• Traàn Hoaøi Thö
• Traàn Q. Thoaïi
• Thö Quaùn Baûn Thaûo
• Phaïm Vaên Nhaøn
• Cao Vò Khanh

Thö Quaùn Baûn Thaûo Taäp Hai

Phaïm vaên Nhaøn

Chaúng ai bieát teân oâng laø gì. Baø con trong xoùm thöôøng chæ bieát goïi oâng laø oâng Ba. Nhöng laïi sôï truøng vôùi teân oâng Ba naøo ñoù, neân gheùp teân cuûa thaèng con trai ñaàu loøng cuûa oâng, thaèng Beù, maø goïi oâng. Neân coù caùi teân laø oâng Ba Beù. Rieâng toâi vaãn goïi oâng laø oâng Ba.

Caùi xoùm nhoû, chæ ñoä vaøi chuïc noùc nhaø, naèm doïc theo hai beân con ñöôøng traûi ñaù daãn veà ga Phuù Hoäi. Con ñöôøng chæ daøi vaøi ba caây soá töø thò xaõ ñeán nhaø ga, ñöôïc traûi ñaù töø thôøi Taây tôùi chieám ñoùng treân phi tröôøng, roài môû ñöôøng, caát nhöõng dinh thöï nguy nga döôùi phoá. Cho maõi ñeán sau naøy hai thôøi Coäng Hoøa, con ñöôøng vaãn khoâng bao giôø ñöôïc traùng nhöïa. Nhöõng vieân ñaù xanh traûi ñöôøng laâu ñôøi ñaõ bò nöôùc möa xoùi moøn, hay nhöõng côn nöôùc luõ traøn bôø, töø moät gioøng soâng gaàn ñoù cuoán troâi ñi töøng maûng ñaù. Con ñöôøng nhieàu choã chæ coøn trô ra maët ñaát buûn. Thænh thoaûng coù nhöõng ñaùm buïi buøn cuoän bay leân muø mòt bôûi nhöõng chieác xe nhaø binh chuyeån quaân, hay nhöõng chuyeán xe traâu chôû caây cuûa baø con trong xoùm ñi aên goã töø mieät nuùi OÂng trôû trôû veà. Xe nhaø binh chaïy, xem vaäy maø con ñöôøng ít hö hao hôn. Coøn xe traâu chæ ñi vaøi laàn thoâi, con ñöôøng trôû thaønh ñaát buûn. Trong chieán tranh, quaân ñoäi veà ñoùng ñoàn giöõ an ninh cho maáy anh xaây döïng noâng thoân chænh trang laïi thoân xoùm. Nhöõng chieác xe traâu chôû caây töø mieät nuùi OÂng veà, hoï caám khoâng cho ñi laïi treân con ñöôøng ñoù nöõa, maø phaûi ñi xuoáng ruoäng vaøo nhöõng muøa khoâ, khi luùa ñaõ gaët xong. Con ñöôøng khi ñoù ñöôïc tu boå laïi. Nhöng vaãn laø con ñöôøng ñaát traûi ñaù.

Ñoái vôùi toâi, con ñöôøng nhö moät kyû nieäm cuûa tuoåi thô ñeå cho toâi nhôù veà noù, duø baát cöù toâi ôû ñaâu. Sau naøy lôùn leân toâi khoâng coøn ôû beân caïnh khu ñaát nhaø oâng Ba nöõa, nhöng toâi vaãn nhôù con ñöôøng ñaày buïi vaø ngoâi laøng queâ nhoû beù naøy. Moät laøng truø phuù nhaát cuûa vuøng Ñaïi Naãm. Hai beân ñöôøng coù ruoäng, coù vöôøn. Xa ñöôøng moät chuùt laø con soâng chaûy veà thò xaõ. Roài laïi coøn coù con möông ñaùo daãn nöôùc töø treân ñaäp Phuù Hoäi veà thaønh phoá. Con möông naøy cuõng ñöôïc ñaøo töø thôøi coøn Taây. Thuôû nhoû, vaøo nhöõng buoåi chieàu, luõ chuùng toâi thöôøng hay baét vaùn laøm caàu ngang qua bôø möông, treân maët nöôùc trong xanh löõng lôø chaûy. Ngoài treân taám vaùn moûng manh vuïc nhöõng ñoâi thuøng nhoû laøm baèng lon söõa boø, gaùnh nöôùc töôùi rau. Moät troø chôi cuûa luõ treû chuùng toâi. Gioøng nöôùc döôùi möông trong xanh, ñong ñöa nhöõng ngoïn coû. Chieàu xuoáng thaät eâm aû, nhìn nhöõng ñaùm ruoäng ñang baét maï quanh nhaø möôït maø laên taên trong töøng côn gioù thoåi, maø tuoåi thô toâi moät ñôøi thích thuù.

