากการขายน้ำมัน  จึงทำให้มีความมั่นคงทางด้านเศรษฐกิจสูง  อย่างไรก็ตามกษัตริย์คูเวตมิได้สนใจที่จะมีกองทัพที่ดีและเข้มแข็ง   จึงส่งผลให้ต้องเสียเอกราชต่ออิรัก    ถึงจะเป็นห้วงเวลาไม่นานนัก  แต่ก็ได้สร้างความสูญเสียนานับประการ     

อีกตัวอย่าง ที่สามารถบ่งถึงความเกี่ยวพันกันของความมั่นคงด้านการทหาร กับด้านอื่นก็คือ   สงครามเวียดนามในห้วงปี  ค.ศ. 1960 – 1975  ระหว่างเวียดนามเหนือ  กับเวียดนามใต้ที่มีอเมริกาเข้าร่วมด้วย[4]   เมื่อเปรียบเทียบทางด้านการทหารแล้วจะพบว่า  สหรัฐอเมริกามีความเหนือกว่าอย่างเทียบกันไม่ได้  จนอาจกล่าวได้ว่า ในห้วงเวลาดังกล่าวคนส่วนมากไม่คิดว่าอเมริกาจะต้องพ่ายแพ้จนต้องถอนทัพกลับไป      ทั้งนี้เป็นปัญหาอันมาจากปัจจัยของพลังอำนาจทางด้านสังคมจิตวิทยา    ที่เกี่ยวข้องกับการสนับสนุนของประชาชนภายในประเทศในการทำสงคราม   อุดมการณ์ของแต่ละประเทศที่เข้าสู่สงคราม  ก็เป็นอีกปัจจัยหนึ่งในการบ่งชี้พลังอำนาจของชาติ     หรือแม้แต่ความมั่นคงแห่งชาติ

จากตัวอย่างดังกล่าว   คงพอที่จะทำให้เราเห็นถึงความสัมพันธ์และความเกี่ยวโยงกันของ  ความมั่นคงแห่งชาติที่มีอยู่ด้วยกันหลายองค์ประกอบ    รวมทั้งเราจะได้เห็นถึงความสัมพันธ์ของความมั่นแห่งชาติกับพลังอำนาจของชาติที่แทบจะแยกกันไม่ได้    ดังนั้น การศึกษาความมั่นคงเฉพาะเรื่องของการสงครามและการทหารเพียงอย่างเดียว นับว่าเป็นการศึกษาที่ค่อนข้างแคบ และอยู่ในวงจำกัด  ไม่เหมาะสมกับสถานการณ์ของโลกที่เปลี่ยนแปลงไปอย่างรวดเร็ว เรื่องของความมั่นคงจึงไม่ควรจะจำกัดอยู่ในวงแคบ ๆ แต่ควรครอบคลุมถึงเรื่องราวต่างๆ ออกไปให้กว้างขวางขึ้น    

การทหารเป็นเพียงองค์ประกอบของพลังอำนาจของชาติอย่างหนึ่งเท่านั้น  องค์ประกอบอย่างอื่นก็มีความสำคัญไม่น้อยไปกว่าการทหาร   ดังนั้นคำว่า "ความมั่นคงแห่งชาติ"  (National  Security)  นานาประเทศต่างก็ยอมรับกันทั่วไปว่า เป็นคำที่มีความหมายกว้างขวางครอบคลุมเรื่องต่าง ๆ  อีกมากมาย  อันได้แก่ เศรษฐกิจ สังคม-จิตวิทยา และการเมือง เป็นต้น[5] 

จะเห็นได้ว่าการศึกษาเรื่องความมั่นคงของชาติ เกี่ยวข้องกับปรากฏการณ์ทางด้านการเมืองเศรษฐกิจ  และสังคม-จิตวิทยา ควบคู่กันไปกับด้านการทหาร   ทั้งในยามปกติและยามสงคราม หาได้เจาะจง หรือเกี่ยวข้องกับองค์ประกอบของพลังอำนาจของชาติ  อย่างใดอย่างหนึ่งโดยเฉพาะไม่    จึงมีความสมควรเป็นอย่างยิ่งที่เราจะได้ศึกษาถึงความหมาย  องค์ประกอบ  ทฤษฎี และแนวความคิดในด้านต่าง ๆ ของความมั่นคงแห่งชาติกันให้กระจ่าง  และลึกซึ้ง

 

2.   ความหมายของความมั่นคงแห่งชาติ

มีข้อน่าสังเกตว่า คำว่า  "Security" นี้ ความหมายอีกนัยหนึ่ง อาจหมายถึง "การรักษาความปลอดภัย" หรือ "ความปลอดภัย" ซึ่งก็ได้มีการนำไปใช้กว้างขวาง เช่น "ศูนย์รักษาความปลอดภัย" (Security  Center) เป็นต้น   แต่ถ้าหากจะนำไปใช้กับเรื่องของชาติแล้ว  การเรียกว่า “ความมั่นคงแห่งชาติ"   น่าจะเป็นการเหมาะสมกว่าที่จะใช้คำว่า   "การรักษาความปลอดภัยแห่งชาติ" อย่างไรก็ตาม ก็ยังมีผู้กล่าวถึงความมั่นคงไปพร้อม ๆ กับความปลอดภัยอยู่เสมอ ๆ  เหมือนกัน  สำหรับในเรื่องนี้ควรจะได้พิจารณาความหมายของคำนี้จากพจนานุกรมด้วย

อีกประเด็นหนึ่งที่เป็นข้อควรสังเกตคือ   ปัญหาของคำว่า “ ชาติ (Nation) “ ,” รัฐ (State) ”   และคำว่า “ ประเทศ (Country) “   ซึ่งเป็นคำที่มีความหมายคล้ายคลึงกัน     และในบางโอกาสยังใช้ทดแทนกัน  สำหรับในความหมายของ  “ ความมั่นคงแห่งชาติ “  แล้ว   การใช้คำว่า “ ชาติ “  ในที่นี้มีความหมายอย่างเดียวกับการใช้คำว่า  “ รัฐ “  เป็น “ ความมั่นคงแห่งรัฐ “  อย่างไรก็ตามถ้ายึดถือความหมายตามหลักรัฐศาสตร์หรือนิติศาสตร์แล้ว   มักไม่นิยมใช้คำว่า  “  ชาติ “  แต่นิยมใช้คำว่า “ รัฐ “  หรือ  คำว่า  “ รัฐชาติ ( Nation  State  )“ แทน[6]      

สำหรับเอกสารนี้ จะใช้คำว่า  “ ความมั่นคงแห่งชาติ “  ซึ่งมีความหมายถึง  “ ความมั่นคงแห่งรัฐ “  หรือ  “ความมั่นคงแห่งรัฐชาติ“ นั่นเอง  ทั้งนี้กรอบสำหรับการใช้คำดังกล่าวตั้งอยู่บนพื้นฐานที่ว่า  “ปัญหาความมั่นคงระหว่างประเทศมีมาพร้อม ๆ กับอารยธรรมของมนุษยชาติ”   เมื่อมนุษย์มีอารยธรรมแล้ว   ก็เริ่มมีปัญหาของความขัดแย้งระหว่างกันขึ้น  เกิดปัญหาความมั่นคงปลอดภัยซึ่งกันและกัน     ต่อมาเมื่อมีวิวัฒนาการทางด้านการเมือง   จากชนเผ่า   ไปสู่การเป็นชาติ,  ประเทศ  และเป็นรัฐ   โดยเฉพาะจุดเปลี่ยนที่สำคัญในปี   ค.ศ. 1648  ที่เกิดสนธิสัญญา  Treaty  of  Westphalia  ในยุโรป  ได้ส่งผลให้เกิดคำว่า  “ รัฐชาติ “ ขึ้นโดยความสัมพันธ์ระหว่างประเทศได้กำหนดไว้อย่างชัดเจน   รัฐชาติ    มีอำนาจอธิปไตย  ( Sovereignty )    ในการปกครองดินแดนที่มีการแบ่งเขตแดนอย่างแน่นอน   มีประชากรชัดเจนภายใต้การดูแลของรัฐชาติ “[7]   คำว่า “ รัฐชาติ “  ยังคงส่งผลและใช้กันอยู่ในปัจจุบัน   ซึ่งทำให้องค์กรที่สำคัญและเป็นตัวแทนของหน่วยทางการเมืองก็คือ  รัฐ  หรือรัฐชาติ  นั่นเอง  

