• Traàn Hoaøi Thö
• Traàn Q. Thoaïi
• Thö Quaùn Baûn Thaûo
• Phaïm Vaên Nhaøn
• Cao Vò Khanh

• Töø Theá Moäng
• Toâ Duy Thaïch
• Traàn Hoaøi Thö
• Phaïm Vaên Nhaøn
• Nguyeãn Baéc Sôn

---

Thö Quaùn Baûn Thaûo Taäp Ba

Phaïm vaên Nhaøn

Maáy ñöùa chaùu quaán quyùt beân oâng. Ñöùa noùi ra ñöùa baøn vaøo, ñeà nghò oâng neân thueâ chieác xe ca veà tænh cho tieän, laïi coøn khoûe nöõa, chöù ñi xe ñoø chaïy caø ròch caø tang deã laøm cho oâng meät. OÂng ngoài nhìn nhöõng ñöùa chaùu khoâng noùi gì. Baây giôø ñöùa naøo cuõng lôùn caû. OÂng nghó laïi, môùi ñoù maø ñaõ hôn hai möôi maáy naêm, mau thaät. Ngaøy oâng ra ñi maáy ñöùa chaùu coøn nhoû laém, khoaûng naêm, saùu tuoåi chi ñoù. Baây giôø nhìn ñöùa naøo ñöùa naáy lôùn nhö thoåi.

Coù ñöùa noùi: Ñeå con goïi ñieän thoaïi cho haõng xe ñem xe tôùi nhaø ñöa oâng ñi. Nhöng oâng nhaát ñònh khoâng. OÂng muoán ñi xe ñoø ñeå tìm laïi caùi tuoåi maø nhieàu laàn oâng ñaõ theo nhöõng chuyeán xe ñoø ñeâm ñi veà thaønh phoá ñeå kòp buoåi saùng vaøo lôùp hoïc. Thôøi ñoù coøn yeân oån, thaùng naøo oâng cuõng veà nhaø bôùi xaùch ít ñoà aên ñeå vaøo ôû troï trong thaønh phoá, ñeå hoïc, khi oâng leân lôùp cao hôn. Nhöõng chuyeán xe ñeâm nhö ñaõ quen thuoäc vôùi oâng töø thuôû naøo. Maáy ñöùa chaùu thaáy oâng ñoøi ñi xe ñoø, buoåi sôùm ñöa oâng ra beán. Chieác xe ñoø nhö nhöõng naêm naøo, cuõ kyû. Haønh khaùch treân xe chaät nhö neâm. Theá maø oâng laïi thích. Coù gì ñaâu, xe chaïy moät ñoåi thì choã ngoài cuõng roäng thoâi. OÂng nghó nhö vaäy, cho neân duø bò ngoài keïp giöõa nhöõng haønh khaùch maø oâng laïi thaáy vui, gaàn guõi baø con trong gang taác. Beân caïnh oâng, moät ngöôøi ñaøn oâng trung nieân ngoài phì phaø hôi thuoác laù chaúng caàn bieát treân xe chaät choäi, ñoâng ngöôøi. Treân xe coù nhieàu tieáng noùi oàn aøo, vaø cuõng coù ngöôøi ñöa maét nhìn oâng coù veû toø moø, vì oâng aên maëc ñaøng hoaøng. OÂng cuõng vaãn tænh bô, heát noùi cöôøi vôùi ngöôøi khaùch naøy ñeán cöôøi noùi vôùi ngöôøi khaùch khaùc, maø haàu nhö coù leõ ít coù dòp naøo oâng coù ñöôïc caùi gaàn guõi baø con khi ngoài laïi treân chieác xe ñoø naøy. Beân caïnh oâng coøn coù con beù gaùi traïc tuoåi chöøng 15, 16 nhöng coù veû lanh lôïi, nhìn oâng roài noùi troång:

- Baùc Vieät kieàu maø cuõng ñi xe ñoø?

- Theá chaùu coù ñi khoâng?

- Ñi chöù. Neáu khoâng " goâ " xe ñoø thì " goâ baèng xe gì. Vaøo nhöõng ngaøy nghó hoïc laø chaùu " goâ " thöôøng xuyeân.