Chieán tranh khoâng töø boû moät nôi naøo. Ngoâi laøng nhoû beù cuûa toâi cuõng khoâng thoaùt khoûi nhöõng tieáng suùng ñaïi baùc töø treân phi tröôøng baén xuoáng. Hay nhöõng ngaøy nhìn thaáy buïi boác leân töø phía döôùi ruoäng Traàm Thuûy, laø bieát xe taêng cuûa Phaùp do hai anh em thaèng Lu, thaèng Lai daãn ñöôøng leân ñaùnh phaù. Daân trong laøng nghe noùi ñeán teân hai thaèng Taây lai naøy ai cuõng sôï. Con nít ñang chôi, nghe noùi coù thaèng Lu, thaèng Lai leân laø boû chôi chaïy vaøo nhaø troán. Toâi cuõng theá, duø chöa bao giôø nhìn thaáy maët hai anh em thaèng Taây lai naøy. Nhöng nghe coù Taây leân laø daùm ñaùi trong quaàn. 

Nhöõng ñaùm buïi boác leân töø phía ruoäng Traàm Thuûy nhö baùo cho daân trong laøng toâi bieát coù Taây leân ñeå chaïy laùnh naïn. Nhaø naøo cuõng phaûi döï tröû ít gaïo trong bao vaûi, khi taûn cö coù gaïo naáu aên. Thöôøng toâi vaãn coøn nhôù, moãi laàn Taây haønh quaân leân, gia ñình toâi chaïy mieát leân böng Coø Ke, naèm troán döôùi con suoái caïn, ñöôïc che kín loøng con suoái baèng nhöõng taøn caây sung. Ñôïi cho ñeán Taây ruùt veà thaønh phoá, gia ñình toâi môùi daùm quang gaùnh trôû veà laïi laøng. Veà sau chieán tranh caøng ngaøy caøng khoác lieät, gia ñình toâi quyeát ñònh boû laøng veà thaønh sinh soáng.

Veà thaønh. Nhöng moãi laàn veà thaêm laïi laøng cuõ, toâi thích ñi laïi treân bôø con möông ñaøo daãn nöôùc naøy. Ñi laïi treân con möông ñeå nghe thôm muøi hoa böôûi, hoa cau töø trong caùc khu vöôøn toûa ra. Ñi laïi treân con möông môùi nhìn thaáy heát nhöõng boâng luùa troå ñoøng ñoøng. Ñi laïi treân con möông ñeå nhìn laïi nhöõng buïi coø ke moïc luùp xuùp beân bôø möông, maø thuôû nhoû toâi hay haùi ñeå baén oáng thuït. Moät loaïi oáng laøm baèng loaïi tre trong laøng. Veà soáng ôû thaønh vaøi naêm thì Taây ruùt. Hai anh em thaèng Lu, thaèng Lai khoâng coøn laø noãi lo laéng, sôï haõi ñoái vôùi baø con trong xoùm moãi khi troâng thaáy noù vôùi ñoâi maét ñoû ngaàu nhö theøm maùu ngöôøi. Nhöng cuoäc chieán choáng Taây vöøa döùt, thì cuoäc chieán khaùc laïi noåi leân. Luùc ñaàu chöa coù gì traàm troïng cho laém, chæ vaøi ba traän ñaùnh nhoû vaøo ñoàn Daân veä. Chöa coù ai thaáy coù traän ñaùnh lôùn naøo. Hình nhö coøn ôû ñaâu thaät xa beân kia soâng. Cho neân nhìn vaøo xoùm nhö vaãn coøn coù söï thanh bình cuûa ngaøy naøo. Toâi thích veà thaêm laïi laøng cuõ ñeå tìm chuùt yeân oån, tónh mòch cuûa vuøng queâ hieàn hoøa, beân caïnh nhöõng ngöôøi baø con beân ngoaïi toâi, cuõng thaät thaø chaát phaùc, moät ñôøi baùm goác ruoäng vaø nhöõng vöôøn caây aên traùi, lam luõ quanh naêm. 

