Yolsuzlukları araştırmak amacıyla TBMM'de kurulan komisyonlar, son birkaç hafta içinde çok sayıda eski siyasiden ifade aldı. Böylece yeniden çok sayıda eski üst düzey siyasinin Yüce Divan'a gitmesi gündeme geldi.

Yüce Divan olarak hareket etme yetkisi, hep asıl işlevi ve görevi farklı olan organlara verildi. Şu anda Yüce Divan görevi Anayasa Mahkemesi'nde. Divan'a giden 11 dava bakanlarla ilgiliydi

23/07/2003 (258 kişi okudu)

VAHİT BIÇAK
Meclis Yolsuzlukları Araştırma Komisyonu'nun yoğun bir çalışma programı uyguluyor. Yakın geçmişte çok önemli görevlerde bulunmuş kişiler Komisyona davet edilerek dinleniyorlar ve çeşitli sorulara muhatap oluyorlar.
Komisyon raporunu henüz hazırlamadı, ancak daha şimdiden komisyon incelemelerinin bazı kişilerin Yüce Divan'a gönderilmesi sonucu doğuracağı yazılmaya başlandı. Nedir Yüce Divan? Bugüne kadar ne tür faaliyetlerde bulunmuştur?

Üst düzey görevliler
Cumhurbaşkanı, Bakanlar Kurulu üyeleri, yüksek mahkeme başkanları ve üyeleri gibi üst düzey kamu görevlilerini yargılamak üzere her ne kadar Yüce Divan adıyla özel bir mahkeme öngörülmüşse de, bu adla ayrı, müstakil bir mahkeme bulunmamaktadır. İhtiyaç olması durumunda Yüce Divan olarak hareket etme yetkisi, tarihsel süreç içerisinde asıl işlevi ve görevi farklı olan birtakım organlara verilmiştir.
Günümüzde ise Yüce Divan olarak yargılama yapma görevi Anayasa Mahkemesi tarafından yerine getirilmektedir.
Yüce Divan görevini yerine getirmekle yetkili kılınan Anayasa Mahkemesi'nin üyelerinin asıl görevlerinin ve uzmanlık alanlarının
'anayasaya uygunluk denetimi' olması ve Yüce Divan olarak ceza yargılaması yapmalarının çok seyrek olması sebebiyle Anayasa Mahkemesi'nin Yüce Divan sıfatıyla ceza yargılaması yapmasının yerinde olup olmadığı sorgulanabilir.

Uzmanlaşma
Ceza yargılaması uzmanlık gerektiren teknik bir iştir. Genel ceza mahkemelerinde hâkimler daha mesleklerinin başında ceza ve hukuk hâkimi olarak ayrılmakta; ceza hâkimi olanlar sulh ceza mahkemelerinden başlayarak asliye ceza mahkemeleri, ağır ceza mahkemeleri, Yargıtay ceza daireleri tetkik hâkimi ve Yargıtay ceza dairesi üyeliği gibi aşamalardan geçerek ceza yargılaması hizmeti sunma konusunda uzmanlaşmaktadırlar.
Anayasa Mahkemesi üyelerinden bir kısmı hukukçu değildir. Anayasaya uygunluk denetimi açısından bu durum bir eksiklik olmamakla birlikte, Yüce Divan olarak ceza yargılaması yapılması gündeme geldiğinde bu olgu sorgulanabilir. Ayrıca, hukukçu olan üyelerin de ceza hukukuyla ilgilerinin olması, bu alanda bilgi ve tecrübe birikimlerinin olması da tamamen tesadüfe bağlı bulunmaktadır.