- Sao chaùu khoâng noùi tieáng Vieät, maø cheâm vaøi tieáng Anh, tieáng Myõ voâ laøm gì, nghe noù sao ñaâu aáy.

- Thôøi buoåi baây giôø laø vaäy ñoù baùc. " Mo- ñoà " maø. Tuïi chaùu ñoå xoâ ñi hoïc tieáng anh, deã kieám " mo - ni " hôn. Khoâng phaûi nhö nhöõng ngaøy môùi giaûi phoùng. Ai cuõng lo ñi hoïc tieáng Nga. Ñoïi laém.

OÂng nghe con beù noùi chuyeän, luùc naøo noù cuõng pha vaøi ba tieáng Anh,tieáng Myõ baäp boõm, laøm oâng nhôù laïi nhöõng naêm coøn chieán tranh, luùc ñoù oâng coøn trong quaân nguõ. Nhöõng laàn veà phoá cuõng nhìn thaáy nhöõng ñöùa treû níu keùo nhöõng ngöôøi lính Myõ lang thang treân ñöôøng. Chuùng noù cuõng bí boâ vaøi ba tieáng ngoaïi quoác ñeå kieám soáng, baèng caùch ñöa daãn hoï ñeán choã aên chôi naøo ñoù trong thaønh phoá ngaäp nguïa nhöõng quaùn bar, vaø tieáng nhaïc. 

Chieác xe ñoø chaïy moät ñoåi ra khoûi phoá, oâng ñöa maét nhìn ra beân ngoaøi khung cöûa xe nhö haùo höùc tìm veà dó vaõng. Nhöõng thöûa ruoäng, nhöõng con traâu ñöùng thaûn nhieân nhai coû, hay moät vaøi uï rôm naøo ñoù ñöùng beân væa heø nhaø. Vaãn caùi veû haêm hôû khoâng bao giôø oâng queân ñöôïc cho duø khi coøn trai treû hay luùc coøn trong quaân ñoäi. Thôøi ñoù, bieát bao nhieâu laàn oâng haønh quaân qua nhöõng xoùm laøng, cuõng nhöõng ñaùm ruoäng ñoù, cuõng nhöõng uï rôm ñoù, cuõng nhöõng con traâu ñöùng nhìn ngô ngaùc nhöõng toaùn lính ñi qua. Xoùm laøng ñoái vôùi oâng nghe sao gaàn guõi. Nhö hoâm nay caùi haùo höùc nhö veà laïi vôùi oâng ngaøy naøo. Ngaøy maø...

Thaèng Mòch lôùn leân, noù cuõng chaúng bieát queâ höông laøng xoùm ôû ñaâu. Chæ bieát nghe meï noù noùi queâ höông ôû ñaâu taän ngoaøi Hueá, moät laøng queâ ngheøo naøo ñoù. Cha ñi lính cho Taây ñoåi vaøo Nam, daãn meï vaø maáy anh chò em noù ñi theo. Khi noù lôùn leân hai, ba tuoåi thì cha ñi ñaùnh traän cheát, maáy meï con khoâng theå trôû veà Hueá ñöôïc, phaûi ôû laïi soáng trong khu phoá cuõ kyû, maø haèng ngaøy meï noù phaûi ñi gaùnh nöôùc thueâ cho baø con trong khu phoá ñeå kieám tieàn nuoâi baày con daïi. Ai cuõng bieát noù laø con baø gaùnh nöôùc thueâ ñi ñoå töøng nhaø. Vì nöôùc gieáng cuûa nhaø noù raát ngoït vaø maùt. Naáu moät noài canh maø khoâng naáu nöôùc gieáng nhaø noù laø thieáu ñi chaát ngoït. Pha moät bình traø maø khoâng coù nöôùc gieáng cuûa nhaø noù, bình traø maát ngon. Cho neân meï noù môùi raøo caùi gieáng laïi, vì ñoù laø nguoàn soáng cuûa maáy meï con. Coù ñieàu thaèng Mòch caøng lôùn laïi caøng hoïc gioûi. Naêm noù hoïc heát tieåu hoïc, muoán hoïc theâm phaûi thi vaøo tröôøng coâng ñeå hoïc tieáp lôùp ñeä thaát. Moät hoâm noù muùc nöôùc cho meï vaø chò noù gaùnh xong, chaïy boä xuoáng tröôøng trung hoïc tænh ñeå xem keát quaû. Teân noù ñöùng haøng ñaàu trong danh saùch thí sinh truùng tuyeån. Thôøi ñoù vaøo hoïc tröôøng coâng laø moät haõnh dieän. Noù chen ra khoûi ñaùm ñoâng, chaïy veà khu phoá cuõ cho meï vaø caùc anh chò noù hay. Meï noù ñang gaùnh ñoâi thuøng nöôùc, nghe noùi noù ñaäu, maø laïi ñaäu cao, baø möøng quaù laøm ñoå ñoâi thuøng nöôùc leânh laùng.