Moãi laàn veà nhö theá, toâi laïi gheù thaêm oâng Ba ñeå noùi ba chuyeän treân trôøi döôùi ñaát. Chuyeän naéng coù. Chuyeän möa coù. Chuyeän veà nhöõng con ngöôøi ôû nhöõng tænh ngoaøi mieàn Trung maø toâi ñaõ ñi qua. OÂng thích nghe keå cuoäc soáng cuûa ngöôøi daân ôû ngoaøi ñoù. Ñoái vôùi oâng, ngay caû nhöõng ngöôøi soáng gaàn caïnh oâng cuõng khoâng bieát roõ goác gaùc cuûa oâng ôû ñaâu. Taát caû chæ ñoaùn moø. Coù ngöôøi noùi queâ oâng ñaâu ngoaøi Quaûng Ngaõi, theo cha meï vaøo laäp nghieäp ôû laøng Ñaïi Naãm ñaõ maáy ñôøi. Ñeán khi Taây ñoå boä chieám thò xaõ, môû nhöõng cuoäc haønh quaân caøn queùt, oâng cuøng vôùi nhöõng thanh nieân trong laøng leân ñöôøng ñi chieán ñaáu. Vôùi oâng, toâi chæ bieát nhö theá khi nghe ngöôøi lôùn keå. Nhöng sao laï, khi gaëp oâng, toâi thaáy gaàn guõi nhieàu hôn. Coù leõ vì nhöõng caâu chuyeän do chính oâng keå trong thôøi gian oâng tham gia khaùng chieán, maø moät thôøi tuoåi thanh xuaân cuûa oâng heát mình tham döï. Moãi laàn nghe oâng keå chuyeän, oâng thöôøng chæ cho toâi xem nhöõng veát thöông coøn ñeå laïi nhieàu veát seïo daøi treân ngöïc vaø döôùi oáng chaân traùi cuûa oâng. Nhöõng veát seïo cuûa moät thôøi khaùng chieán cuõ maø nhöõng con ngöôøi nhö oâng daùm töø boû heát taát caû ñeå leân ñöôøng choáng Taây. Toâi phuïc oâng. Toâi nhôù oâng noùi: 

" Tao töôûng luùc ñoù tao cheát roài maøy. Caùi laàn bò thöông ñaàu tieân ôû böng Coø Ke, phía döôùi Ruoäng Vôõ, gaàn nhaø coâ Möôøi cuûa maày. Tuïi tao ñaâu ngôø boïn Taây noù ñi xe löûa leân ga Möông Maùn, töø ñoù chuùng caøn leân ñeán Suoái Chinh, Ruoäng Vôõ. Luùc ñoù tao ñaõ laø trung ñoäi tröôûng roài. Lònh treân baét tao phaûi aùn ngöõ beân bôø suoái ñeå chaän toaùn quaân Leâ Döông töø döôùi ga caøn leân. Khoâng cho chuùng tieán ñaùnh veà maät khu nuùi OÂng. Maày nghó coi choáng sao noåi vôùi taêng cuûa chuùng. Laàn ñoù tao bò thöông, ñöôïc ñoàng ñoäi mang veà caên cöù döôùi chaân nuùi OÂng ñieàu trò."

OÂng chæ cho toâi xem veát seïo treân ngöïc:

" Noù khoâng truùng beân traùi. Chöù truùng tim, tao cheát laâu roài. Ñaâu coù dòp ngoài keå chuyeän ñaùnh Taây cho maøy nghe." OÂng vöøa noùi vöøa cöôøi. Nuï cöôøi nhaân haäu cuûa ngöôøi daân queâ. Vaán ñieáu thuoác reâ baäp baäp treân moâi, oâng tieáp:

" Coøn caùi chaân naøy cuûa tao, maày xem naøy.ÔÏ vöøa noùi, oâng vöøa veùn oáng quaàn leân cho toâi xem. Moät veát xeïo daøi nôi baép veá ñaõ laønh laâu roài, luùn saâu vaøo trong thòt. OÂng keå tieáp:

OÄ Khi ñoù tieåu ñoaøn tao taán coâng vaøo phi tröôøng ñoùng treân Caên. Taán coâng vaøo thì khoâng sao caû, vì tuïi tao chuû ñoäng. Nhöng khi ruùt ra tao laïi bò thöông nôi chaân. Maøy bieát, ñeâm ñoù boïn Taây noù cheát nhieàu laém. Coù ñieàu maõi ñeán baây giôø tao cuõng khoâng nghó ra : Sao tuïi Taây noù nguû, noù ôû truoàng, maày. Thaèng naøo cheát cuõng traàn truoàng nhö nhoäng. Chaúng thaáy aùo quaàn gì caû. Maày coù bieát khoâng? " OÂng noùi xong roài cöôøi nhö khoaùi chí, ñöa chaân cho toâi xem veát seïo moät laàn nöõa, coù leõ bò truùng gaân, cho neân baây giôø oâng ñi vôùi böôùc cao, böôùc thaáp.