Cumhuriyet'in ilk dönemleri
Yüce Divan'da yargılanabilecek sınırlı sayıda kişi söz konusudur. Toplam 490 üst düzey kamu görevlisi Yüce Divan'da yargılanabilir. Yüce Divan'da geçmişte yargılanan kişiler arasında dengeli bir dağılım olmadığı görülmektedir. Yüce Divan'ın yargılama yetkisi kapsamında birçok değişik meslek mensubu olmasına karşın bugüne kadar Yüce Divan'da sadece bakanlar yargılanmıştır. Şimdiye kadar Yüce Divan'da yargılanan bakanlar ve davaların gelişimi şöyledir.
İhsan Eryavuz: Deniz Bakanı olduğu dönemde arkadaşlarıyla birlikte Yavuz isimli harp gemisinin tamirinde yolsuzluk yaptığı iddiasıyla İhsan Eryavuz'un Yüce Divan'da yargılanmasına 26 Ocak 1928 tarihinde TBMM de karar verilmiştir.
Yapılan yargılama sonunda eski Bahriye Bakanı İhsan Eryavuz, Yavuz harp gemisinin tamirinde yolsuzluk yaptığı gerekçesiyle iki yıl ağır hapis cezası ve iki yıl memuriyetten mahrumiyet cezasına çarptırılmıştır.

Zararın tazmini
Ali Cenani: Gaziantep Milletvekili ve eski Ticaret Bakanı Ali Cenani, un ve zahire fiyatlarının yükselmesini önlemek için verilen 500 bin TL nin harcanmasında yolsuzluk yaptığı gerekçesi ile Yüce Divan'a gönderilmiştir. Yargılama neticesinde eski Ticaret Bakanı Ali Cenani'nin memuriyet görevini kötüye kullandığı sonucuna ulaşılarak bir ay hapsine ve dört ay rütbe ve memuriyetten mahrumiyetine karar verilmiştir. Ancak verilen ceza tecil edilerek devletin uğradığı maddi zararın Ali Cenani tarafından yasal faizi ile tazmin edilmesine hüküm verilmiştir.
Mahmut Muhtar Paşa: İngiltere'de faaliyet gösteren bir şirkete sipariş edilen vapurların inşa bedeline mahsuben ilk taksit olarak verilen 20 bin İngiliz Sterlini'ni sözleşmede öngörülen banka mektubunu almadan veren ve söz konusu şirketin iflasından dolayı anılan meblağın kaybına yol açan eski Deniz Bakanı Mahmut Muhtar Paşa'nın (Katırcıoğlu) Yüce Divan'da yargılanıp yargılanmaması 1914 yılında Meclisi Mebusan'da tartışılmış, ancak bir karara varılamamıştı.
1928 yılında konu tekrar gündeme getirilmiş ve 1929 yılında yargılamayı yapmak üzere Yüce Divan kurulmuştur. Yapılan yargılama sonunda Mahmut Muhtar Katırcıoğlu'nun kaybına sebep olduğu zararı tazmin etmesine karar verilmiştir.
Suat Hayri Ürgüplü: Eski Gümrük ve Tekel Bakanı Suat Hayri Ürgüplü ve bürokratları kahve, tomruk, tutkal, kibrit ve kereste alımlarında yolsuzluk yaptıkları iddiasıyla yargılandı. Yargılamaları sonunda Ürgüplü ve bürokratlar beraat etmişler, sadece kereste tüccarı Vakıf Çakmur bir sene on altı ay hapis cezasına çarptırılmıştır.
Mehmet Baydur: Bir İngiliz firmasına satışı yapılan 52 bin 500 ton arpanın satışında görevini savsadığından dolayı eski Ticaret Bakanı Mehmet Baydur'un yargılanması sonunda sanığın isnat olunan görevi savsamak suçunu işlediği sabit olmadığından beraat kararı verilmiştir.

