• Traàn Hoaøi Thö
• Traàn Q. Thoaïi
• Thö Quaùn Baûn Thaûo
• Phaïm Vaên Nhaøn
• Cao Vò Khanh

• Töø Theá Moäng
• Toâ Duy Thaïch
• Traàn Hoaøi Thö
• Phaïm Vaên Nhaøn
• Nguyeãn Baéc Sôn

---

Thö Quaùn Baûn Thaûo Taäp Ba

Lyù Khoâng Minh

Ga Quaûng Trò döøng naêm phuùt. Moät boùng ñeøn daàu ñoû vaøng ñöùng döôùi saân ga. Toâi laëng nghe tieáng baùnh saét nghieán treân caàu Hieàn Löông. Moät lôøi nguyeàn bieân giôùi. Ñaõ trôû laïi. Vaø nhôù ñöôïc baøi thô khoâng teân sau ñaây, cuûa moät ngöôøi khoâng muoán leân teân khoâng caû dieän maïo ñoái ñôøi. Cheùp ra cho baïn beø ñoïc, may ra coù “ ñöùa “ nhaän ra baïn mình vaãn laån khuaát treân queâ höông.

Ñaõ ñöùt heát
 Nhöõng ngaøy tình trong ta roài sao
Khoâng coøn nghe
 Khoâng coøn nghe moät tieáng ngaân naøo
Thaùng naêm qua aâm thaàm
Nhôù nhau côn vui buoàn
Nhôù queân quaån quanh
Coù boùng daùng em töø
 Naêm xa thaùng nhoû
Chaäp chôøn trong giaác mô giaø
Ngôõ nhö trong tieàn kieáp
Nhìn laïi nhau ñaây chaêng?

Hôõi maét ñeâm saâu
Hôõi hoàn traêng saùng
Hoaøng haïc bay
Maáy ngaøn naêm vaãn coøn khoùi buoàn
ñôøi ngöôøi nhö gioù qua
Thoaùng nghe
 ñaõ muø daâu taêm

OÂi nhöõng daáu ñaïn bom thaâm tím
Nhö ñoâi maét muø
coá tröôùng

Ngöôøi ta ñang ngoài cao kia cuõng moät thôøi ñaâu ñoù theá ñaáy. Nhöng con ñöôøng ñaõ ñi qua maáy ngöôøi muoán trôû laïi. Ñeán baây giôø ñaát nöôùc xeáp haïng nhaát tính theo chieàu ngöôïc, ñeán baây giôø xuaát caûng gaïo ñöùng haïng ba. Nhöõng haït gaïo troøn traën aáy chaúng nheõ laïi ngaét ra töø nhöõng chieác gaàu soøng vaø töø nöôùc ñoïng hoá bom.

Vaø toâi nhôù voâ cuøng ngöôøi baïn vong nieân ôû Saøi Goøn. Vaø toâi soáng vôùi oâng, vöøa baèng hình aûnh nhöõng hoá bom cheát choùc vaø sinh saûn ñang chaïy theo taøu, vöøa baèng taâm caûm cuûa oâng khi oâng ra Baéc maáy naêm veà tröôùc.

Saøi Goøn naéng gaét nhö beáp löûa. Naéng doïi theâm töø nhöõng doøng xe ngöôïc ngaïo treân moïi con ñöôøng. Naéng doïi theâm töø hôi ngöôøi, tieáng coøi xe, tieáng ñoäng hoãn taïp cuûa ñôøi soáng khi ngaøy vöøa moïc.

Toâi baét moät chieác xe suzuki oâm ñi thaêm baïn. Luoân töï haøo laø mình coù giaùc quan thöù saùu ñaëc bieät höõu ích khi tìm moät ñòa chæ. Maø ñieàu naøy ñaõ ñöôïc theå nghieäm trong cuoäc soáng. Nhôù tröôùc ñaây, toâi ñaõ tìm ñuùng phoùc moät ñòa chæ do ngöôøi khaùc veõ ngheäch ngoaïc baèng mieäng. Moät ñòa chæ khoâng coù soá nhaø, maø laïi naèm ngay trong heûm, maø khoâng ñöôïc hoûi baát kyø ai. ÔÛ nöôùc ngoaøi toâi cuõng tìm ngay choùc nhaø moät ñöùa baïn ôû chung cö, nghóa laø tuøm lum ngöôøi ra keû vaøo vaø nhaø naøo cuõng gioáng nhaø naøo. Toâi tin moät caùch thô daïi laø cöù caàu thì gaëp. hai laàn tìm ñuùng nhaø nhö theá khieán toâi töï tin laém, khoâng saåy ñi ñaâu ñöôïc. Vì theá khi ngoài treân xe oâm toâi lieàn giôû baøi baûn giaùc quan cuõ maø oân luyeän. Tröôùc nhaát laø caên nhaø toâi saép ñeán khoâng phaûi laø nôi môùi. Toâi ñaõ ñeán ñaây moät laàn, hai laàn, nhieàu laàn. Toâi coøn nhôù khaù roõ laø caên nhaø day maët ra moät doøng soâng nho nhoû chæ heïp moät ngöôøi ñi xe ñaïp, hai beân lau laùch, hai beân nhaø cöûa ñoå ra xeäch vaøo. Roõ hôn heát laø tröôùc saân, moät baày chim seû ñaäu, moå loùc choùc nhöõng haït thoùc rôùt ngoaøi saøng gaïo.