ด้วยความนิยมของไทยเองในการใช้คำว่า “ความมั่นคงแห่งชาติ“ อีกทั้งจากเหตุผลดังกล่าวที่เป็นที่มาของวิวัฒนาการของคำ   และวิวัฒนาการทางด้านการเมือง   ในเอกสารนี้จึงใช้คำว่า  “ความมั่นคงแห่งชาติ”  ในความหมายเดียวกับ “ ความมั่นคงแห่งรัฐชาติ

อดีตประธานาธิบดีสหรัฐฯท่านหนึ่งคือ  Eisenhower ได้กล่าวไว้ว่า[8]

"Security is a great burden, but war, the failure of security ,would be a catastrophe"  

( ความมั่นคงเป็นภาระอันหนักยิ่ง แต่การสงคราม ซึ่งเป็นความล้มเหลวของความมั่นคง ควรจะเป็นความหายนะ )  จากความหมายนี้เน้นไปที่ความสำคัญและภาระอันหนักหน่วงของความมั่นคง  ที่จะต้องรักษาไว้ในทุกระดับของสังคมโลก   เพื่อมิให้เกิดสงคราม   ซึ่งถ้าปล่อยให้การรักษาความมั่นคงเกิดความล้มเหลว   ผลที่ตามมาก็คือ   สงครามอันหมายถึงความหายนะ

 Joseph   Nye  ผู้เขียนบทความเรื่อง “ What  New  World  Order “  ในปี ค.ศ. 1993  และ  “ The  Case  for  Deep  Engagement “  ในปี  1995  ได้กล่าวไว้ในบทความของเขาในหนังสือ      “ The  Case  for  Deep  Engagement “  ว่า[9]  “ความมั่นคง   มีความสำคัญเหมือนกับออกซิเจน“  ซึ่งได้บ่งชี้ถึงความสำคัญของความมั่นคงไว้ได้อย่างดียิ่ง   ออกซิเจนนั้นเป็นสิ่งที่มนุษย์ทุกผู้คนจะขาดมิได้  แต่อย่างไรก็ตาม  ในเวลาปกติที่มีออกซิเจนอยู่ในห้วงบรรยากาศ   เรามักจะไม่คำนึงถึงหรือนึกถึงมันเลย  อีกทั้งเรายังช่วยกันทำลายด้วยซ้ำ    ตราบเท่าที่เมื่อเกิดอากาศไม่บริสุทธิ์   เกิดการขาดออกซิเจนขึ้น   เราจะนึกถึงขึ้นมาทันที  เพราะมันสามารถทำให้เราถึงกับต้องเสียชีวิตได้    ความมั่นคงก็เช่นเดียวกับออกซิเจน   ในเวลาปกติเรามิได้นึกถึง   นอกจากนี้ยังทำลายอีกด้วย     ต่อเมื่อขาดไปนั้นจึงจะเห็นถึงความสำคัญของมัน

2.1   ความหมายตามพจนานุกรม

ความหมายของคำว่า   “ ความมั่นคง (  Security )  “  ใน The American Heritage(R) Talking Dictionary ให้ความหมายไว้ว่า[10]  “se-cu-ri-ty ( n. pl. ) se-cu-ri-ties Abbr. sec. 1. Freedom from risk or danger; safety. 2. Freedom from doubt, anxiety, or fear; confidence. 3. Something that gives or assures safety, 4. Computer Science a. The level to which a program or device is safe from unauthorized use. b. Prevention of unauthorized use of a program or device. 5. Something deposited or given as assurance of the fulfillment of an obligation; a pledge. 6. One who undertakes to fulfill the obligation of another; a surety. 7. A document indicating ownership or creditorship; a stock certificate or bond. [Middle English securite from Old French from ]

1. (n.) The quality or state of being safe: - safety   - assurance  - safeness  - freedom from harm  - freedom from danger - safekeeping

2. (n.) Something given to guarantee repayment or fulfillment of an obligation: - collateral - deposit - earnest – guarantee  - pawn  - pledge  - surety – warrant  - token

3. (n.) Reliability in withstanding pressure, force, or stress: - stability  - firmness  - soundness  - steadiness  - sturdiness  - fastness  - instability (antonym)   - unsoundness (antonym)  - unsteadiness (antonym) “

จากความหมายดังกล่าวเมื่อถอดความเป็นไทยได้ว่า  “ ความมั่นคง  คือ  การมีเสรีจากการเสี่ยง, อันตรายต่าง ๆ และการมีความปลอดภัย,  คือ  การมีเสรีจากความกังวล,  ความสงสัย, ความเกรงกลัว และความตื่นตระหนก, คือ  บางสิ่งที่ประกันความแน่นอน, คือ  ระดับของความปลอดภัยของการใช้โปรแกรมทางคอมพิวเตอร์, คือ  สิ่งที่ส่งผลให้การดำเนินงานของอำนาจหน้าที่อื่น ๆ สมบูรณ์ไม่บกพร่อง, คือ  หลักประกันที่เป็นข้อผูกมัดในการเป็นเจ้าของ “  นอกจากนี้แล้วในพจนานุกรมดังกล่าวยังได้ให้แหล่งมาของคำว่า  ความมั่นคงนั้นเป็นคำที่มาจากภาษาฝรั่งเศษโบราณ   ซึ่งมีรากมาจากภาษาลาติน  รวมทั้งได้จัดแบ่งความหมายความมั่นคงออกเป็น  3  ความหมายหลักคือ

1.        เป็นคุณภาพหรือสถานนะของความปลอดภัย, มีการประกัน,  มีเสรีจากความบอบช้ำ,  มีเสรีจากอันตราย  และมีการรักษาความปลอดภัยนี้

2.        เป็นสิ่งที่ประกันเพื่อให้เกิดความรับผิดชอบในอำนาจอย่างเต็มที่   

3.        เป็นสิ่งที่ทำให้เกิดความเชื่อถือได้อย่างแน่นอน   ในความอดทนต่อการกดดัน  การบังคับ  ความเครียดต่าง ๆ

ความหมายของคำว่า  “ ชาติ ( Nation ) “[11]   ใน  The American Heritage(R)  Talking  Dictionary  ให้ความหมายไว้ว่า  “ nation   n. 1. A relatively large group of people organized under a single, usually independent government; a country. 2. The government of a sovereign state. 3. A people who share common customs, origins, history, and frequently language; a nationality: “ Historically the Ukrainians are an ancient nation which has persisted and survived through terrible calamity ”  Robert Conquest 4. a. A federation or tribe, especially one composed of Native Americans. b. The territory occupied by such a federation or tribe. [Middle English nacioun from Old French nation from Latin  .]  

 1. (n.) A group of persons with a common culture:   society,  community,  folk,  civilization,  populace,  population,  country

2. (n.) An organized geopolitical unit:  country,  land,  commonwealth,  union,  federation,  polity,  state,  kingdom,  realm “

จากความหมายดังกล่าวเมื่อถอดความเป็นไทยได้ว่า  ว่า  “ ชาติ ( Nation )  คือ  กลุ่มคนขนาดใหญ่ที่มีความสัมพันธ์ที่อยู่ภายใต้โครงสร้างเดียวกัน   โดยปกติจะอยู่ภายใต้การปกครองของรัฐบาล ( เป็นความหมายของประเทศ ), ชาติ  คือ  รัฐบาลที่มีอำนาจอธิปไตยภายในรัฐนั้น ๆ , ชาติ  คือ  ประชาชน  ที่มีวัฒนธรรมประเพณี   แหล่งกำเนิด  ประวัติศาสตร์   ภาษา  ร่วมกัน,  ชาติ  คือ  เผ่าพันธุ์  ซึ่งประกอบด้วย ประชาชน   ดินแดน  ที่ปกครองโดยรัฐบาลกลาง “ นอกจากนี้แล้วในพจนานุกรมดังกล่าวยังได้ให้แหล่งมาของคำว่า  “ชาติ “ นั้นเป็นคำที่มาจากภาษาฝรั่งเศษโบราณ   ซึ่งมีรากมาจากภาษาลาติน  รวมทั้งได้จัดแบ่งความหมายความมั่นคงออกเป็น  2  ความหมายหลักคือ