Toái ñoù, maáy meï con veà laïi ngoâi nhaø nhoû, chò noù thaép ngoïn ñeøn treân baøn thôø cuûa ba noù ñeå cho meï noù khaán vaùi noùi noù ñaõ ñaäu. Xong meï noù hoûi:

- Con muoán meï thöôûng cho con caùi gì?

Noù nhìn meï laéc ñaàu. Vì noù bieát hôn ai heát, meï noù khoâng coù tieàn. Theá roài, meï noù laän löng laáy ra 5 ñoàng cho noù, baûo:

- Meï thöôûng cho con. Caàm maø mua caùi gì ñeå aên.

Nhöõng gioït nöôùc maét cuûa noù öùa ra. Caàm 5 ñoàng cuûa meï cho, noù bieát caùi khoå cuûa meï noù suoát ñôøi chæ laø ngöôøi ñaøn baø ñi gaùnh nöôùc thueâ thì laøm sao coù nhieàu tieàn cho noù ñöôïc. " Naêm ñoàng, con caàm mua caùi gì ñeå aên " nhö moät moùn quaø thöôûng maø noù nhôù suoát ñôøi. Ñeå roài töø ñoù, noù phaûi vöôn leân baèng con ñöôøng hoïc vaán. Chæ coù con ñöôøng naøy môùi xoùa ñöôïc noãi khoå cuûa gia ñình noù.

Phoá cuõ khoâng phaûi laø queâ höông laøng xoùm cuûa noù. Nhöng phoá cuõ laïi laø moät maõng ñôøi cuûa noù dính chaët vôùi bao noãi vui buoàn cuûa maáy meï con, thaêng traàm treân töøng ñoâi thuøng gaùnh nöôùc. Gaàn möôøi naêm, nöôùc gieáng nhaø noù ñaõ nuoâi soáng cho toaøn nhaø noù, cho ñeán khi noù trôû thaønh ngöôøi lôùn.

Phoá cuõ. OÂng ñang veõ laïi khu phoá ñoù khi oâng ngoài ôû nhaø con chaùu oâng. OÂng veõ noù trong trí töôûng maø gaàn nhö oâng khoâng theå naøo queân. OÂng laïi veõ noù laàn nöõa khi ngoài treân chieác xe ñoø cuõ kyû, chaät choäi, chaïy caø ròch caø tang treân ñöôøng. OÂng veõ caùi gieáng nôi oâng muùc nöôùc haèng ngaøy sau nhöõng laàn oâng hoïc veà. OÂng veõ laïi ngoâi nhaø nhoû ngheøo naøn maø maáy meï con oâng ñuøm tuùm nhau ôû. OÂng veõ laïi nhieàu laém. OÂng veõ ñi, veõ laïi ngoâi nhaø coå cuûa thaày giaùo Chaâu. Veõ laïi göông maët cuûa chò Ngaân, con cuûa thaày. Nhöng sao laï, moãi laàn oâng veõ laø moãi laàn nhöõng kyû nieäm cöù doàn veà nhö töøng con soùng voã, lieân tieáp, lieân tieáp. Heát hình aûnh naøy laïi choàng leân hình aûnh khaùc. Maø hình aûnh naøo cuõng laøm loøng oâng quay quaét. Phoá cuõ, ai cuõng bieát oâng. Caùi thaèng Mòch con baø gaùnh nöôùc thueâ, ngaøy ngaøy ñi hoïc tröôøng coâng luùc naøo cuõng ñoäi caùi noùn coái traéng, moûng vaønh, khoâng coù tieàn mua phaán ñaùnh laïi ñeå noù coù nhöõng ñoùm vaøng, baån thæu. Caùi tuùi ñöïng saùch vôû chæ laø caùi caùi bao laùt. Vaø, saùch vôû hoïc ôû tröôøng cuõng chæ laø saùch möôïn cuûa baïn beø ñeå cheùp laïi, vì khoâng coù tieàn mua. Khi cheùp xong moät baøi, coi nhö noù ñaõ hoïc thuoäc. Theá maø noù hoïc gioûi laï luøng. Con nhaø ngheøo coù khaùc.