Toâi traû tieàn, töø choái lôøi môøi ñöa saâu vaøo con heûm cuûa anh xe oâm ñen nhö cuïc than. Toâi muoán chaéc aên, ñeå chính mình raø kyù öùc. Khaáp khôûi laém. maáy caùi nhaø coøn nhôù coøn ôû ñoù. Traät sao ñöôïc. Nhöng gioáng nhö moät ví von ñaày kòch tính cuûa ñôøi ngöôøi löôõng löï tröôùc ngaõ ba ñöôøng, toâi ñuïng phaûi ngaõ ba ñaát ñoû khoâng coù trong trí nhôù ñang ñöôïc chaø laùng. Reõ höôùng naøo? Thoâi thì phaûi. Buïi ñoû daày ñeán möùc chæ khoaéng baøn chaân moät caùi ñaõ ngaäp tôùi maét caù. Moät chieác cam nhoâng chôû ñaát chaïy ngöôïc laïi, toùe haøng lôùp lôùp buïi leân ngöôøi. Con ñöôøng vaéng, laïi thaúng taép y nhö môùi laøm. Ngang moät quaùn caøfeù nhaïc liu hiu vaéng khaùch. Maáy thöù naøy ñaâu coù trong kyù öùc toâi! Moà hoâi baét ñaàu vaõ. Toâi quay trôû laïi khi nghó mình nhôù loän. Ñeán ngaõ ba thaúng qua höôùng traùi.

ÖØ, traùi. Con ñöôøng nho nhoû roài ñaây. Phaûi tìm ra moät con soâng. Cöù ñi. Thaáy ñöôøng nhoû laø ñi. Baïn toâi chæ ôû ñöôøng nhoû maø thoâi. Moät saân nhaø coù baày chim seû.

Chao oâi, möôøi naêm nay baïn soáng aâm thaàm vaø khoå cöïc. Ñôøi ñen nhö maøu ñen cuûa goùi caøfeù Buoân Meâ Thuoät vöôùng víu baøn tay. Vaø naéng ñaõ theâm doøn, theâm gaét, theâm buïi, theâm nhöõng thaùng naêm hao phí, theâm nhöõng tha höông traéc trôû. Toâi trôû veà, töôûng gì, teù ra chæ laø thaèng laïc loái maø thoâi.

Maø toâi laïc thieät. Toâi xaêm xaêm ñi vaøo moät ngoõ cuït coù caên nhaø khaù lôùn naèm chaén ngang. Vaøi ngöôøi ñaøn baø ngoài xoåm ñaàu ngoõ toø moø nhìn khieán toâi caøng boái roái. May maø nhaø ai khoùa coång, toâi vôø troâng vaøo nhö theå tìm ngöôøi quen tröôùc khi trôû laïi, xaêm xaêm ñi ngang qua maáy ngöôøi ñaøn baø chôït im baët tieáng chuyeän troø.

Laïi traùi, phaûi. Traùi, phaûi....Bieát bao laàn reõ. Xe chôû ñaát chaïy lui chaïy tôùi, nhöõng caên nhaø ñang xaây dôû oâng dôû thaèng. Ngöôøi toâi taám ñaãm moà hoâi. Môø caû maét.