1.      กลุ่มของบุคคลที่มีวัฒนธรรมเหมือนกันในด้าน   สังคม,   การอยู่ร่วมในชุมชน,  วัฒนธรรมพื้นเมือง, ประชาชน  และประชากร

2.      องค์กรที่มีลักษณะโครงสร้างทางด้านภูมิรัฐศาสตร์  เช่น  ประเทศ, อาณาจักร,  สหราชอาณาจักร  รัฐ     เป็นต้น

สำหรับความหมายของคำว่า “ ความมั่นคงแห่งชาติ “ ตามพจนานุกรมราชบัณฑิตยสถานเราจะได้ความหมายดังนี้[12]  

“ ความ “   เป็นคำที่ใช้ประกอบหน้าคำอื่นให้เป็น “ คำนาม “  เช่น  ความคิด, 

“ มั่น “       เป็นคำวิเศษณ์   หมายถึง  แน่,  แน่นอน, แน่น , แน่นและทนทาน, ไม่ขยับเขยื้อน

“ มั่นคง “   เป็นคำวิเศษณ์เช่นกัน   หมายถึง  ไม่ขยับเขยื้อน  หรือเปลี่ยนแปลงได้ง่าย,  แน่นหนาทนทาน

“ แห่ง “      เป็นคำนาม   หมายถึง  แหล่ง,  ที่       ถ้าใช้เป็นบุรพบทจะมีความหมายว่า   ของ    นอกจากนี้อาจใช้คำว่า “ แห่ง “ เป็นลักษณะนามได้ด้วย

“ ชาติ “      เป็นคำนามที่มาจากภาษาบาลีสันสกฤต  หมายถึง  ต้นจันทร์เทศ, หมู่, ชั้น, จำพวก, ชนิด, กำเนิด, เหล่า, ครัว, ตระกูล, พวก, การเอากำเนิดใหม่, การเกิด, การเป็นขึ้นมา  นอกจากนี้ยังมีความหมายถึงประเทศด้วย

เมื่อรวมความหมายของคำว่า  “ ความมั่นคงแห่งชาติ “ แล้ว  จะได้ความหมายคือ  “  ความดำรงอยู่ของชาติหรือประเทศอย่างถาวร   มิเปลี่ยนแปลงได้โดยง่าย   มีความแน่นหนาทนทานต่อการสั่นคลอนจากภัยต่าง ๆ ทุกประการที่อาจจะเกิดขึ้นต่อชาติได้ “

จะเห็นได้ว่าความหมายของความมั่นคงแห่งชาติตามพจนานุกรมของไทยนั้น    ยังคงมีรายละเอียดของคำจำกัดความที่แคบกว่าคำจำกัดความของพจนาจุกรม   ใน The American Heritage(R) Talking Dictionary  อีกทั้งแนวความคิดเกี่ยวกับความมั่นคงนั้น  ไทยเราได้รับอิทธิพลมาจากชาติตะวันตก   โดยเฉพาะจากอเมริกา  ดังนั้น    ในเอกสารนี้เมื่อพิจารณากันเฉพาะความหมายของ “  ความมั่นคงแห่งชาติ “ ในมุมของตามหลักอักษรศาสตร์ในพจนานุกรมแล้ว   จะใช้ความหมายตามพจนานุกรมใน The American Heritage(R) Talking Dictionary  ซึ่งให้ความหมายที่คลอบคลุมและชัดเจนกว่า

จากการที่ความหมายของคำว่า  “ ความมั่นคงแห่งชาติ ”  นั้นมีความหมายเดียวกับ  “ความมั่นคงแห่งรัฐชาติ“   หรือ  “ ความมั่นคงแห่งรัฐ “ ด้วย    ดังนั้นเราควรจะได้ศึกษาของคำว่า     “ รัฐ ( State ) “  ด้วยสำหรับคำว่า “รัฐ ( State )”  Robert  L.  Wendzel       แปลโดย  โคริน   เฟื่องเกษม  กล่าวไว้ว่า  [13]   รัฐทั้งหลายมีความหลากหลายอย่างมากมายในด้านขนาด  ประชากร  สภาพสังคม    และอื่น   ๆ แต่แม้ว่าจะมีความแตกต่างกัน  มันก็แสดงคุณสมบัติที่มีร่วมกันบางประการที่เรียกว่า  “ ความเป็นรัฐ ( Statehood )“  คือ  สภาพอาณาเขตดินแดน,   อำนาจอธิปไตย (  Sovereign )  เหนือดินแดนของตนเป็นสิทธิในการควบคุมภายในที่ไม่มีหน่วยงานใดที่เหนือกว่ามาควบคุมได้ ( ซึ่งในปัจจุบันกำลังเปลี่ยนไป ) , อิสระภาพและความเสมอภาคภายนอกประเทศ  และประชากรที่ถาวรกับระบบเศรษฐกิจ “  ในขณะที่  เดชชาติ   วงศ์โกมลเชษฐ  ได้กล่าวไว้ในหลักรัฐศาสตร์  ว่า  รัฐย่อมประกอบด้วยองค์ประกอบสำคัญสี่ประการคือ[14]  ประชากร , ดินแดน ,  รัฐบาล และอำนาจอธิปไตย

ในที่นี้เราจึงพอที่จะสรุปความหมายของคำว่า  “ ความมั่นคงแห่งชาติ (  National  Security ) “  ตามพจนานุกรมได้ว่า  “  ความมั่นคงแห่งชาติ    หมายถึง  สภาวะการณ์ของชาติอันประกอบไปด้วย   กลุ่มคน  หรือประชาชน  ที่มีวัฒนธรรม   ประเพณี  แหล่งกำเนิด  ประวัติศาสตร์   ภาษา  เดียวกันหรือร่วมกัน    อาศัยอยู่ในดินแดนด้านภูมิรัฐศาสตร์   ภายใต้การนำของรัฐบาลที่มีอำนาจอธิปไตยในการปกครองดินแดนดังกล่าวด้วยตนเอง   อยู่ในสภาพที่   มีความปลอดภัยจากภยันตรายทั้งปวงไม่ว่าจะเป็น  เกณฑ์การเสี่ยงใด ๆ , ความเกรงกลัว,  ความกังวล  และความสงสัย,  มีเสรีต่อแรงกดดันต่าง ๆ  ซึ่งจะประกันให้เกิดอำนาจหน้าที่ของแต่ละส่วนภายในชาติดำเนินไปได้อย่างอิสระ,  นอกจากนี้ยังต้องมีความแน่นอนไม่เปลี่ยนแปลงไปโดยง่าย   มีความอดทนต่อแรงกดดันต่าง ๆ ที่มากระทบ “

จากความหมายดังกล่าวเพื่อให้เกิดความชัดเจนจะได้ขออธิบายเพิ่มเติมดังนี้

1.  ความมั่นคงแห่งชาติ เป็นสภาวะการณ์ของความมั่นคงในทุกองค์ประกอบของ   “ชาติ“   หรือ  “ รัฐ “   ซึ่งก็หมายถึง 

-       ความมั่นคงของกลุ่มคน หรือประชาชนที่อยู่ในดินแดนนั้น ๆ         ซึ่งประชาชนดังกล่าวโดยปกติ  จะมีวัฒนธรรม   ประเพณี  แหล่งกำเนิด  ประวัติศาสตร์  และภาษาเดียวกัน   ดังนั้นความมั่นคงในที่นี้จะหมายถึง   สภาพที่ประชาชนภายในชาติ

-       จะต้องปลอดภัยจาก        การเสี่ยงต่อภยันตรายต่าง ๆ ( เช่น  ภยันตรายจาก  การรุกรานจากรัฐอื่น, ภยันตรายจากปัญหามลภาวะของสิ่งแวดล้อม ฯลฯ ),  ความตื่นตระหนก, ความเกรงกลัวใด ๆ   รวมทั้งความกังวลสงสัยที่จะเกิดขึ้นต่อประชาชน

