ประวัติการก่อตั้งวัด

                ได้มีคุณพ่อฮ้อย กองศูนย์ ได้เล่าไว้ว่าภูผาแซงเป็นเขาลูกหนึ่งที่อยู่กลางป่าใหญ่ในสมัยนั้น มีถ้ำอยู่หลายช่องทางของเขานั้น และยังมีเครื่องรางของขลังเต็มอยู่ในถ้ำแห่งนั้น สมัยหนึ่งได้เป็นที่อาศัยของกลุ่ม ผ.ก.ค. หรือสหายมาก่อน ในปี พ.ศ. ๒๔๙๕ ได้มีตาผ้าขาว เจ้าหัวธรรม ได้เดินทางมาจากประเทศลาว ได้มาปฏิบัติธรรมอยู่ในถ้ำแห่งนี้ ต่อมาก็มี พระธุดงค์กรรมฐาน ได้เข้ามาอาศัยประพฤติปฏิบัติธรรมเรื่อยมา เพราะเป็นสถานที่สับปายะ ห่างไกลจากผู้คน เงียบสงบ หลังจากนั้นมีผู้เข้ามาสักการบูชาสิ่งศักสิทธิ์ เสี่ยงทาย บนบานศาลกล่าวในถ้ำผาแซงนี้เรื่อยมา ชาวบ้านก็ได้มองเห็นความสำคัญในถ้ำแห่งนี้ โดยมีหลวงปู่อ่ำ ปญฺญาวุฒฺโท และคุณพ่อฮ้อย กองศูนย์ ได้นำพาชาวบ้านมาสงค์น้ำพระ ในถ้ำกลางป่าแห่งนี้ ในช่วงสงกรานต์ของทุกปีมาโดยตลอด ในปี พ.ศ.๒๕๐๐ มีตาปะขาวได้เข้ามาปฏิบัติธรรมอยู่ถ้ำผาแซงอีกครั้ง ถ้ำผาแซงก็เป็นเขตรับผิดชอบของชาวบ้านนางัว อ.น้ำโสม(เดิมขึ้น อ.บ้านผือ) ในตอนนั้น

                ในปี พ.ศ.๒๕๒๒ ได้มีพระอาจารย์ศรีธาตุ ได้เข้ามาปักกรดอยู่จำพรรษา(๑ พรรษา) และได้ริเริ่มก่อตั่งวัดขึ้นครั้งแรก ตอนนั้นยังมีคุณพ่อเลื่อน ฝ่ายจารี ดำลงตำแหน่งกำนัน ต. นางัว มีคุณพ่อท่อน อุปัชฌาย์ เป็นผู้ใหญ่บ้าน บ้านท่าโสม ได้นำชาวบ้านผู้มีจิตศรัทธาเข้ามาเพื่อก่อตั่งให้เป็นวัดถ้ำผาแซง และได้รับความร่วมมือจากชาวบ้านเป็นอย่างดี ในปี พ.ศ.๒๕๒๓ ได้มีพระครูปุญญโชติคุณ (หลวงปู่เก) เดิมเป็นเจ้าคณะ ต. นาแค ได้ย้ายสังกัดเข้ามาเป็นเจ้าอาวาสวัดถ้ำผาแซง แล้วได้เริ่มสานต่อและเป็นผู้ก่อตั่งวัดถ้ำผาแซง โดยมีชาวบ้านทั่วสารทิศเข้ามาสักการบูชาอย่างเนืองแน่นใสมัยนั้น ต่อมาชาวบ้านนางัวได้แยกตำบลนางัวเป็นตำบลศรีสำราญ ได้มีอีกหนึ่งกำลังสำคัญคือ คุณพ่ออภินันท์ ศรีสุพัฒน์ กำนัน ต.ศรีสำราญ เข้ามาช่วยอีกแรงหนึ่ง และได้พัฒนาดีขึ้นตามลำดับเรื่อยมา ในปลายปี พ.ศ.๒๕๔๓ หลวงปู่เกก็ได้อาพาธและมรณภาพในเวลาต่อมา เมื่อหมดบุญบารมีของท่าน ชาว อ.น้ำโสม ได้ปรึกษากันจะไปหาพระมาอยู่จำพรรษาแทนหลวงปู่เก โดยมีพระครูวิชัยมังคโลภาส หลวงปู่สอน รองเจ้าคณะอำเภอน้ำโสม และคณะสงฆ์ อ. น้ำโสม ได้ตกลงกันไปนิมนต์พระจากวัดนาหลาวง(ภูย่าอู่) จึงได้นำพาชาวบ้านเข้าหา พระเดชพระคุณพระราชสิทธาจารย์(หลวงพ่อทองใบ ปภสฺสโร) เพื่อไปขอนิมนต์พระลูกวัดของท่าน

               ในปี พ.ศ.๒๕๔๔ ท่านก็ส่งพระลูกศิษย์ลงมาเป็นพระสายปฏิบัติธรรมกรรมฐาน โดยมีพระอาจารย์อาทิตย์ คุณยุตฺโต พระมหาก้องไพร สาคโร เป็นชุดแรก ปี พ.ศ.๒๕๔๖ ก็มีพระอาจารย์สุทธี สารโธ ก็ได้ขึ้นมาดำรงตำแหน่งเจ้าอาวาส ในปี พ.ศ. ๒๕๔๙ ก็มีพระอาจารย์สมบัติ ติสฺสวโร ได้ขึ้นมาทำหน้าที่ดูแลชั่วคราว ในปี พ.ศ.๒๕๕๒ ได้มีพระมหาก้องไพร สาคโร ขึ้นมาดำรงตำแหน่งเป็นเจ้าอาวาสองค์ปัจจุบัน ได้เปิดสอนพระปริยัติธรรมแผนกบาลี ทั้งคันถะธุระทั้งวิปัสสนาธุระ
นายสมภาร มูลโต ผู้เรียบเรียง

               หมายเหตุ ที่ได้ชื่อว่าถ้ำผาแซง เพราะมีไม้แซง(เหมือนต้นอ้อใหญ่)ขึ้นเต็มในบริเวณนั้น อีกคติหนึ่งเป็นถ้ำที่ ชาวบ้านเอาสมบัติและของมีค่ามาเก็บไว้ ได้สาปแช่งผู้ถือสิทธิ์ครอบครองและทำลายวัตถุเหล่านั้น

ความเป็นมาของพระพุทธรูปหน้าถ้ำ
     ปี พ.ศ.๒๕๒๘ สมัยสร้างอุโบสถหลังหลังใหม่ของวัดโคเขต ชาวบ้านได้นำเศียรพระประธานอุโบสถหลังเก่ามาไว้ที่ถ้ำผาแซง ต่อมาชาวบ้านได้ปั้นองค์พระพุทธรูปขึ้น
     ปี พ.ศ. ๒๕๔๙ ได้สร้างพระพุทธรูปหน้าตัก ๕ เมตร (ปางประทานพร) ที่ทิศตะวันออกเลยหน้าถ้ำขึ้นเขาไปอีกหน่อยหนึ่ง
     ปี พ.ศ. ๒๕๕๔ ได้สร้างพระพุทธรูปปางทรงเครื่องจักรพรรดิ์ ประดิษฐานไว้ในถ้ำและได้สร้างนาคปรกพระพุทธรูปหน้าถ้ำ

นายสมภาร มูลโต           ผู้เรียบเรียง