• Traàn Hoaøi Thö
• Traàn Q. Thoaïi
• Thö Quaùn Baûn Thaûo
• Phaïm Vaên Nhaøn
• Cao Vò Khanh

• Töø Theá Moäng
• Toâ Duy Thaïch
• Traàn Hoaøi Thö
• Phaïm Vaên Nhaøn
• Nguyeãn Baéc Sôn

---

Thö Quaùn Baûn Thaûo Taäp Ba

Traàn Yeân Hoøa

Quaùn ôû phía beân traùi raïp chieáu boùng Ñaïi Lôïi, treân ñöôøng Phaïm Vaên Hai (Thoaïi Ngoïc Haàu cuõ) coi nhö beân caùnh gaø cuûa raïp chieáu boùng, gaàn saùt ngay traïi giam cuøng teân Ñaïi Lôïi, traïi taïm giam cuûa coâng an quaän Taân Bình, giam ñuû haïng ngöôøi, töø hình söï ñeán chính trò phaïm, cho neân luùc naøo cuõng coù boùng daùng coâng an aùo vaøng, ñi qua ñi laïi.

 Phan nhöï Thöùc ñaõ thueâ maët baèng naày ñeå môû tieäm baùn buùn boø Hueá laø chính, vaø caùc moùn nhaäu lai rai, chò Thu, vôï Phan Nhöï Thöùc, töø moät coâ gaùi coù saïp baùn aùo quaàn trong chôï Taân Bình, töø ngaøy keát toùc se tô cuøng nhaø thô, laøm keû naâng khaên söûa tuùi cho Phan Nhöï Thöùc, toâi thaáy chò Thu xuoáng caáp laàn laàn, ngöôøi caøng ngaøy caøng gaày ñi, toùc khoâ vaø ñaõ coù nhöõng sôïi baïc, duø chò coøn raát treû, toâi nghó khoaûng treân ba möôi tuoåi laø cuøng. Phan nhöï Thöùc thì khoûi noùi, ngöôøi oám leâu ngheâu, toùc vaøng chaùy naéng, haøm raêng ñaõ ruïng gaàn heát neân anh raát ít khi cöôøi.

 Hai vôï choàng ñaõ traûi qua nhieàu chuyeän laøm aên nhöng khoâng laàn naøo truï laïi ñöôïc laâu. Laàn tröôùc, cuõng treân con ñöôøng naày, trong con heûm lôùn tröôùc chôï Phaïm vaên Hai, hai vôï choàng ñaõ döïng tieäm baùn caøpheâ. Noùi laø tieäm cho ra veû chöù thaät ra laø quaùn caøpheâ væa heø, baïn beø vaên ngheä tôùi uoáng giuùp ñôõ, nhöng chæ ñöôïc coù thôøi gian ñaàu, sau ñoù thì vì cuoäc soáng ai cuõng phaûi bon chen ñi kieám aên, neân quaùn töø töø eá vaø ñi ñeán choã deïp tieäm. Haõy thöû töôûng töôïng, vôùi moät chieác xe ñaïp caø khoå, moãi buoåi saùng Phan Nhöï Thöùc phaûi daäy sôùm ñeå lo chôû vôï ñi doïn haøng vôùi ñuû moïi thöù linh lænh kænh nhö noài nieâu son chaûo, than cuûi, caùc vaät duïng linh tinh, khoaûng caùch töø nhaø ñeán choå baùn caøpheâ cuõng hôn 10 caây soá, chieàu veà cuõng vaäy, maø ñaâu coù kieám ñöôïc bao nhieâu tieàn.

 Baüng ñi moät thôøi gian toâi khoâng gaëp Phan Nhöï Thöùc vaø cöù nghó laø anh chaéc coù coâng chuyeän laøm aên naøo roài neân anh khoâng gheù laïi choã saïp baùn phuï tuøng xe ñaïp cuûa toâi uoáng caøpheâ, boãng moät buoåi saùng Haø Nguyeân Thaïch döøng xe ñaïp laïi nhaén vôùI toâi : ”Phan Nhöï Thöùc môùi môû quaùn baùn buùn boø taïi gaàn raïp Ñaïi Lôïi, toái nay anh em tôùi nhaäu uûng hoä nghe”. Toâi gaät ñaàu, hoûi kyõ ñòa chæ vaø höùa buoåi toái seõ tôùi.