-       จะต้องไร้ซึ่งแรงกดดันต่าง ๆ  ในการบริหารอำนาจอธิปไตยในดินแดนตน

-       มีหลักประกันในการดำรงวิถีชีวิตตนเอง

-       จะต้องมีความอดทนต่อแรงกระทบต่าง ๆ ทั้งจากภายนอกและภายใน

-       จะต้องมีความหนักแน่น  ไม่ผันแปรไปตามสิ่งที่มากระทบต่าง ๆ

-       ความมั่นคงของดินแดนที่ตั้งอยู่ของรัฐ   ซึ่งมีลักษณะทางภูมิรัฐศาสตร์   ซึ่งก็จะหมายถึง  การที่ดินแดนของรัฐนั้น ๆ  จะต้องมีความปลอดภัยจากการรุกรานเข้ายึดครองโดยรัฐอื่น  หรือแม้แต่การข่มขู่เข้าครอบครอง,  การละเมิดล่วงล้ำเขตแดน  รวมทั้งจะต้องเป็นอาณาเขตดินแดนของประเทศที่มั่นคงไม่เปลี่ยนแปลงไปไม่ว่าจะมีแรงกดดันใด ๆ ก็ตาม ( เช่น  แม้แต่การกัดเซาะของแม่น้ำที่เป็นเส้นแบ่งเขตแดน  หรือแม้แต่การเปลี่ยนทิศทางการไหลของแม่น้ำแล้วทำให้อาณาเขตดินแดนเปลี่ยนแปลงไป  ก็ไม่ให้เกิด )

-       ความมั่นคงของรัฐบาลที่ปกครองประเทศ  โดยรัฐบาลดังกล่าวจะต้องกระทำหน้าที่ของตน    ในการบริหารประเทศโดยเสรี  ไม่ถูกแทรกแซงการดำเนินการบริหารจากรัฐอื่น   หรือจากกลุ่มใด ๆ ภายในประเทศ ( มิได้หมายถึงรัฐบาลมิฟังกลุ่มใด ๆ เลยในสังคม   แต่หมายถึงการที่รัฐบาลสามารถตัดสินใจและดำเนินการในการบริหารประเทศ   ภายใต้กระบวนการตัดสินใจที่ถูกต้องมิถูกแทรกแซงจากกลุ่มใดกลุ่มหนึ่งเท่านั้น )   จะต้องเป็นรัฐบาลที่ไม่สามารถเปลี่ยนแปลง  หรือถูกโค่นล้มโดยง่ายจนกว่าจะถึงวาระที่สมควร   มีอำนาจที่ได้รับการประกันในความชอบธรรม   รวมทั้งรัฐบาลจะต้องมีความรู้สึกที่ปลอดภัยต่อ   ความกดดัน  ความเสี่ยง   ความกังวลสงสัย  และความตื่นตระหนกต่าง ๆ

-       ความมั่นคงของ  การมีอำนาจอธิปไตย  อันมีเสรีในการปกครองประเทศของตนภายใต้ดินแดน  และสิทธิในการปกครองภายในประเทศของตน   โดยมิถูกต่างรัฐละเมิดอำนาจอธิปไตยดังกล่าวได้โดยง่าย   มีเสรีในการจัดระเบียบการปกครองตนเอง   มีความปลอดภัยจากความเกรงกลัวและความตื่นตระหนกต่าง ๆ  มีความทนทานต่อแรงเสียดสี  และแรงกดดันอันจะทำให้อำนาจอธิปไตยดังกล่าวเปลี่ยนแปลงไป          

2.   ความมั่นคงแห่งชาติ   เป็นคุณภาพของชาติ  หรือรัฐ   ที่มีหลักประกันในการดำรงอยู่อย่างแน่นหนาถาวร  มิเปลี่ยนแปลงไปโดยง่าย   ปลอดภัยจากอันตรายที่อาจจะเกิดขึ้น  หรือมีแนวโน้มจะเกิดขึ้น  หรือแม้แต่คิดไปว่าจะเกิดขึ้น  มีเสรีในการดำเนินการต่าง ๆ ด้วยตนเอง  ในเรื่อง  ประชากร , ดินแดน ,  รัฐบาล และอำนาจอธิปไตย

ปัญหาของความหมายดังกล่าวคงมิได้จบอยู่เพียงเท่านี้   อันเนื่องมาจากการตีความหมายของคำว่า “ความมั่นคงแห่งชาติ”  จนทำให้ในแต่ละห้วงเวลา  แต่ละกลุ่มบุคคลในสังคมมีความเข้าใจในความหมายที่แตกต่างกันออกไป  แบ่งแยกองค์ประกอบที่แตกต่างกันออกไป  และให้ความสำคัญต่อความมั่นคงแห่งชาติมากน้อยต่างกันไป   ดังนั้นเป็นการสมคารที่เราจะได้ศึกษาถึงแนวความคิดของนักวิชาการรวมทั้ง  นักการปฏิบัติอีกหลาย ๆ ท่านเพื่อให้ได้มีความเข้าใจต่อ  คำว่า “ ความมั่นคงแห่งชาติ “ โดยถ่องแท้เพิ่มขึ้น

2.2   ความหมายของที่ให้ไว้โดยบุคคล  และสถาบัน

พลตรี  หลวงวิจิตรวาทการ  กล่าวว่า ความมั่นคง หมายถึง “การทรงตัวอยู่อย่างแน่นหนาถาวร ดำรงเอกราช มีเสรีภาพแห่งชาติ  มีความสงบสุขภายในประเทศ มีความแน่นอนในชีวิตเศรษฐกิจของพลเมือง คาดหมายรายได้ของรัฐได้ถูกต้องใกล้เคียงกับความเป็นจริง  ค่าของเงินตรามีเสถียรภาพ รัฐไม่ต้องประสบความยุ่งยากระส่ำระสาย ไม่เกิดการเปลี่ยนแปลงใด ๆ ได้ง่าย ผู้คนพลเมือง รู้สึกมีความปลอดภัยมีความหวังและความไว้วางใจในอนาคต        และยังไว้วางใจต่อไปอีกว่า ถึงแม้ผันผวนหรือเหตุร้ายอันใดจะเกิดขึ้นมา รัฐสามารถจะต่อสู้หรือป้องกันได้”[15] 

พล.อ.อ.สิทธิ   เศวตศิลา  ให้ความหมายของความมั่นคงแห่งชาติว่า “ความมั่นคงแห่งชาติหมายถึง การให้เอกราชของชาติ บูรณภาพของดินแดนและสวัสดิภาพของประชาชนอยู่ในความมั่นคงและปลอดภัย รวมตลอดถึง การให้ประเทศดำรงอยู่ในการปกครองระบอบประชาธิปไตย” [16]

พล.อ. สายหยุด   เกิดผล  ให้ความหมายของความมั่นคงแห่งชาติไว้ว่า[17]   “  ความมั่นคงแห่งชาติ  หมายถึง   ความรู้สึกของคนในชาติส่วนใหญ่ที่มีความรู้สึกว่าชาติของตนอยู่ในภาวะมั่นคง   ทั้งนี้ด้วยความเชื่อมั่นและเข้าใจอย่างถูกต้องว่า  กิจกรรมทั้งสี่ด้านของชาติ  คือกิจกรรรมทางด้านการเมือง  การทหาร  เศรษฐกิจ  และสังคมจิตวิทยา   มีประสิทธิภาพในตนเองสนับสนุนซึ่งกันและกัน   ความขัดแย้งต่าง ๆ หากมีขึ้น  ก็จะสามารถประสานความเข้าใจ  และประสานการปฏิบัติได้ในระดับชาติ “

ความหมายของความมั่นคงแห่งชาติที่ให้ไว้โดย   พล.ต. ทวีป  สัทธานน์    “ ความมั่นคงแห่งชาติ   หมายถึง  ความปลอดภัยของรัฐ  ซึ่งมีขอบเขตอย่างแคบประกอบด้วยปัจจัย  3  ประการ  คือ  เสถียรภาพทางการเมือง,  บูรณภาพแห่งอาณาเขต  และ เศรษฐกิจที่มั่นคง “[18] 

พล.ท.  ผิน   เกสร  ได้ให้ความหมายไว้ว่า “ ความมั่นคงแห่งชาติ หมายถึง การให้เอกราชของชาติ   บูรณภาพของดินแดน     และสวัสดิภาพของประชาชนอยู่ในความมั่นคงและปลอดภัย รวมตลอดถึงการให้ประเทศดำรงอยู่ในการปกครองระบอบประชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญแห่งประเทศไทย “[19]