Chieác xe ñoø ngöøng laïi ôû beán. Nhöõng chieác xích loâ chaïy tôùi, ñoùn môøi. OÂng khoâng ñi xe xích loâ ñeå veà phoá cuõ. OÂng ñi boä ñeå nhìn thaáy laïi nhöõng caûnh cuõ ngöôøi xöa; maëc daàu baây giôø khoâng coøn ai nhö tröôùc. Taát caû ñaõ ñoåi thay. Cuoäc soáng coù veû voäi vaõ, bon chen, aên noùi xoâ boà xoâ bòch, khoâng nhö ngaøy naøo coøn chuùt leã nghóa. Nhöng kyù öùc hieän veà roõ nöôøm nöôïp. OÂng thaû boä treân nhöõng con ñöôøng maø oâng xa phoá maáy möôi naêm, giôø nhìn laïi chaúng khaùc bao nhieâu. Nhöõng kyû nieäm nhö hieän roõ daàn treân töøng böôùc chaân oâng ñi. Tôùi tröôùc ngoâi nhaø coå, oâng döøng laïi ñöùng nhìn. Caùnh coång baèng goã ñen xì nhö mun vaãn kheùp kín nhö daïo naøo, oâng coøn laø thaèng Mòch, con cuûa baø gaùnh nöôùc ñi ñoå cho töøng nhaø. Ngoâi nhaø cuûa ngöôøi thaày cuõ. Thaày Chaâu daïy Phaùp vaên, maø oâng ngoài hoïc trong nhöõng thaùng heø. Trong soá nhöõng baïn beø cuøng hoïc vôùi oâng trong khu phoá cuõ, chæ coù oâng laø hoïc khoâng phaûi traû tieàn cho thaày. Thaày Chaâu thöông oâng vì thaáy oâng nhaø ngheøo maø ham hoïc. 

Ñöùng tröôùc caùnh coång cuûa nhaø thaày, kyû nieäm uøn uøn keùo ñeán. Chò Ngaân coøn trong ñoù khoâng? Coâ thaày chaéc ñaõ cheát laâu roài. Hay nhaø ñaõ coù chuû khaùc. OÂng thaáy thaèng beù ñi ngang qua, oâng níu noù laïi, hoûi:

- Trong nhaø coøn coù chò Ngaân khoâng, chaùu? 

- Chaùu khoâng bieát Ngaân naøo caû.

- Sao vaäy?

- Baûo noùi khoâng bieát maø. Nhaø cöù ñoùng cöûa im æm hoaøi. Coù thaáy ai trong ñoù ñaâu.

- Maø chaùu ôû ñaây bao laâu?

- OÂng hoûi kyø. Boá meï chaùu ôû ñaây khi chöa coù chaùu.

OÂng nhìn thaèng beù. ÖÙ nhæ. Thaèng beù traïc 12, 13 tuoåi, coøn nhoû hôn maáy ñöùa chaùu cuûa oâng, theá maø ñi hoûi vôù vaãn. Laøm gì noù bieát chò Ngaân. OÂng söûa laïi boä tòch, keùo caùi aùo laïi cho thaúng ñaøng hoaøng, ñònh xoâ caùnh coång goã ñeå vaøo trong saân nhaø thaày giaùo cuõ ñeå gaëp chò Ngaân, thì boùng daùng thaèng Mòch laïi hieän ra roõ...