 Ñaùm baèng höõu vaên ngheä nhö Haø nguyeân Thaïch, Phan Nhöï Thöùc, Nghieâu Ñeà, Traàn Hoaøi Thö... ñoái vôùi toâi laø ñaøn anh, bôûi vì khi caùc anh Thaùi Tuù Haïp, Luaân Hoaùn, Thaønh Toân, Phan Nhöï Thöùc, Haø Nguyeân Thaïch, Traàn Hoaøi Thö.. ñaõ coù moät soá thô ñaêng ôû caùc taäp san Saøi Goøn thì toâi môùi chaäp chöûng vieát. Toâi nhôù laïi, khoaûng naêm 1966, toâi ñöôïc ñoåi veà laøm giaùo sö daïy giôø taïi tröôøng Trung hoïc Moä Ñöùc, Quaûng Ngaõi, cöù moãi thöù baûy chuû nhaät, toâi thöôøng veà tænh lî chôi, ñaøi phaùt thanh Quaûng Ngaõi luùc naày do nhaø vaên Ñöôøng Thieân Lyù laøm giaùm ñoác neân sinh hoaït vaên ngheä xöù naày raát noåi ñình noåi ñaùm, luoân luoân coù chöông trình cuûa Minh Ñöôøng giôùi thieäu caùc taùc phaåm cuûa caùc baïn vaên ngheä naày. ÔÛ Moä Ñöùc, toâi coù quen vôùi anh Leâ vaên Thí, giaùo vieân tieåu hoïc, toát nghieäp sö phaïm Quy Nhôn, anh Leâ vaên Thí ngöôøi Quaûng Nam, troâng raát chaát phaùc, nhöng anh haùt hay vaø laøm thô raát tuyeät, buùt hieäu laø Xuaân Thao, Xuaân Thao noùi anh coù vieát ôû tôø Tröôùc-Maët Cuøng Khoå, vaø hay sinh hoaït vôùi caùc baïn ôû Quaûng Ngaõi, Xuaân Thao höùa khi naøo veà thò xaõ, seõ daãn toâi tham döï.

 Moät laàn veà thò xaõ, Xuaân Thao daãn toâi ñeán choå Khaùch saïn Vieät Nam, noùi saép coù cuoäc hoïp cuûa caùc baïn vaên ngheä ôû ñoù ñeå chuaån bò ra moät ñaëc san nhaân dòp Teát saép tôùi. ÔÛ ñaây toâi ñaõ “thaáy” ñöôïc caùc baïn vaên ngheä Quaûng Ngaõi moät thôøi, nhö Khaéc Minh, Ñinh Hoaøng Sa, Vöông Thanh, Nghieâu Ñeà, Phan Nhöï Thöùc, Haø nguyeân Thaïch, Minh Ñöôøng. ( Nghieâu Ñeà töø Saøi Goøn ra laøm Xaây Döïng Noâng Thoân ôû ñaây, duø queâ Nghieâu Ñeà ôû Quaûng Ngaõi nhöng anh ñaõ vaøo SG sinh soáng ñaõ laâu, anh coù chaân trong Hoäi Hoïa Só Treû, ñaõ tham döï trieån laûm tranh nhieàu laàn, ñaõ ñoaït huy chöông baïc vaø coù in taäp truyeän ngaén Sôïi Toùc Traêm Naêm. Sau naày, quen thaân vôùi Nghieâu Ñeà, toâi bieát anh laø ngöôøi raát vui tính, khoâng quan troïng baát cöù moät chuyeän gì, caùch noùi chuyeän cuûa anh coù moät caùch raát rieâng, raát hoùm hænh, anh noùi gioïng nghe nhö “töûng töûng” nhöng raát saâu saéc, baát cöù chuyeän gì anh noùi chuyeän cuõng coù theå cöôøi ñöôïc). Cuoäc hoïp raát vui, cuoái cuøng cuûa cuoäc hoïp boû tuùi hoâm ñoù laø seõ tieán haønh ra moät Ñaëc San Teát. Nhan ñeà cuûa Ñaëc San laø “Ngöôøi Ngoài Ñoäi Muõ” ñaây laø yù kieán cuûa Nghieâu Ñeà, toâi khoâng hieåu roû laém yù nghóa cuûa boán chöõ treân lieân quan gì ñeán chuû ñích cuûa Ñaëc San vaø khoâng bieát ñaëc san ñoù sau naày coù ñöôïc thöïc hieän vaø trình laøng khoâng? vì tieáp ñeán laø traän Maäu Thaân taøn khoác, toâi khoâng coøn daïy ôû Quaûng Ngaõi nöõa maø ñoåi ra tröôøng Lyù Tín, Quaûng Tín. Töø ñoù toâi cuõng laïc maát ngöôøi baïn vaên ngheä raát laø yeâu quùy cuûa toâi laø Xuaân Thao, Xuaân Thao baây giôø ôû ñaâu, ai bieát??. Thôøi gian ñoù, Phan Nhöï Thöùc ñaõ coù taäp thô “ Ñoát tuoåi “ vaø Haø nguyeân Thaïch coù taäp “ Chaân caàu soùng voã “.