ดร.อรุณ  ภาณุพงศ์  ให้ความหมายของความมั่นคงของชาติไว้ว่า   เป็นความมั่นคงของ ดินแดน คือ บูรณภาพทางอาณาเขต ความมั่นคงของประชาชนก็คือ ความปลอดภัยและการกินดีอยู่ดีของประชาชน  ความมั่นคงของรัฐบาล ก็คือการดำรงอยู่ของระบอบการปกครองที่เราเลือก [20]

ความหมายของความมั่นคงแห่งชาติที่ให้ไว้โดย   ดร.  สัญญา  สัญญาวิวัฒน์ [21] “ ความมั่นคงแห่งชาติ   คือสภาพของสังคมที่เป็นปึกแผ่นแข็งแรงหนาแน่น  สมาชิกของสังคมมีความรู้สึกปลอดภัย   เชื่อมั่นในความสามารถของรัฐที่จะปกป้องภยันตราย  ให้กับตนเอง  นอกจากจะมีความหมายถึง  ชาติหรือสังคมดำรงอยู่  ยังหมายรวมถึง  การดำรงอยู่ได้อย่างมั่นคงแข็งแรง  มีความสงบภายในสังคม  มีความเจริญก้าวหน้าในสังคม  มีความสามารถต่อต้านการรุกรานจากภายนอก  “   อาจเปรียบได้ว่า  ชาติที่มั่นคงก็เหมือนกับคน  ที่มีสุขภาพร่างกายแข็งแรง  ไม่มีโรค  ไม่มีภัย  ร่างกายสมบูรณ์  จิตใจผ่องใส  สามารถทำงานได้อย่างดีมีประสิทธิภาพ

สถาบันการศึกษาในสหรัฐ ฯ 2 แห่งได้ให้คำนิยามศัพท์ของความมั่นคงแห่งชาติไว้ดังนี้

National   Security        (USACGSC = รร.สธ.ทบ.)[22]

"The  Peotection  of  a nation  from  all  types  of  external   aggression  espionage  hostile  reconnaissance  sabotage  subversion   annoyance  and  other  ininical  influence

ถอดออกเป็นภาษาไทยได้ว่า

"ความมั่นคงแห่งชาติหมายถึง  การป้องกันชาติให้พ้นจากอันตรายทั้งปวง อันได้แก่การรุกรานจากภายนอก การจารกรรม การลาดตระเวนของข้าศึก การวินาศกรรม การบ่อนทำลาย การรบกวน และอิทธิพลอื่น ๆ ซึ่งจะเป็นอันตรายอย่างร้ายแรงแก่ชาติ"

National   Security   (JCS   Pub.I = พจนานุกรมคณะเสนาธิการร่วม  เล่ม 1)

" A  collective  term  encompassing  both  defense  and  foreign  relations  of the  US.  Specifically  the  condition  provided  by.

(a) a military  or  defense  advantage  over  any  foreign  nation  or  group  of  nations

(b) a favorable  foreign  relations  position  or

(c) defence  posture  capable  of succeesfully  resisting  hostile  or  destructive  action  from  within  or   without   overt  or  covert.

ถอดออกเป็นภาษาไทยได้ว่า[23]

"ความมั่นคงแห่งชาติ  หมายรวมถึง  ทั้งการป้องกันประเทศของสหรัฐฯ และประเทศที่มีความสัมพันธ์กับสหรัฐฯ โดยเฉพาะภายใต้สถานการณ์ดังนี้

ก)   การได้เปรียบทางทหารหรือการป้องกันชาติอื่น ๆ หรือกลุ่มของชาติอื่น ๆ

ข)   ที่ตั้งที่เกื้อกูลแก่ต่างประเทศที่มีความสัมพันธ์กับสหรัฐฯ หรือ

ค)   การป้องกันการวางกำลังของข้าศึก ที่มีขีดความสามารถในการต้านทานสูงหรือ การทำลาย การปฏิบัติจากภายในหรือภายนอก, ทั้งเปิดเผยและปกปิด"

วิทยาลัยป้องกันราชอาณาจักรประเทศอินโดนีเซีย  ให้คำจำกัดความของความมั่นคงแห่งชาติไว้ดังนี้ [24] 

“ Ketahanan  Nasional  adalah  kondisi  dinamik   bangsa  yang  meliputi  segenap  aspek  kehidupan  nasional  yang  terintegrasi  berisi  keuletan  dan  ketangguhan  yang  mengandung  kemampuan  mengembangan  kekuatan  nasional,  dalam  menghadapi  dan  mengatasi  segala  tantangan,  ancaman,  hambatan  dan  gangguan  baik  yang  datang  dari  luar  maupun  dari  dalam,  yang  langsung  maupun  yang  tidak  langsung  untuk  menjamin  identitas  integritas,  kelangsungan  kehidupan  bangsa  dan  negara,  serta  perjuangan  mencapai  Tujuan  Nasionalnya.“ 

ถอดความเป็นภาษาไทยได้ว่า

“  ความมั่นคงแห่งชาติ  ( ความหมายของคำว่า  Ketahanan  ในที่นี้มีความหมายถึง  ความหนักแน่นทนทาน   ไม่เปลี่ยนแปลง  ซึ่งเป็นความหมายของความมั่นคงนั้นเอง )  คือ  สภาวการณ์ของชาติที่เต็มไปด้วย   น้ำใจและพลังงาน ( พลังอำนาจของชาติ ) จนกระทั่งสามารถที่จะตอบโต้สิ่งที่มากระทบ ได้โดยรวดเร็ว,    สามารถที่จะปรับตัวเข้ากับสถานการณ์ที่เกิดขึ้น,     ทั้งนี้สภาวการณ์ดังกล่าวนั้นครอบคลุมในทุกองค์ประกอบของรัฐชาติ ( ประกอบไปด้วย  ภูมิรัฐศาสตร์, ประชาชน, การเมือง, เศรษฐกิจ,  สังคมจิตวิทยา  และการทหาร ),  มีบูรณภาพที่เข้มแข็ง   ไม่ง่ายที่จะทำลาย  และมีความพยายามที่จะไปถึงจุดหมายปลายทางของชาติ อันประกอบด้วย   ความสามารถในการพัฒนาประเทศ   ความพร้อมในการเผชิญหน้า   และขจัดปัญหาทุกปัญหาที่เกิดขึ้นไม่ว่าจะเป็น   ความขัดแย้ง,   ภัยคุกคาม,  ปัญหาที่เป็นตัวถ่วง   และปัญหารบกวนต่าง   ๆ  ทั้งที่มาจากภายนอกประเทศ  หรือจากภายในเอง    ทั้งที่เป็นภัยกระทบโดยตรง  หรือที่เป็นผลกระทบในทางอ้อม     ทั้งนี้ก็เพื่อที่จะสามารถมั่นใจได้ในบูรณภาพแห่งดินแดน    ความดำรงอยู่ของรัฐชาติ    ตลอดจนสามารถที่จะต่อสู้ไปจนถึงจุดหมายปลายทางของชาติได้ “  [25]

พระราชบัญญัติว่าด้วยการบริหารราชการในสถานการณ์ฉุกเฉิน พ.ศ.2495 ได้ให้คำนิยามเกี่ยวกับความมั่นคงแห่งชาติไว้ดังนี้[26]

" ความมั่นคงหรือความปลอดภัยแห่งราชอาณาจักร หมายความว่า การให้เอกราชของชาติหรือสวัสดิภาพของประชาชนอยู่ในความมั่งคง ปลอดภัย รวมตลอดถึงการให้ประเทศดำรงอยู่ในการปกครองระบอบประชาธิปไตย ภายใต้รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย “

สำนักงานสภาความมั่นคง ( สมช. ) โดย นาย สามารถ  ศรียานงค์   ผอ. กอง 7  สำนักงานสภาความมั่นคงแห่งชาติ  มี.ค. 2538  ได้บรรยายถึงความมั่นคงแห่งชาติไว้ว่า[27]

ความมั่นคงแห่งชาติ   มีความหมาย  2  นัย  คือ  ความหมายทั่วไป  และความหมายเฉพาะ

ความหมายทั่วไป     หมายถึง    ความอยู่รอดปลอดภัย (  Survival )   และความเจริญก้าวหน้า  (Growth )  ที่จะเผชิญ  กับสถานการณ์ทุกรูปแบบในอนาคตได้  หรือความเป็นปึกแผ่นแน่นแฟ้นคงทนของชาติ