Coù moät nhaø vaên ñi tuø veà, tôùi ñaàu ngoõ, hoûi: “ Phaûi nhaø mình khoâng con? “

Nhaø vaên kia coøn coù con ñeå hoûi. Toâi trôû veà, hai baøn tay traéng. Moät caùi nghó traéng xoùa trôøi. Nhö ngöôøi tình traêm naêm taát taû tìm veà moät khoái tình chôø, toâi ñaõ maát daáu ñôïi, vaø loøng ñau hôn chaân moûi. Coøn gì ngoaøi trôøi xanh maây traéng. Coøn laïi gì, hôõi nhöõng ngöôøi tình ñaõ ra ñi. Coøn laïi gì, hôõi em yeâu daáu. Anh ñaõ maát em nhö gioù thoåi qua caùnh ñoàng moâng quaïnh ñeå laïi ñaâu daáu veát. Anh ñaõ maát, taát caû. Coøn laïi laø moät boùng chim bay ngang baàu trôøi bieàn bieät. Vôùi hö khoâng trong loøng hö khoâng.

Toâi vaøo moät quaùn nöôùc treân ñöôøng trôû ra vôùi taâm traïng cuûa moät ngöôøi thua baïc. Ngöôøi ñaøn oâng chuû quaùn noùi gioïng Hueá! Moät tia hi voïng nhö trong canh baïc cuoái cuøng. Toâi vôø vòt hoûi thaêm, veà Hueá, veà nhöõng ñòa danh thaéng caûnh, veà ñôøi soáng, ñaõ di taûn vaøo Nam bao laâu. Quaån quanh nhö theá maø vaãn khoâng laøm sao tìm loái ñeå hoûi thaúng caên nhaø mình muoán tìm. Bôûi teân anh ñaõ hoùa töôïng neân duø ñaõ im tieáng treân vaên ñaøn, neân duø ñaõ boùng chim taêm caù nhöng nguyeân veïn daáu tích coøn môû ngoõ trong loøng ngöôøi. Moät khôi chaïm seõ keùo veà gioâng baõo troâng thaáy. Nhöng cuoái cuøng thì con ñöôøng buïi boác vaéng laïnh ñaõ xuùi toâi ñaùnh baïo hoûi ngöôøi chuû quaùn veà anh. OÂng ta laéc ñaàu “ khoâng bieát '. AØ, ra theá, anh ñaõ troùt sinh laøm con gheû neân khoâng ai nhôù. Ngöôøi ta nhôù nhöõng ñöùa con ruoät cuûa vaên chöông trong loøng cheá ñoä. OÂng chuû quaùn pheâ bình, khaù saâu saéc, doø phaûn öùng ngöôøi nghe ( cöù uø uø caïc caïc ). vaø roài oâng ta daãn daét ñeán nhöõng tranh luaän. Gioïng oang oang trong quaùn vaéng, khe kheõ raûi treân ñöôøng hanh naéng tröa.

Cuoái cuøng thì toâi tìm ra oâng trong quaùn saùch. Toâi tính “ huø “ oâng ñeå oøa moät ngaïc nhieân thích thuù. Nhöng oâng nhaän ra toâi ngay. Bình tónh ngoài treân gheá nhìn ra hieân, oâng móm cöôøi, khoan hoøa vaø töï taïi, treâu: “ Coøn nhôù ñöôøng veà aø! “ Nhöõng ngoùn tay xöông xaåu ñöa ra. Toâi cuõng nhaän ra lieàn chöøng aáy veû nôi oâng. Cöù nhö laø oâng vaãn toàn taïi qua doøng naêm thaùng. Cöù nhö oâng laø oác ñaûo laëng giöõa doøng, maëc cho bao nöôùc chaûy baêng qua. Chuùng toâi ngoài beân nhau moät chaäp, khoâng bieát neân noùi vôùi nhau ñieàu gì tröôùc. Chæ guïc gaëc. Chæ mæm cöôøi. Nhö khung trôøi luøi laïi möôøi naêm. Nhö nhöõng con chim seû chíu chít moå thoùc. vaø moät caùi quaùn cheø nhoû naøo ñoù oâng vaø toâi ñaõ ngoài aên hai ly baùnh loït moät thôøi xa xöa naøo.

Giöõa nhöõng ñaàu saùch vaø xe coä huyeân naùo ngoaøi kia, vaãn söõng moät ñænh vaên chöông treân coâ ñoäc.