 Sau naày nghe tin caùc baïn Vaên ngheä Quaûng Ngaõi “raát leân” ñöôïc tænh tröôûng kieâm Tieåu Khu Tröôûng laø Ñaïi Taù Leâ Baù Khieáu chieáu coá ñaëc bieät, vì caùc baïn raát coù khaû naêng vaø nhieät huyeát neân Phan Nhöï Thöùc cuøng Vöông Thanh ñaéc cöû Hoäi Ñoàng Nhaân daân tænh, Haø Nguyeân Thaïch laøm phoù cô sôû hoïc chaùnh tænh ( nhöng coi nhö laø tröôûng cô sôû vì ngöôøi tröôûng cô sôû ñaõ giaø ) sau ñoù caùc anh thaønh laäp Quaûng Ngaõi Nghóa thuïc, cuõng gaây raát nhieàu tieáng vang. Nhôø Phan Nhöï Thöùc ñaõ coäng taùc vôùi nhoùm Soùng Thaàn cuûa Chu Töû cho neân sau naày Chu Töø gaû con gaùi nuoâi cho Phan Nhöï Thöùc, chuyeän vôï choàng naày keát thuùc khi anh ñi caûi taïo taäp trung.

 Nhö vaäy laø tröôùc ngaøy 30-4-75 caùc baïn vaên ngheä naày toâi chæ bieát chöù khoâng quen, maõi ñeán sau naày, khi toâi ñi tuø veà vaø môû saïp haøng baùn phuï tuøng xe ñaïp taïi ngaõ ba ñöôøng Nguyeã-n Huyønh Ñöùc vaø Huyønh Quang Tieân, thuoäc phöôøng 14, Phuù Nhuaän, toâi môùi coù dòp quen vôùi caùc anh, nôi ñaây laø nhaø cuûa Traàn Thanh Ngoïc, baïn cuøng khoaù 2 ÑH/CTCT/Ñaø laït vôùi toâi, Ngoïc raát toát vôùi baïn beø, nhaát laø ñoái vôùi caùc baïn vaên ngheä, neân nhaø naày coi nhö laø nôi tuï hoäi caùc baïn nhöõng luùc khoán cuøng, coù theå ñeán ñaây taù tuùc moät vaøi ngaøy, moät tuaàn hay nöûa thaùng, côm nöôùc ñaøng hoaøng, toâi khi ra tuø veà cuõng ñaõ coù moät thôøi nhö theá. Caùc anh Phan Nhöï Thöùc, Haø Nguyeân Thaïch, Traàn Tuaán Kieät thöôøng taù tuùc ôû ñaây neân toâi quen vaø trôû thaønh thaân thieát.