ความหมายเฉพาะ   หมายถึง  การที่เอกราชของชาติ  บูรณภาพแห่งดินแดน  และสวัสดิภาพของประชาชน  อยู่ในความมั่นคงปลอดภัย  รวมถึงการให้ประเทศดำรงอยู่ในการปกครองระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์เป็นประมุข

จากความหมายของความมั่นคงแห่งชาติ   ตามที่ได้มีผู้รู้ให้นิยามไว้อย่างมากมายตามที่ได้กล่าวไปแล้วนั้น    จะเห็นได้ว่า   มีความหมายของคำว่า  “ ความมั่นคงแห่งชาติ “   ที่หลากหลายแตกต่างกันไป    มีน้ำหนักของความสำคัญที่ให้ต่อองค์ประกอบของความหมายดังกล่าวที่แตกต่างกันออกไป   ทั้งนี้ก็ขึ้นอยู่กับว่า  ผู้ที่ให้คำนิยามนั้น  ๆ มีความเชี่ยวชาญอยู่ทางด้านใด   สนใจอยู่ในเรื่องอะไร   รวมทั้งต้องการเน้นในสิ่งใด  อีกทั้งยังขึ้นอยู่กับยุคและสมัยที่ผู้ให้คำนิยามนั้น ๆ ประกาศคำนิยามออกมา 

ถ้าเป็นยุคของความขัดแย้งกันในด้านอุดมการณ์ระหว่าง  ประชาธิปไตย   กับคอมมิวนิสต์  ก็มักจะมีคำนิยามที่บ่งชี้ไปถึงระบอบการปกครอง  เช่น  คำนิยามที่ให้ไว้โดย  พล.อ.อ.  สิทธิ   เศวตศิลา, พล.ท. ผิน  เกสร  หรือ  ที่ได้มีกำหนดไว้ในพระราชบัญญัติว่าด้วยการบริหารราชการในสถานการณ์ฉุกเฉิน พ.ศ.2495   และที่ได้ให้ความหมายไว้โดย  สภาความมั่นคงแห่งชาติก็ตาม   

สัญญา   สัญญาวิวัฒน์   อาจารย์ของคณะรัฐศาสตร์  จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย  ภาค  วิชาสังคมศาสตร์และมานุษยวิทยา   ซึ่งจบปริญญาตรีมาทางด้านรัฐศาสตร์  จบปริญญาเอกทางด้านสังคมศาสตร์   ก็มองและให้คำนิยามของความมั่นคงโดยเน้นไปที่   ความมั่นคงของสภาพของสังคม   อีกทั้งยังเปรียบสังคมเป็นร่างกายมนุษย์   

แต่ถ้าผู้ให้คำนิยามทำงานด้านการทหารแล้ว  ก็มักจะให้ความหมายของความมั่นคง   เน้นไปทางด้านการทหารและการป้องกันประเทศ   เช่น  ความหมายที่ให้ไว้โดย    สถาบันการศึกษาในสหรัฐ ฯ สองแห่งตามที่ได้กล่าวไปแล้วนั้น  

อย่างไรก็ตาม     ความแตกต่างในการให้คำนิยามของผู้รู้แต่ละท่านนั้น  เป็นแต่เพียงความแตกต่างกันในเรื่องที่เน้นหนักไปตามแนวความคิดของแต่ละท่าน   ซึ่งก็ขึ้นกับสถานการณ์ของสังคมในแต่ละห้วงเท่านั้น    ดังนั้นในการมองถึงความมั่นคง  รวมทั้งการให้คำนิยามถึงคำว่า  “ความมั่นคงแห่งชาติ“ เราก็จะพอสรุปและให้นิยามของความหมายได้  โดยพิจารณาความหมายให้ครอบคลุมในทุก ๆ ด้านตามที่ได้มีผู้รู้ได้ให้ไว้แล้วนั้น

ประการแรกเราจะต้องพิจารณาถึงคำว่า  “ชาติ”  ในความหมายของคำว่า  ”ความมั่นคงแห่งชาติ”  เพื่อที่จะได้ให้ความหมายได้อย่างครอบคลุม   คำว่าชาติในความหมายนี้เราได้พิจารณาครอบคลุมออกไปว่า  เป็นทั้ง  ”ชาติ”  ,  “ รัฐ “  และ “ รัฐชาติ “ 

คำว่ารัฐนั้นมีองค์ประกอบ 4 ประการที่ขาดไม่ได้คือ  ดินแดน,  ประชาชน,  รัฐบาล  และอำนาจอธิปไตย   หากขาดองค์ประกอบอย่างหนึ่งอย่างใดลงไปแล้ว  ย่อมไม่เรียกว่า "รัฐ"  สำหรับคำว่า "ชาติ" อาจประกอบด้วยประชากรที่พูดภาษาเดียวกัน และอยู่ร่วมกัน รวมทั้งมีขนบธรรมเนียมประเพณีอันเดียวกัน    ด้วยเหตุนี้จึงมักนิยมใช้คำว่า "รัฐ" ทั้งในทางรัฐศาสตร์ และนิติศาสตร์ ซึ่งเป็นการจำกัดให้มีองค์ประกอบครบถ้วนสมบูรณ์  

โดยธรรมดา หากจะเปรียบรัฐเสมือนบุคคลแล้ว อาจกล่าวได้ว่า ไม่ว่าบุคคลใดก็ตาม ย่อมต้องการที่จะดำรงชีวิตอยู่อย่างปลอดภัย ปราศจากภยันตรายใด ๆ ที่จะมารบกวนหรือขัดขวางการทำหน้าที่หรือการดำรงชีพของตน ซึ่งก็คือความมั่นคงของแต่ละบุคคลนั้นเอง    รัฐก็เฉกเช่นเดียวกันกับบุคคล แม้ว่า รัฐจะไม่มีชีวิตเหมือนบุคคลทั่วไปก็ตาม แต่รัฐก็ต้องการความอยู่รอด คือต้องการดำรงความเป็นอยู่ตลอดไป    แต่นอกจากการดำรงความอยู่รอดแล้ว   รัฐก็ยังต้องการมีเสรีภาพ (Liberty)  ในการมีอำนาจอธิปไตยเหนือดินแดนของตน  มีอิสระต่อแรงกดดันต่าง ๆ  มีความมั่นคงปลอดภัย (Security) และมีความผาสุกสมบูรณ์ (Wealth) ด้วย และการที่จะมีสิ่งเหล่านี้ได้นั้น รัฐก็จะต้องมีสิ่งที่เรียกว่าพลังอำนาจของชาติ (National Power) ที่เข้มแข็ง  ( พลังอำนาจของชาติ  ก็เปรียบเสมือนศักยภาพ  หรือความเข้มแข็งของรัฐซึ่งมีอยู่หลายด้านด้วยกัน และในแต่ละด้านมีความเกี่ยวพันกันทั้งในด้านที่ส่งเสริมกัน หรือแม้แต่ในด้านที่ขัดแย้งกัน )    เพื่อจะได้เป็นเครื่องมือในการพิทักษ์รักษาสิ่งต่าง ๆ  ที่เป็นความต้องการ   หรือที่เป็นผลประโยชน์ของชาติ (National Interests)  ไว้ให้ได้  ( ผลประโยชน์ของชาติ  ก็เปรียบเสมือนเป้าหมาย  หรือสิ่งที่มีประโยชน์สูงสุดของรัฐซึ่งมีอยู่หลายด้านด้วยกัน  และในแต่ละด้านมีความเกี่ยวพันกันทั้งที่เป็นผลประโยชน์ที่ส่งเสริมซึ่งกันและกัน หรือแม้แต่มีที่เป็นผลประโยชน์ที่ขัดแย้งกัน )    ในการพิทักษ์รักษาผลประโยชน์ของชาตินี้   จำเป็นจะต้องรักษาองค์ประกอบของรัฐไว้ให้ได้ทุกองค์ประกอบ   เพื่อความดำรงอยู่ของรัฐต่อไป[28]