Luùc naøo gaùnh nöôùc cho nhaø thaày laø noù daønh ñi gaùnh, khoâng cho meï noù hay chò noù gaùnh. Caùnh coång goã ñöôïc noù xoâ ra, chæ vöøa ñuû cho noù laùch ñoâi thuøng nöôùc vaøo. Theá maø caùnh coång vaãn keâu keøn keït vì naëng. Nhìn thaáy chò Ngaân ñöùng döôùi hieân nhaø nhìn noù cöôøi, roài noùi: Mi gaùnh nöôùc tôùi ñoù haû. Nghe chò hoûi, noãi meät nhoïc nhö tan bieán döôùi söùc naëng cuûa ñoâi thuøng. Laàn naøo gaùnh nöôùc cho nhaø thaày, chò Ngaân cuõng baét noù ngoài laïi hoûi vaøi ba caâu chuyeän roài vaøo nhaø beáp laáy cho noù moät moùn aên naøo ñoù. Thöôøng laø khoai lang luoäc. Khoai luoäc cuûa nhaø thaày thaät ngon, boät nhieàu, aên deã maéc ngheïn. 

Chò Ngaân thöông noù ngheøo maø hoïc gioûi. Chò thích noù ngoài laïi ñeå nghe noù noùi chuyeän veà anh Daäu, anh cuûa thaèng baïn noù maø chò ñeå yù thöông, nhöng khoâng daùm noùi vôùi ai. Chæ coù noù chò môùi taâm söï ñöôïc. Chò thöông anh Daäu nhöng vì nhuùt nhaùt quaù laïi coøn sôï thaày Chaâu nöõa, neân chæ bieát nghe nhöõng gì noù noùi veà anh Daäu laø chò thaáy vui roài. Coù laàn noù gaùnh nöôùc cho nhaø chò xong, ngoài xuoáng tröôùc hieân nhaø, noù noùi:

- Em thaáy anh Daäu ñi vôùi chò Haø trong xoùm.

- Ñi ñaâu?

- Em khoâng bieát. Coù leõ hoï daãn ñi aên kem döôùi phoá.

- Ñi vôùi con khuøng ñoù laøm gì.

Chò noùi xong, ñöa maét nhìn ra khoaûng saân tröôùc nhaø nhìn hoøn non boä vaø caây caûnh maø thaày Chaâu laøm neân. Hoøn non boä vaø caây caûnh tröôùc nhaø thaày nhö moät vuõ truï thaâu nhoû laïi trong saân coù ñuû taát caû. Chim choùc. Caây coái. Nuùi röøng. Vaøo nhöõng ngaøy thaày khoâng ñi daïy, caây coái vaø hoøn non boä laø caûnh vui thuù cuûa thaày trong ngoâi nhaø maø haún laø giaø coãi vaø laëng leõ laém, neáu khoâng coù chò Ngaân. Neáu khoâng coù tieáng cöôøi, tieáng noùi cuûa chò trong ngoâi nhaø coå naøy, coù leõ moïi ngöôøi ai cuõng hoùa thaïch. Chò noùi döùt caâu : " Ñi vôùi con khuøng ñoù laøm gì " roài chò boãng cöôøi. Noù ngoài nghe tieáng cöôøi cuûa chò nhö tieáng thuûy tinh vôõ. Roài chò hoûi:

- Maø mi thaáy thaät khoâng. 

- Thaät maø.

- Mi ñi ñaâu maø thaáy.

- Chò hoûi kyø. Chaúng leõ em noùi xaïo.

Chò Ngaân coác vaøo ñaàu noù moät caùi, nhö aâu yeám, nhö giaän hôøn. Ñeå roài chaúng bao laâu, thaèng baïn noù noùi cho noù nghe anh Daäu saép laáy vôï tröôùc khi ñi lính. Noù khoâng gaùnh nöôùc tôùi nhaø thaày, maø nghe tin nhö theá, noù chaïy moät maïch tôùi cho chò Ngaân hay. Chò ngoài yeân, khoâng cöôøi khoâng noùi. Hoâm ñaùm cöôùi anh Daäu, noù ruû chò Ngaân ñi coi, chò khoâng ñi, maët chò buoàn xo. Hoâm ñoù, ñaùm con nít trong khu phoá cuõ coù dòp roàng raén noái ñuoâi nhau, theo ñaùm nhaø trai ñi boä qua nhaø gaùi röôùc daâu, thaät vui. Tröôùc khi veà laïi caên nhaø cuûa noù, gheù laïi noùi cho chò Ngaân nghe, noù thaáy ñoâi maét cuûa chò ñoû ngaàu, khi chò ngoài sau beáp. Noù bieát chò khoùc.