Traän ñaùnh treân Caên, toâi coùi nghe meï toâi keå laïi, luùc ñoù toâi môùi chín hay möôøi tuoåi chi ñoù. Meï toâi noùi chæ nghe tieáng keøn ñoàng cuûa hoï thoåi thoâi, chöù ñöøng noùi nghe tieáng suùng, cuõng ruïng rôøi. Sau naøy khi toâi ñang hoïc trung hoïc, toâi cuõng nghe tieáng keøn ñoàng cuûa hoï thoåi moät laàn, khi hoï veà ñaùnh quaän tröôùc saân vaän ñoäng, caùch nhaø toâi khoûang vaøi caây truï ñeøn. Ñeâm ñoù naèm döôùi haàm, nghe tieáng keøn hoï thoåi, chò em ñöùa naøo cuõng run nhö thaèn laèn ñöùt ñuoâi. Troâng cho trôøi mau saùng ñeå khoâng coøn nghe tieáng suùng baén nhau nöõa. Saùng hoâm sau ñi ngang quaän thaáy coù ba caùi xaùc VC ñöôïc lính ñòa phöông keùo boû naèm tröôùc saân côø. Ngöôøi naøo cheát cuõng chæ maëc caùi quaàn xaø loûn. Toâi ñöùng laïi xem. Luùc ñoù oâng quaän tröôûng thoâng baùo cho thaân nhaân tôùi laõnh xaùc veà choân. Meï toâi tôùi xem. Baø bieát moät trong ba ngöôøi naèm cheát laø em cuûa oâng giaùo ôû laøng Xung Phong, nhaø coù loø ñuùc chaân ñeøn. OÂng giaùo nghe tin ñeán xin nhaän xaùc cuûa ñöùa em veà choân caát. Tröôùc maët nhöõng ngöôøi ñöùng xem, oâng coøn maéng chöûi ñöùa em vaøi caâu chi ñoù.....Nghe oâng chöûi, chaúng ai noùi naêng gì. Maáy ngaøy sau, oâng boû daïy, boû caû loø ñuùc chaân ñeøn, nhaûy nuùi.

Nhöõng veát thöông treân ngöôøi oâng Ba khoâng laøm cho oâng buoàn, duø ñoâi khi coù trôû trôøi laøm cho oâng ñau nhöùc. Nhöng ngöôïc laïi, oâng caûm thaáy vui vôùi tuoåi thanh nieân yeâu nöôùc cuûa oâng ngaøy naøo. Maëc duø phaûi chieán ñaáu trong tình huoáng thieáu thoán ñuû moïi thöù. Cho ñeán khi ngöôøi Chính Trò vieân cuûa ñaïi ñoäi oâng cho bieát taát caû boä ñoäi phaûi taäp keát veà Trieàn, naèm saâu trong chaân nuùi Taø Doân, doïc theo bôø bieån ñeå ñi veà höôùng Muõi Neù. Töø ñoù coù taøu taäp keát ra Baéc. Luùc ñoù oâng môùi thaät söï bieát chieán tranh ñaõ keát thuùc. OÂng noùi vôùi toâi:

" Maøy bieát khoâng. Tuïi noù duï tao laø ra Baéc ñeå nghó döôõng thöông, ñöôïc cho ñi hoïc. Baùc Hoà ñang chôø ñoùn nhöõng ñöùa con mieàn Nam ra taäp keát. Chôø vaøi ba naêm roài trôû laïi. Tao khoâng noùi gì heát, trong ñeâm, aâm thaàm ruû hai thaèng baïn thaân cuøng xoùm, leûn veà Möông Maùn trình dieän ñoàn Taây. Maøy nghó coi, moà maõ toå tieân tao ôû ñaây, oâng baø cha meï ôû ñaây, heát chieán tranh roài thì veà. Taäp keát ra Baéc laøm choù gì. Nghe noùi ngoaøi ñoù laïnh kinh hoàn. Trong chieán tranh khoâng cheát. Ra Baéc cheát laïnh ngoaøi ñoù, thaân nhaân naøo bieát. Sau khi veà, tao cuõng coù vôï, coù con. Con tao cuõng ñi lính nhö maøy. Coù ñieàu tuïi noù ñi lính gaàn nhaø. Coøn maøy thì ôû xa. Maáy thaèng con cuûa tao ñi lính maø coøn veà nhaø caøy ruoäng ñöôïc, coøn nguû vôùi vôï con ñöôïc. Söôùng thaáy meï. Coù phaûi nhö tao ngaøy xöa ñaâu."