เมื่อพิจารณาถึงคำจำกัดความ,  องค์ประกอบของรัฐดังกล่าวแล้ว และความหมายของความมั่นคงของชาติดังที่มีผู้ให้ความหมายไว้มากมาย   ทำให้เราสามารถที่จะพิจารณาให้ความหมายของความมั่นคง   ที่จะมีความครอบคลุมในทุกด้าน   และครอบคลุมความหมายที่แต่ละท่านได้ให้ไว้ได้ดังนี้

"ความมั่นคงแห่งชาติ หมายถึงสภาวการณ์หรือสภาพที่รัฐชาติ ภายใต้การนำของรัฐบาลที่มีอำนาจอธิปไตยในการปกครองดินแดนดังกล่าวด้วยตนเอง   ที่สามารถดำรงอยู่ด้วยความปลอดภัยจากภยันตรายทั้งปวงไม่ว่าจะเป็น  เกณฑ์การเสี่ยงใด ๆ , ความเกรงกลัว,  ความกังวล  และความสงสัย,  มีความเจริญก้าวหน้า   มีเสรีต่อแรงกดดันต่าง ๆ  ซึ่งจะประกันให้เกิดอำนาจหน้าที่ของแต่ละส่วนภายในชาติดำเนินไปได้อย่างอิสระ,  มีความแน่นแฟ้นเป็นปึกแผ่น   มีความแน่นอนไม่เปลี่ยนแปลงไปโดยง่าย   มีความอดทนต่อแรงกดดันต่าง ๆ ที่มากระทบในทุก ๆ ด้าน   ทั้งในด้านเอกราช  อธิปไตย ในด้านบูรณภาพแห่งดินแดน ในด้านสวัสดิภาพ  ความปลอดภัยและผาสุกของประชาชน   ในด้านการปกครองของประเทศและวิถีการดำเนินชีวิตของตน   อีกทั้งจะต้องมีขีดความสามารถที่จะพร้อมเผชิญต่อสถานการณ์ต่าง ๆ ที่เกิดขึ้น   "

 

3.   แนวความคิดเกี่ยวกับความมั่นคง

ดังที่ได้กล่าวมาแล้วว่า เรื่องของความมั่นคงแห่งชาติเป็นเรื่องที่ค่อนข้างจะมีความหมายกว้างขวางครอบคลุมไปเกือบจะแทบทุกเรื่อง รวมทั้งนโยบายหรือการปฏิบัติหน้าที่ของรัฐบาลด้วย หลายประเทศ(รวมทั้งสหรัฐฯ) จะคงความหมายของคำว่า "ความมั่นคง" ไว้ในรูปของนามธรรม ซึ่งจะแปรเปลี่ยนได้เมื่อมีความจำเป็น ตัวอย่างเช่น เรื่องของความมั่นคงของประเทศหนึ่ง อาจหมายถึงความหายนะของอีกประเทศหนึ่งในสมัยหนึ่ง และในอีกสมัยหนึ่งจะกลายเป็นเรื่องของความร่วมมือหรือเป็นมิตรประเทศกันก็ได้

นอกจากนี้ยังได้มีแนวความคิดเกี่ยวกับความมั่นคงแห่งชาติไว้หลายประการด้วยกัน   ดังนี้

พลตรี พจน์  พงศ์สุวรรณ  ได้สรุปองค์ประกอบของความมั่นคงแห่งชาติ 4 ประการ[29] คือ

1.    เอกราช

2.    บูรณภาพแห่งดินแดน

3.    สวัสดิภาพของประชาชน

4.    การปกครองระบอบประชาธิปไตย ภายใต้รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักร

พลตรี หลวงวิจิตรวาทการ  ได้จำแนกความมั่นคงแห่งชาติออกเป็น 4 ด้าน คือ [30]

1.    ความมั่นคงทางด้านการเมือง

2.    ความมั่นคงทางด้านเศรษฐกิจ

3.    ความมั่นคงทางด้านสังคมจิตวิทยา และ

4.    ความมั่นคงทางด้านการทหาร    

 วิทยาลัยป้องกันราชอาณาจักรแห่งประเทศไทย[31] ได้แบ่งความมั่นคงแห่งชาติออกเป็น 4 ด้าน เช่นเดียวกับ  พจน์  พงศ์สุวรรณ

  นอกจากนี้แล้ว  การสิ้นสุดของสงครามเย็น  มีผลต่อแนวความคิดในการพิจารณาปัญหาความมั่นคงของรัฐ      โดยจะเห็นได้จากแนวความคิดในเรื่องความมั่นคงของ    สุรชาติ  บำรุงสุข    ที่กล่าวไว้ว่า “ สภาพแวดล้อมใหม่ ไม่มีความขัดแย้งระหว่างประเทศ ในเชิงอุดมการณ์ (ลัทธิคอมมิวนิสต์) แต่นั่นมิได้หมายความว่าความขัดแย้งในเรื่องผลประโยชน์ของชาติจะหมดไป   ความขัดแย้งในรูปแบบใหม่   จะเป็นความขัดแย้งของผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจ ดังนั้นรัฐจะหันมาสะสมความมั่งคั่งแทนการแข่งขันสะสมอาวุธ[32]    แต่ขณะเดียวกันเครื่องมือด้านการทหาร ใช่จะหมดความสำคัญลง เพราะความมั่นคงทางเศรษฐกิจ  ย่อมเป็นปัจจัยหลักในการดำรงขีดความสามารถทางทหาร และอำนาจทางทหาร จะเป็นหลักประกันของการคุ้มครองผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจที่สำคัญ [33]

สุรชาติ   บำรุงสุข  ได้จำแนกปัญหาความมั่นคงในทศวรรษแรกของ คศ.2000  ไว้ 2 ลักษณะ คือ [34]

1.    ปัญหาด้านการทหาร แบ่งออกเป็น 4  ประเด็น คือ

1.          ปัญหาความขัดแย้งในเรื่องเส้นเขตแดน

2.          ปัญหาการเสริมสร้างแสนยานุภาพทางทหาร

3.          ปัญหาเศรษฐกิจทางทหาร

4.          ปัญหาความมั่นคงทางทหารระหว่างประเทศ

2.    ปัญหาที่มิใช่ด้านการทหาร

1.          ปัญหาสิ่งแวดล้อม

2.          ปัญหาการย้ายถิ่นของประชากร

3.          ปัญหาการขยายตัวของเทคโนโลยีสมัยใหม่

4.          ปัญหาการพัฒนาเศรษฐกิจ

5.          ปัญหาการแพร่กระจายของเชื้อโรค

6.          ปัญหาด้านวัฒนธรรมและกลุ่มชาติพันธุ์

สำนักงานสภาความมั่นคง ( สมช. ) โดย นาย สามารถ  ศรียานงค์   ผอ. กอง 7  สำนักงานสภาความมั่นคงแห่งชาติ  มี.ค. 2538  ได้บรรยายถึงแนวความคิดในเรื่องความมั่นคงแห่งชาติไว้ว่า[35]

ตามหลักการของความหมายคำว่ารัฐ    ประเทศที่จะมีความมั่นคงได้  จะต้องพร้อมด้วยลักษณะ  4  ประการ  คือ 

-มีเอกราช  อธิปไตย  บูรณภาพแห่งดินแดน  และปราศจากศัตรูผู้รุกราน

-ประชาชนมีความปลอดภัย  อยู่ดีกินดี  และมีสวัสดิภาพ

-ประเทศมีการปกครองในระบอบประชาธิปไตย อันมีพระมหากษัตริย์เป็นประมุข

-ชาติมีเกียรติ  และศักดิ์ศรี  เป็นที่ยอมรับนับถือของ  นานาชาติ

สมช.  ได้แบ่งองค์ประกอบของความมั่นคงออกเป็น  6  ประการ  คือ

-ความมั่นคงทางด้านการเมือง

-ความมั่นคงทางด้านการเมืองระหว่างประเทศ ( การทูต ) 

-ความมั่นคงทางด้านเศรษฐกิจ

-ความมั่นคงทางด้านสังคมจิตวิทยา

-ความมั่นคงทางด้านการป้องกันประเทศ

-ความมั่นคงทางด้านวิทยาศาสตร์  เทคโนโลยี่  การพลังงาน  และสิ่งแวดล้อม

และ  สมช. กำหนดภัยคุกคามของความมั่นคงของชาติไว้  2  ทางคือ

-ภัยคุกคามจากภายใน    เป็นปัญหาทางด้าน  การเมืองภายในประเทศ,  ปัญหาเศรษฐกิจ.  ปัญหาพื้นที่ด้อยพัฒนา,  ปัญหาชายแดน,  ปัญหาทางด้านสังคมจิตวิทยา  และปัญหาทรัพยากร  และสิ่งแวดล้อม