Töø luùc anh Daäu qua beân kia soâng laáy vôï, noù khoâng coøn thaáy chò Ngaân thöôøng hay ra ngoài nôi ñaàu ngoõ giuùp cho thím Hai nöôùng baùnh traùng trong ngoâi quaùn oïp eïp cuûa dì. Nhöõng luùc chò nöôùng baùnh traùng xong laø theá naøo chò cuõng mua môû haøng moät caùi cho dì. Chò vöøa beû baùnh vöøa aên, vöøa nhìn nhöõng haït meø ñen treân baùnh nhö moät thuù vui maø chò thích thuù. Coù leõ khoâng coù ngöôøi con gaùi naøo coù cuoäc soáng aâm thaàm, leû loi ñeán phaùt sôï trong ngoâi nhaø coå cuûa ba maù chò. Cho neân töø ñoù chò coù tieáng cöôøi trong suoát nhö pha leâ, cuõng nhö chò chò raát thích aên baùnh traùng noùng gioøn, khi nhai baùnh. Coù nhöõng luùc chò vöøa aên baùnh traùng gioøn vöøa taån maån ñeám nhöõng haït meø ñen dính treân mieáng baùnh maø chò beû ra. Nhìn ñoâi maét cuûa chò cuõng bieát chò thích thuù roài. Söï leû loi seõ tan bieán trong thuù vui rieâng ñoù cuûa chò. Coù laàn thaày ñi daïy, noù vöøa gaùnh nöôùc cho nhaø thaày xong, chò Ngaân daãn noù vaøo trong thö phoøng cuûa thaày ñeå noù nhìn thaáy caùi keä saùch cuûa ba chò. Noù ñöùng xuyùt xoa, môû troøn ñoâi maét ra nhìn, khoâng daùm ñöa tay rôø moù vaøo nhöõng quyeån saùch quyù treân keä, maø chaéc chaén moät ñôøi noù sau naøy mua cuõng khoâng noåi. Ñang ngaån ngô ñöùng nhìn keä saùch nhö coù doøng ñieän huùt chaët noù vaøo thì noù laïi nghe thoang thoaûng ñaâu ñaây muøi höông traàm phaûng phaát trong gian nhaø thôø toå tieân. Roài cuoái cuøng noù nhìn leân treân taám vaùch, moät böùc tranh cuûa laõo ñaàu hoùi, maët troøn, maø noù thaáy boä raâu cuûa laõo cuõng cöôøi. Nuï cöôøi trong raâu cuûa laõo laøm noù thích thuù. Nhìn böùc tranh trong thö phoøng cuûa thaày töï nhieân noù thaáy saûng khoaùi vôùi nuï cöôøi trong raâu cuûa laõo, töï taïi, hoàn nhieân. Noù hoûi chò Ngaân: 

- Böùc tranh cuûa oâng naøo vaäy, chò?

Chò noùi:

- Laõo toå Laït Ma ñoù. Chò raát thích böùc tranh naøy.

Töø ñoù noù lôùn leân, vaøo ñôøi, vaøo lính, luùc naøo tröôùc maët noù cuõng töï taïi, yeâu ñôøi, hoàn nhieân vôùi nuï cöôøi trong raâu cuûa Laõo Toå. Ngoâi nhaø thôm ngaùt höông traàm.