 Buoåi toái ñaàu tieân cuûa ñeâm khai tröông quaùn buùn boø cuûa vôï choàng Phan nhöï Thöùc coù : Traàn Yeân Hoaø, Traàn Theá Phong, Phan Laïc Giang Ñoâng, Phoå Ñöùc, Haø Nguyeân Thaïch, Leâ Mai Lónh ( luùc ñoù coøn laáy teân laø Söông Bieân Thuyø ) Ngoâ Ñình Long ( ngaâm thô ), Traàn Thanh Ngoïc, Löông vaên Khieâm, Phan Nhöï Thöùc. Ñeå buoåi khai tröông cho theâm roâm raû, chuùng toâi uoáng bia “con coïp” vaø aên khoâ caù thieàu, oâi bia leân men con coïp laø moät loaïi bia toài taøn vaø ñoäc haïi nhaát, chæ coù nhaø nöôùc Coäng Hoaø Xaõ Hoäi Chuû nghóa Vieät Nam môùí cho pheùp saûn xuaát thoâi, nhöng chuùng toâi ñang caàn say ñeå ñoïc thô vaø noùi chuyeän, Phoå Ñöùc noùi gioïng Quaûng Nam queâ muøa nhöng hieàn laønh, Phan Laïc Giang Ñoâng gioïng Baéc haøo saûng, Leâ Mai Lónh gioïng Quaûng Trò nguøn nguït khí theá, Haø Nguyeân Thaïch gioïng Ñaø Naüng ñoïc thô thaät coù hoàn vaø truyeàn caûm, Traàn Theá Phong bình dò chöõng chaïc, chuùng toâi sinh hoaït ñeán khuya, buoåi khai tröông ñaàu tieân tuy roâm raû thaät nhöng chaéc vôï choàng Phan Nhöï Thöùc chaúng thu ñöôïc bao nhieâu tieàn lôøi, thaáy boïn toâi ngoài aên to noùi lôùn vaø uoáng bia baït maïng nhö vaäy coù khaùch naøo daùm vaøo aên uoáng.

 Sau khi bia “doûm” vaøo lôøi ra, Phan Laïc Giang Ñoâng leân gioïng ñeà nghò : “ Ñeå chuùng ta thöôøng xuyeân gaëp nhau, vöøa giuùp ñôõ vôï choàng Phan Nhöï Thöùc luoân luoân “coù khaùch” toâi ñeà nghò chuùng ta cöù moãi thöù naêm laïi gaëp nhau moät laàn ôû ñaây vaø töøng hai ngöôøi moät, baét caëp nhau ñeå lo cho böõa nhaäu, dó nhieân tuøy theo khaû naêng töøng ngöôøi “. Lôøi ñeà nghò ñöôïc anh em taùn ñoàng vaø chia nhau baét caëp. Nhìn laïi trong ñaùm baïn beø thaân höõu ñeán quaùn toaøn laø daân Quaûng Nam caû, neân toâi ñaët teân laø Quaùn Quaûng Nam vaø ñöôïc nhieàu baïn ñoàng yù (Cung tích Bieàn, Huy Töôûng, Thaønh Toân, Ñoâng Trình (ngöôøi Hueá nhöng ôû Ñaø Naüng), Ñinh Traàm Ca, Haø Nguyeân Duõng, Hoaøng Loäc, ñeàu cuõng laø daân Quaûng Nam, laø nhöõng ngöôøi ñeán sau vaø ñaõ tham döï ). 

 Toâi ñaõ ñöôïc nhöõng ñeâm say tuùy luùy vôùi bia con coïp, moài khoâ caù ñuoái, khoâ saët, sang hôn thì khoâ möïc hay xí quaùch xöông boø, cuøng ñoïc thô, cuøng haùt. Ñinh Traàm Ca haùt quaù hay, Ngoâ Ñình Long ngaâm thô tuyeät vôøi vaø ai cuõng ñoïc thô mình vöøa môùi laøm ra, coù nhöõng laàn khi daét xe ñaïp ra khoûi quaùn, trôøi ñaõ veà khuya, raïp chieáu boùng ñaõ vaõn töø laâu, trong côn say ngaát ngöôûng mình thaáy ñôøi thaät theânh thang nhìn laïi thaáy mình coâ ñôn quaù ñoåi, quay laïi nhìn quaùn vaéng, vôï choàng Phan Nhöï Thöùc ñang loay hoay doïn deïp baøn gheá, Haø nguyeân Thaïch cuõng daét xe ra ñaïp ñi cheänh choaïng, maø khoâng bieát ñi veà ñaâu, toâi bieát Haø nguyeân Thaïch laø kieáp khoâng nhaø maø, ôi nhöõng keû laøm thô sao buoàn quaù ñoåi.