12 Eylül sonrası
Hilmi İşgüzar: Eski Sosyal Güvenlik Bakanı Hilmi İşgüzar, 1978-1979 yıllarında kayırma, usulsüzlük, yolsuzluk, nüfuz ticareti, vazifeyi suiistimal ve menfaat temini suretiyle SSK ve Bağ-Kur'u zarara sokmak fiillerinden dolayı 1981 yılında Milli Güvenlik Konseyi tarafından Yüce Divan' sevk edilmiş ve 5 yıl ağır hapis ve 4 yıl sekiz ay hapis cezası ve temelli olarak memuriyetten yoksun bırakma cezasıyla cezalandırılmıştır.
Tuncay Mataracı: Eski Gümrük ve Tekel Bakanı Tuncay Mataracı, 1978-1979 yıllarında rüşvet almak, görevi kötüye kullanmak suçlarını işlediği gerekçesi ile Milli Güvenlik Konseyi tarafından Yüce Divan'a sevk edilmiş ve otuz altı sene ağır hapis ve memuriyetten temelli çıkarma cezasına mahkûm edilmiştir.
Şerafettin Elçi: Eski Bayındırlık Bakanı Serafettin Elçi, 1978-1979 yıllarında atamalarda usulsüzlük yaparak görevini kötüye kullandığı, rüşvet aldığı ithamıyla Milli Güvenlik Konseyi tarafından Yüce Divan'a sevk edilmiş ve iki yıl dört ay hapis ve on dört ay memuriyetten mahrumiyet cezasıyla cezalandırılmıştır.
Selahattin Kılıç: Eski Bayındırlık Bakanı Selahattin Kılıç, 1978-1979-1980 yıllarında rüşvet aldığı, görevi kötüye kullandığı ithamıyla Milli Güvenlik Konseyi tarafında Yüce Divan'a gönderilmiştir. Yeterli delil bulunamadığından beraat kararı verilmiştir.

1983 seçimlerinden sonra
İsmail Özdağlar: Eski Devlet Bakanı İsmail Özdağlar, 1985'te görevi kötüye kullanmak suçundan iki yıl süre ile hapis ve 30 bin lira ağır para cezası ile mahkûm edildi.
İki de beraat: Eski Bayındırlık ve İskân Bakanı Sefa Giray ve Ulaştırma Bakanı Cengiz Altınkaya, otoyol ihalesinde yolsuzluk yaptıkları ithamıyla 1993'te Yüce Divan'a sevk edilmiş ancak yapılan yargılama sonunda her iki eski bakan da beraat etmiştir.
Bugüne kadar Yüce Divan'da yargılanan olay sayısı on birdir.
Yüce Divana belli dönemlerde daha fazla ihtiyaç duyulduğu görülmektedir. Yargılanan toplam on bir olayın üçü 1928 ve 1929 yıllarında, dördü ise 1982 ve 1983 yıllarında gerçekleşmiştir. Yüce Divan'da yargılanan toplam on bir davanın yedisinde mahkûmiyet, üçünde beraat, birinde ise bakan
için beraat kararı verilirken suça iştirak eden kişi için mahkûmiyet kararı verilmiştir.

Üye sayıları
Yüce Divan'ın üye sayısı azalma eğilimi göstermiştir. 1876 Anayasasında 21 üye, 1924 Anayasası'nda 15 asıl 6 yedek üye, 1961 Anayasasında 15 asıl ve 5 yedek üye, 1982 Anayasası'nda 11 asıl ve 4 yedek üyeden oluşmuştur.
Genel ceza yargılaması yapan sulh ceza mahkemeleri ve asliye ceza mahkemeleri tek hâkimli, ağır ceza mahkemeleri (DGM de dahil) üç hâkimli mahkemeler olduğu dikkate alınacak olursa, 11 hâkimden oluşan Yüce Divanın hâlâ oldukça kalabalık bir yapıya sahip olduğu ifade edilebilir. Sonuç olarak, Yüce Divan'ın oluşumu tarihsel süreçte çok değişken yapılarda karşımıza çıkmaktadır. Yüce Divan Türk hukuk tarihinde çok eski bir yere sahiptir. Oysa, Anayasa Mahkemesi 1961 yılında kurulmuştur. Anayasa Mahkemesi Türk hukuk sisteminde mevcut değilken Yüce Divan varolmuştur. Ancak, 1961 öncesi dönemde Yüce Divan görevi başka organlar tarafından yerine getirilmiştir. Bundan dolayı, Anayasa Mahkemesi ile Yüce Divan'ın özdeşleştirilmesi doğru değildir.
Doç. Dr. Vahit Bıçak: Polis Akadamesi Güvenlik Bilimleri Fakültesi öğretim üyesi

 Haberle ilgili siteler

» http://www.vahitbicak.com/