OÂng nghó sao khoâng daùm xoâ caùnh coång. OÂng chæ ñeå tay leân nhöõng thanh goã, roài giöõ yeân ñoù. Nhöõng vaân goã treân caùnh coång nhö hieän veà. OÂng ñöùng döïa ngöôøi vaøo caây truï xaây nhìn vaøo beân trong saân. Hoøn non boä vaãn coøn ñoù. Nhöõng caây caûnh coù xeâ dòch ñi, ñoåi choã. Hôn hai möôi maáy naêm, con phoá cuõ nôi oâng ôû ñaõ ñoåi thay nhieàu. Nhöng, nhöõng maùi nhaø vaãn laø nhöõng maùi ngoùi aâm döông cuõ meøm cuûa moät thôøi xa xöa, maø treân ñoù vaãn ñoïng laïi nhöõng maûng reâu xanh oùng aû döôùi aùnh naéng sau côn möa, khoâng laøm sao maát ñi ñöôïc.

Nhöõng thanh goã laâu naêm nöùt neû, oâng maân meâ noù töïa hoà nhö nghe thaáy tieáng thì thaàm töø ñaâu ñoù voïng veà cuûa thôøi xa xaêm. OÂng phaûi ñeán thaêm thaày tröôùc khi veà laïi ngoâi nhaø ngheøo xô, ngheøo xaùc cuûa meï oâng. Baây giôø chæ coøn laïi ngöôøi chò caû chaêm nom maø gieáng nöôùc cuõng chaúng coù ai gaùnh, bôûi ai cuõng giaø. Nhieàu laàn chò oâng vieát thö cho oâng muoán söûa laïi ngoâi nhaø cho ñaøng hoaøng ñeå thôø maï, nhöng oâng khoâng cho, cöù ñeå ñoù maø ôû. Caát nhaø to cöûa roäng, nghe ngöôøi ta noùi hoï seõ laáy. Nhöng oâng thì khoâng nghó nhö theá, caát nhaø to laøm gì, sao khoâng giöõ laïi nhöõng gì cuûa moät thôøi quaù khöù. Maø nôi ñoù coøn coù tieáng noùi ñaâu ñaây voïng laïi nôi bôø raøo, thaønh gieáng. Maø nôi ñoù, ñaâu ñaây, coøn coù tieáng khua ñoäng cuûa gaøu nöôùc va vaøo thaønh gieáng moãi laàn oâng muùc nöôùc leân. Tieáng cöôøi cuûa moät thôøi ngheøo xô, ngheøo xaùc cuûa thaèng Mòch. Bôûi, oâng voán laø ngöôøi hoaøi coå.

OÂng ñònh ñöùng tröôùc caùnh coång goã moät ñoåi roài ñi, ñeå dó vaõng töï do khôi ñoäng. Nhöng oâng laïi nghe coù tieáng guoác khua treân saân. Roài moät boùng ngöôøi tôùi hoûi:

- OÂng tìm ai?

- Chò Ngaân.

- Ngaân naøo nhæ?

- Ngaân con cuûa thaày daïy toâi caùch ñaây boán möôi naêm veà tröôùc.

- Laï. Trong nhaø naøy chaúng coù ai teân Ngaân, vaø cuõng chaúng coù ai laø thaày giaùo caû. Laøm gì coù hôn boán möôi naêm trong ngoâi nhaø naøy. Coù leõ oâng laàm nhaø.

OÂng nghe ngöôøi ñaøn baø noùi nhö vaäy. Ñeå thöû laïi trí nhôù, oâng döa tay rôø leân nhöõng thanh goã cuûa canh coång maø ngaøy xöa oâng ñaõ töøng xoâ ra moät chuùt ñeå oâng laùch ngöôøi gaùnh ñoâi thuøng nöôùc qua. " Khoâng, caùnh coång vaãn coøn ñaây maø, coù thay ñoåi gì ñaâu ". Ngöôøi ñaøn baø nghe oâng noùi lí nhí, hoûi:

- OÂng noùi caùi gì?

- Khoâng. Toâi khoâng noùi gì caû.

Roài oâng boû ñi veà höôùng nhaø oâng. May ra nôi ñoù coøn coù ngöôøi chò.