 Coù moät ñieåm son trong giai ñoaïn naày laø Phoå Ñöùc ñaõ laøm ñöôïc moät buoåi töôûng nieäm vaø ñoïc thô Hoà Dzeánh nhaân ngaøy Hoà Dzeánh maát, anh ñaõ tìm taøi lieäu trong nhöõng tôø “Nhaân Chöùng” do anh chuû tröông töø tröôùc baûy laêm, vieát laïi veà Hoà Dzeánh, ít ra khi moät ngöôøi laøm thô naèm xuoáng thì nhöõng ngöôøi laøm thô khaùc (hay nhaân loaïi) bieát ñeå cuùi ñaàu töôûng nieäm, ñoù cuõng laø moät an uûi voâ cuøng.

 Nhöõng luùc quaù höùng ñoïc thô vaø haùt nhaïc, tuïi toâi queân baüng ñi quaùn naày naèm saùt gaàn vôùi traïi giam, queân haún boùng aùo vaøng cuûa coâng an vaãn ñi qua ñi laïi, nhaát laø Leâ Mai Lónh ñoïc nhöõng baøi “thô tuø” cuûa anh ñaày chaát phaûn khaùng vaø choáng ñoái cheá ñoä, hay Ñinh Traàm Ca haùt nhöõng baûn nhaïc cuûa anh khoâng ñöôïc cho pheùp phoå bieán, Phan Laïc Giang Ñoâng vôùi nhöõng gioøng thô ñaáu tranh vaø thôøi söï.

 Phan nhöï Thöùc raát hieàn vaø chìu anh em neân ñeå cho baïn beø uoáng quaù say, uoáng say noùi baäy vaø hay to tieáng laø Haø Nguyeân Thaïch, Phan Laïc Giang Ñoâng, Cung Tích Bieàn, Leâ Mai Lónh, neân coù nhöõng luùc töôûng chöøng nhö coù ñaùnh nhau ñeán nôi, dó nhieân xoâ baøn, xoâ gheá, haát ñoà aên xuoáng ñaát ñaõ xaõy ra nhieàu laàn, laøm cho chuû nhaân Phan Nhöï Thöùc cuøng vôï doïn deïp meät nghæ, baïn beø tôùi aên uoáng uûng hoä khoâng bieát lôïi loäc bao nhieâu, chöù toâi thaáy caøng ngaøy Phan Nhöï Thöùc caøng caïn voán, ñeán moät hoâm quaùn Quaûng Nam phaûi gôû baûng vaø deïp tieäm.

 Tröôùc ngaøy deïp tieäm, buoåi toái sau cuøng anh em gaëp maët nhau ñeå hoâm sau “tan haøng coá gaéng” Phoå Ñöùc ñaõ laøm moät baøi thô daøi, keå ñuû teân cuûa caùc baïn ñaõ tham döï ôû quaùn Quaûng Nam, coù theâm teân cuûa caùc baïn gaùi thaùp tuøng ñeán hoïp maët, baøi thô daøi nhö sôù taùo quaân ñöôïc Phoå Ñöùc ñoïc cho toaøn theå anh em nghe, nghe xong ai cuõng buøi nguøi caûm ñoäng, nhöng sau coù vaøi yù kieán laø neáu phoå bieán baøi thô ñoù thì khoâng tieän vì neáu coâng an ñöôïc baøi thô ñoù thì seõ nghi ngôø anh em coù yù ñoà nhen nhuùm gì ñaây, neân ñeà nghò vôùi Phoå Ñöùc neân chæ giöõ baûn thaûo. 