OÂng keùo toâi ra moät quaùn caø pheâ ngoaøi ñöôøng. Sung söôùng quaù. Moät theá giôùi rieâng rieâng trong caû thò phöôøng xuoâi ngöôïc. OÂng hoûi ngöôøi naøy ngöôøi kia. Vaãn nuï cöôøi hoùm hænh chaâm bieám. Nhaéc moät ngöôøi quen, toâi baûo: “ OÂng keå HQB veà, môøi ñi aên côm toái. Tieàn aên 100 ngaøn. HQB baûo: “ Reû quaù, coù 10 ñoâ myõ. “ OÂng nhaên maët noùi: “ Chuùng noù theá ñaáy! “ Keå NT veà gheù nhaø, coù coâng an thöôøng phuïc ñi cuøng. OÂng baûo NT: “ Maøy noùi gì thì noùi roài cuõng ñi, chæ coù tao ôû laïi môùi keït vôùi chuù naøy. “ Coâng an thöôøng phuïc thaáy bò loøi saéc phuïc, noùi: “ AÁy theá, hai anh muoán noùi gì thì noùi, toâi khoâng baùo caùo laïi ñaâu. “

Nhöng coù leõ ñaëc bieät nhaát laø oâng noùi veà moät nhaø thô nöõ, veà moät nhaø vaên cuõng nöõ, vôùi söï caûm thoâng khoù thaáy, vôùi söï bao dung khoù tìm ôû nhöõng ngöôøi soáng trong hoaøn caûnh nhö oâng gaàn 20 naêm trôøi. OÂng cöôøi hích hích vui thuù, keá coâ nhaø thô hoûi oâng coù baèng loøng ñeå coâ aáy in saùch cuûa oâng khoâng. OÂng traû lôøi: “ Coâ...thì toâi baèng loøng roài “. Giaø maø nhoän theá ñaáy.

Moät nhaân caùch vöõng vaøng giöõa trieàn gioù thôøi ñaïi. OÂng ghi nhaän moät soá chuyeån bieán veà vaên ngheä trong maáy naêm, moät soá teân tuoåi ( khuoân maët ) ñaõ trôû thaønh quen thuoäc trong vaø ngoaøi nöôùc baèng gioïng töø toán, khoâng soâi noåi, cöù nhö ñoái vôùi oâng, nhöõng caùi môùi aáy chæ laø baûn nhaùp cuûa moät sô ñoàn vaên hoïc chôùm thaønh hình nhöng chöa haún ñaõ laø ñích thaät. Vaø vì theá oâng khoâng “ maën “ laém. Coù leõ oâng hieåu mình laø ñöùa con gheû cuûa cheá ñoä, khoâng ñöôïc nuoâi döôõng, Ñöùa con baét ñaét dó maø cheá ñoä phaûi nhaän khi cöôõng hoân ñaát nöôùc. Con gheû nhìn con ruoät haïch saùch boá meï, ñoøi naøy ñoøi noï; con gheû ngaäm nguøi laøm boån phaän thieân löông cuûa mình, im laëng, daáu kín, khoâng heà mong moät quyeàn bình ñaúng.

Vaø vì theá oâng giöõ gìn. Töø choái moïi lôøi môøi. Töø choái moïi quyeàn lôïi. Duy chæ nhaân caùch toàn töï. Thaùi ñoä cuûa oâng laø maët beân kia cuûa “ phong traøo phaûn khaùng “ ñöôïc in treân giaáy traéng. Nhöng ñoù chæ laø caùch bieän giaûi cuûa ngöôøi ôû ngoaøi. ÔÛ ñaây, ngöôøi ta khoâng ñaët teân cho thaùi ñoä soáng. Móm moät nuï cöôøi khoâng thaønh tieáng beân taùch caø pheâ ñen cuõng ñuû laøm neân tö caùch vaø quan nieäm. Cuõng nhö ngöôøi Eskimo khoâng laøm sao tìm ra moät tieáng thích hôïp ñeå cöïc taû tuyeát traéng quanh naêm, con ngöôøi soáng trong baàu khoâng khí naøy cuõng khoâng vieäc chi maø ñi luïc loïi vaán ñeà khi moãi hôi thôû laø moät cuoäc vaät loän ñeå sinh toàn, khoâng haún ñeå chæ toàn sinh xaùc thòt maø thoâi

Coù theá neân ngöôøi naøy tìm ñeán ngöôøi kia. Coù theá neân khi trôû ra Baéc, oâng ñaõ nhìn thaáy nhöõng hoá bom baèng con maét cuûa ngöôøi Vieät Nam thöông caûm cho soá phaän daân toäc. Töø khi nhaõn töø thò aáy, lôøi thô oâng baät daäy trong moät sôùm mai söông traéng treân mieàn Thanh Ngheä:

OÂi nhöõng hoá ñaïn bom thaâm tím
Nhö ñoâi maét muø
coá troâng. 
(trích Ngaøy veà cuûa Quæ)