-ภัยคุกคามจากภายนอก  เช่น  ปัญหาความขัดแย้งของสังคมโลก,  ปัญหากลุ่มประเทศมุสลิม,  ปัญหาความสัมพันธ์กับประเทศเพื่อนบ้าน  เป็นต้น

นอกจากนี้ สมช.  ได้กำหนดเครื่องชี้วัดความมั่นคงไว้  4  ประการคือ

-ประเทศชาติ     มีเอกราช  อธิปไตย  และบูรณภาพแห่งดินแดน

-ประชาชน        มีความปลอดภัย  ความอยู่ดีกินดี   และสวัสดิภาพของประชาชนส่วนรวม

-การปกครอง      การปกครองระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์เป็นประมุข

-เกียรติศักดิ์        เกียรติภูมิและศักดิ์ศรีของชาติ

 ประจวบ   ไชยสาส์น    ได้กล่าวถึงแนวความคิดเรื่องความมั่นคงไว้ว่า [36]

“ความมั่นคง” มีความหมายครอบคลุมหลายมิติ และประเด็นในด้านต่างๆ ซึ่งปัจจุบันนิยมเรียกว่า “Comprehensive Security” อาทิ

-        ความมั่นคงทางทหาร หมายถึง ความพร้อมทางทหารเพื่อป้องกันการรุกราน

-        ความมั่นคงทางด้านการเมือง หมายถึง การมีระบบการเมืองที่มั่นคง มีการเปลี่ยนแปลงทางการเมืองอย่างเป็นระเบียบเรียบร้อย

-        ความมั่นคงทางเศรษฐกิจ หมายถึง การเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจสูง มีอัตราการส่งออกสูง ประชาชนมีรายได้ต่อหัวสูง และ

-        ความมั่นคงทางสังคม หมายถึง คุณภาพชีวิตที่ดีของประชาชน โดยได้รับการศึกษาอย่างทั่วถึง มีระบบสาธารณะสุขที่ดี ปลอดโรคภัยไข้เจ็บ และมีความอยู่ดีกินดี    เป็นต้น

นอกจากนี้แล้ว   Richard Shuttz, Roy Godson and Ted Greenwood   ได้กล่าวไว้ในหนังสือ Security for the 1990’s  เกี่ยวกับแนวความคิดในเรื่องความมั่นคงว่าจะต้องเป็นไปในลักษณะของพหุภาคีดังนี้

 

 

ระบบความร่วมมือทางทหารที่มีลักษณะการรวมตัวกัน เป็นองค์กรพันธมิตรทางทหาร (Alliance)  มีปัญหาใหญ่ 3 ประการ คือ [37]       

1.    การจัดการเรื่องงบประมาณขององค์กร

2.    ความเป็นผู้นำของประเทศเมื่อต้องเข้าสู่สงคราม

3.    ปัญหาการเมืองภายในของประเทศสมาชิกขององค์กร

เพื่อขจัดปัญหาดังกล่าว นักวิชาการจึงได้พยายามแสวงหาระบบความร่วมมือทางด้านความมั่นคงแบบใหม่ที่มิใช่การเป็นองค์กรพันธมิตรทางทหาร Stephen W. Walt ได้นำเสนอแนวความคิดความมั่นคงร่วม (Collective Security) ไว้ 3 รูปแบบ คือ [38]

1.    Great Power Concert     เป็นระบบที่ประเทศสมาชิก    กำหนดข้อตกลงต่อต้านภัยคุกคามร่วมกัน เพื่อความมีเสถียรภาพ ตัวอย่างเช่น The Concert of Europe ช่วงหลังสงคราม นโปเลียน  ระบบนี้มีนักวิชาการบางคนเสนอว่า เป็นรูปแบบที่เหมาะสมในหลังยุคสงครามเย็น

2.    Conflict Management by International Organization เป็นระบบที่องค์กร ระหว่างประเทศ เช่น UN เข้าไปดำเนินการป้องปราม จัดให้มีการเจรจา      กำหนดวาระการเจรจา  ในความขัดแย้งที่เกิดขึ้น อาจจะต้องจัดตั้งกองกำลังรักษาสันติภาพ ซึ่งหลังยุคสงครามเย็นกองกำลังรักษาสันติภาพ โดย UN ได้มีบทบาทสำคัญในการยุติข้อขัดแย้งทั่วโลก

3.     Limited Security Regimes  เป็นกลไกของความร่วมมือระดับทวิภาคี หรือพหุภาคี เพื่อยุติหรือลดปัจจัยที่ก่อให้เกิดความไม่มั่นคง เช่น ข้อตกลงการควบคุมอาวุธ มาตราการสร้างความมั่นใจ, “Hot line”  ระหว่างประเทศมหาอำนาจ เป็นต้น

 

4.   บทสรุป

จากแนวความคิดที่เกี่ยวกับความมั่นคงของผู้รู้หลายท่านตามที่ได้กล่าวไปนั้น   พอที่จะสรุปออกมาเป็นแนวความคิดด้านความมั่นคงได้หลายประการดังนี้

1.        ความมั่นคงแห่งชาติเป็นเรื่องที่มีหลายมิติ   มีความหมายกว้างขวางครอบคลุมในเกือบจะแทบทุกเรื่อง   ครอบคลุมนโยบายหรือการปฏิบัติหน้าที่ของรัฐบาลในประเทศนั้น ๆ    

2.        ความมั่นคงแห่งชาติเป็นเรื่องของการดำรงหรืออยู่รอดของ  คน,  ประชาชน,  ชาติ หรือประเทศ  หรือรัฐชาตินั้น   ๆ  และกินความหมายไปถึงการอยู่ต่อไปโดยมีการพัฒนาหรือไปในทางที่ดีขึ้น

3.        หลายประเทศ    จะคงความหมายของคำว่า "ความมั่นคง" ไว้ในรูปของนามธรรม ซึ่งจะแปรเปลี่ยนได้เมื่อมีความจำเป็น ตัวอย่างเช่น เรื่องของความมั่นคงของประเทศหนึ่ง อาจหมายถึงความหายนะของอีกประเทศหนึ่งในสมัยหนึ่ง และในอีกสมัยหนึ่งจะกลายเป็นเรื่องของความร่วมมือหรือเป็นมิตรประเทศกันก็ได้   

4.        ความมั่นคงแห่งชาตินั้น มีความเกี่ยวพันกับ ภัยคุกคามในฐานะที่จะทำให้ประเทศไม่มีความมั่นคง

5.        ความมั่นคงแห่งชาตินั้น    มีความเกี่ยวพันกับ   พลังอำนาจของชาติ  ในฐานะที่พลังอำนาจแห่งชาติดังกล่าว  เป็นขีดความสามารถ  หรือสิ่งที่จะทำให้ประเทศชาติมีความมั่นคง

6.        ความมั่นคงแห่งชาตินั้น   มีความเกี่ยวพันกับ  ผลประโยชน์แห่งชาติ  ในฐานะความมั่นคงแห่งชาติเป็นหนึ่งในผลประโยชน์แห่งชาติ  ซึ่งเป็นจุดหมายปลายทางที่ชาติต้องไปหรือเป็นเป้าหมายที่ชาติต้องกระทำ

7.        ความมั่นคงแห่งชาติ  ในแต่ละชาติมีความสัมพันธ์กัน  ในเชิงทีจะทำให้ส่งเสริมต่อกัน  หรือทำให้เป็นภัยคุกคามต่อกัน  แล้วแต่พลังอำนาจแห่งชาติ,  ผลประโยชน์แห่งชาติ

8.        ความมั่นคงแห่งชาติ    เกี่ยวพันกับระดับของความมั่นคงในทุกระดับที่มีทั้งขัดแย้งต่อกัน  และส่งเสริมกัน   ระดับของความมั่นคงดังกล่าว   คือ  ความมั่นคงของโลก ( International  Security หรือ Global  Security ),  ความมั่นคงของภูมิภาค  ( Regional   Security ), Human  Security  และในเรื่องหรือระดับอื่น ๆ 

 

………………………………………..