 Sau khi quaùn Quaûng Nam ñoùng cöûa, Phan Nhöï Thöùc coøn môû quaùn aên vaøi laàn nöõa, ñeán ngaøy toâi ñi Myõ, vôï choàng anh vaãn coøn baùn quaùn côm ôû khu phöôøng 6 quaän Taân Bình. Tröôùc khi ñi, toâi laøm tieäc giaõ bieät baïn beø ôû nhaø haøng Raïng Ñoâng, toâi ñeán môøi Phan Nhöï Thöùc vaø nhôø Phan Nhöï Thöùc kieám môøi duøm toâi Ñinh Traàm Ca, toâi muoán coù Phan Nhöï Thöùc ñoïc thô vaø Ñinh Traàm Ca haùt, toâi voán meâ caùi gioïng sang saûng cuûa Phan Nhöï Thöùc khi ñoïc thô vaø gioïng haùt khaøn khaøn cuûa Ñinh Traàm Ca, nhöng hoâm ñoù chæ coù Phan Nhöï Thöùc tôùi, anh baûo : “ Coù ñi tìm Ñinh Traàm Ca nhöng khoâng gaëp ñöôïc ngöôøi nhaïc só laûng töû naày “, hoâm ñoù toâi thaáy anh raát meät moûi vaø taøn taï nhöng toâi khoâng ngôø chöùng bònh ung thö ñang hoaønh haønh anh, anh vaø toâi ñeàu khoâng bieát, anh cuïng ly vôùi toâi vaø anh ñoïc thô taëng toâi, 2 baøi, laø “ Thô tình trong traïi caûi taïo” vaø “Coûi tình xuaân” cuûa anh, anh ñoïc coù moät soá ñoaïn queân phaûi ñoïc laïi nhöng gioïng ñoïc vaãn haøo saûng, ñoù laø hình aûnh cuoái cuøng toâi coù vôùi Phan Nhöï Thöùc. Tieäc chöa xong, anh ñaõ chaøo toâi ra veà vôùi lyù do ñöôøng veà nhaø anh quaù xa, tuoát treân mieät Tham Luông, Taân Bình, anh chuùc gia ñình toâi ñi bình yeân, toâi baét tay anh, noùi mong gaëp anh sôùm taïi Myõ, anh raát bi quan veà chuyeän xuaát caûnh cuaû mình, anh ñi ”taäp trungcaûi taïo” sau leänh keâu goïi taäp trung cuûa chính quyeàn Coäng Saûn neân khi vaøo phoûng vaán hoà sô anh bò phaùi ñoaøn Myõ khoâng chaáp nhaän, anh ñang khieáu naïi. Buoåi toái hoâm ñoù khoaûng 9 giôø, anh phaûi chaïy töø ngaõ saùu Saøi Goøn veà ñeán Tham Löông, ñoaïn ñöôøng thaät xa dieäu vôïò, toâi nghó vaø raát thöông anh. (hieän toâi vaãn coøn tape videùo quay caûnh anh ñoïc thô, toâi nghó seõ trao laïi cho chò Thöùc hình aûnh naày khi coù dòp gaëp laïi chò) 

 Toâi qua Myõ thaùng 3/95. Ñeán thaùng 8, Traàn Theá Phong ñònh cö ôû WA state. Traàn Theá Phong ñieän thoaïi qua cho toâi baùo tin Phan Nhöï Thöùc bò ung thö nguy ngaäp, chæ naèm moät choã, beân giöôøng bònh ñeå saün cuoán soå, baïn beø thaân höõu ñeán thaêm thì “buùt ñaøm” vôùi Thöùc, vì cuoán hoïng Thöùc bò söng, ñau nhöùc khoâng theå noùi chuyeän ñöôïc. Trang ñaàu cuoán soå, ghi boán caâu thô cuûa Thöùc nhö sau:

 Daãu moät lôøi thaêm ai vöøa thaép saùng.
 Ñaõ laø vieân thaàn döôïc dòu côn ñau.
 Daãu côn beänh nhoùi leân thaân höõu haïn.
 Moät nieàm vui thoaùng gioù cuõng in saâu. 

 Cuoái thaùng 11/95, toâi ñöôïc tin Phan Nhöï Thöùc maát.

 Khi vieát ñeán nhöõng gioøng naày, toâi vöøa nghe tin töø ñaøi phaùt thanh VNCR, baùo tin Nghieâu Ñeà ñaõ maát ngaøy hoâm qua (6 giôø 30 chieàu ngaøy 9/11/98 taïi San Diego cuõng vì bònh ung thö!!). Laïi theâm moät ngöôøi baïn vaên ngheä vónh bieät chuùng ta.

 Baøi naày nhö laø moät neùn höông muoän maøng thaép tieác thöông hai baïn.
 
 Traàn-Yeân-Hoøa