Buoåi saùng thöùc daäy laàn ñaàu trong khu phoá cuõ, oâng nghe laïi tieáng rao haøng quen thuoäc cuûa thôøi thaèng Mòch con nhaø ngheøo gaùnh nöôùc thueâ. OÂng laïi thaû boä ñi loøng voøng trong khu phoá. OÂng nghe roõ tieáng noùi tieáng cöôøi raâm rang. OÂng cöù theá maø ñi, roài ngoài xuoáng beân veä ñöôøng caïnh roå baép ñang coøn boác hôi noùng hoåi. OÂng mua vaøi traùi khoâng caàn löïa. OÂng noùi nhö noùi cho chính oâng nghe: " Ngon laém ñaây, ngoït laém ñaây ". OÂng ñöa tieàn cho thaèng beù baén baép. Noù noùi:

- Saùng nay chaùu baùn chöa ñöôïc bao nhieâu. OÂng ngoài ñaây, ñeå chaùu ñi ñoåi tieàn thoái laïi cho oâng.

- Thoâi. Chaùu cöù caàm laáy. Ñöøng ñoåi. Phieàn laém.

- Daï, tieàn nhieàu quaù. OÂng aên heát roå baép cuûa chaùu vaãn coøn tieàn cuûa oâng maø.

- Khoâng sao. Chaùu cöù caàm. AÊn thöông aên nhôù chöù ñaâu phaûi mua ñeå aên.

Thaèng beù baùn baép khoâng hieåu oâng noùi gì, noù caàm tôø giaáy baïc treân tay vaân veâ maø coøn ngaïi. OÂng thaûn nhieân taâm söï: Ngaøy xöa oâng baèng chaùu, oâng nhai caû cuøi baép nöõa ñoù chaùu. Cuøi baép noù ngoït laém ñoù chaùu. Baây giôø oâng chæ laët töøng hoät chöù ñaâu daùm caïp nhö xöa ñöôïc nöõa. Vöøa noùi oâng vöøa cöôøi.

Buoåi saùng thaät aám loøng, aám daï. Laâu laém oâng môùi coù ñöôïc buoåi saùnh nhö hoâm nay. Coù tieáng chim seû ríu rít ñaâu ñoù treân maùi nhaø. OÂng ñöa maét nhìn leân nhöõng maùi ngoùi aâm döông cuûa khu phoá cuõ. Laï, tieáng chim seû coù thay ñoåi gì ñaâu naøo, vaãn vôùi aâm thanh ríu rít nhö tieáng cöôøi khuùc khích cuûa nhöõng ñöùa treû ñang noâ ñuøa. Nhöõng maûng reâu xanh vaãn coøn ñoù, oùng aû treân nhöõng lôùp ngoùi thaâm ñen maø nhöõng ngöôøi thaân quen cuûa oâng ñaõ ñi ñaâu heát. OÂng hoûi thaèng beù baùn baép:

- Chaùu coù bieát chò Ngaân con cuûa thaày Chaâu trong ngoâi nhaø coå ñoù khoâng?

- Laâu quaù, hình nhö khoâng ai nhôù. 

- Laâu laø laâu bao nhieâu?

- Hình nhö maáy möôi naêm roài. Chaùu coù nghe ba chaùu noùi laø coâ thaày ñaõ cheát. Coøn chò gì ñoù maø oâng noùi ñaõ ñi laáy choàng, vaøo soáng ôû trong Nam. baây giôø chaéc cuõng gaàn baèng oâng. 

- ÖØ! Coøn hôn nöõa. Chò aáy teân Ngaân.

- Chaùu khoâng bieát.

OÂng vaãn ngoài beân leà ñöôøng, laët töøng haït baép luoäc, nhai chaäm raõi nhö níu keùo laïi nhöõng con soùng thôøi gian ñaõ troâi qua ñôøi oâng laëng leõ. OÂng muoán veà nhìn laïi khu phoá cuõ moät ñôøi oâng lôùn leân, maø trong xoùm ai cuõng bieát oâng laø thaèng Mòch hoïc gioûi, con nhaø ngheøo. Phaûi chi coøn coù chò Ngaân trong ngoâi nhaø coå cuûa thaày, ñeå oâng môû caùnh coång gaùnh ñoâi thuøng nöôùc vaøo nhaø, vaø nghe tieáng chò " mi ñoù haû " ñeå cho loøng oâng thanh thaûn, hoàn nhieân, töï taïi nhö böùc tranh maø laâu laém chò Ngaân chæ cho oâng xem. Böùc tranh cuûa Laõo Toå Laït Ma.