Toâi nhìn oâng, vôùi nhöõng lôøi aên tieáng noùi chaát phaùc cuûa moät noâng daân gioáng nhö nhöõng ngöôøi baø con cuûa toâi ôû mieät queâ, maø ngaøy naøo, oâng cuøng vôùi nhöõng thanh nieân noâng daân trong xoùm ñöùng leân caàm suùng choáng giaëc. OÂng coù caùi haõnh dieän cuûa ngöôøi thanh nieân ñi khaùng chieán. Caû nöôùc leân ñöôøng choáng Taây. Cuõng nhö toâi, toâi cuõng coù caùi haõnh dieän cuûa tuoåi treû chuùng toâi khi choïn con ñöôøng binh nghieäp. Thôøi naøo cuõng coù caùi haøo khí cuûa noù. Töï nhieân toâi thaáy meán nhöõng con ngöôøi nhö oâng. Choáng ngoaïi xaâm ñeå giöõ nöôùc. Chöù khoâng ra Baéc ñeå choáng laïi mieàn Nam sau naøy, maø trong ñoù coù con chaùu oâng.

Nhöõng luùc noùi chuyeän nhö theá, toâi hoûi coù khi naøo oâng nhôù laïi nhöõng ñoàng ñoäi cuõ cuûa oâng khoâng. OÂng rít hôi thuoác laù mô maøng, roài noùi: Nhôù chöù. Nhôù gheâ gôùm. Laøm sao khoâng nhôù ñöôïc nhöõng naêm gian khoå vôùi nhöõng ñöùa baïn. Hoät muoái coøn beû laøm hai, laøm ba. Gian khoå coù nhau maø. Nhöng cuõng coù luùc vui khi ñaùnh thaéng moät ñoàn Taây. Boïn tuïi tao ruùt veà moät laøng giaûi phoùng naøo ñoù, ca haùt suoát ngaøy vôùi baø con. Ngöng moät chuùt, oâng hôùp moät hôùp nöôùc traø, roài hoûi toâi: Maày coù bieát oâm nhau nhaûy OÄ Sol Ñoá Mì OÄ khoâng? Toâi nhìn oâng laéc ñaàu. OÂng noùi loái nhaûy naøy cuûa tuïi Trung Quoác hay Nga soâ chi ñoù. Luùc ñaàu tao thaáy oâm nhau nhaûy dò hôïm laém. Nhöng ai cuõng nhaûy caû. Töø baø giaø aên traàu cho ñeán coâ thoân nöõ. Töø thaèng ñaïi ñoäi tröôûng, ñeán thaèng chính trò vieân cho ñeán thaèng boä ñoäi queøn. Thaèng naøo cuõng phaûi oâm nhau nhaûy Sol Ñoá Mì. Caùi kieåu cuûa noù nhö vaäy trong luùc ca haùt, nhaûy muùa. Töø ñoù quen vôùi loái nhaûy naøy. Baây giôø nhôù laïi nhöõng thaèng baïn khoâng chòu veà ñaàu thuù ôû ñoàn Möông Maùn vôùi tao. Chaéc giôø naøy tuïi noù cheát heát roài, soáng khoâng noåi ñaâu. Trung ñoäi tao ñaâu coøn 13, 14 thaèng chi ñoù. Tuïi noù nghe noùi ra Baéc, heát chieán tranh roài hoï cho ñi hoïc laøm Kyû sö, Baùc só. Thaèng naøo cuõng ham, cuõng möøng ra maët, lo chuaån bò caùi ba loâ con coùc, loäi röøng ra höôùng Trieàn. Baây giôø coù thaèng naøo coøn soáng laø phöôùc ñöùc oâng baø laém. Coøn khoâng thì cheát treân ñöôøng Tröôøng Sôn. May laø tao khoâng ñi, ñeå baây giôø coøn ngoài noùi chuyeän vôùi maày. Maày thaáy ñaùnh giaëc coù vui khoâng?

Toâi hoûi: Thôøi naøo? Thôøi cuûa oâng hay thôøi cuûa toâi. OÂng noùi: Thôøi naøo cuõng vaäy. Thôøi cuûa tao, thôøi cuûa maày. Toâi noùi vôùi oâng, vui chöù. Nhöng cuõng buoàn laém. Roài toâi keå cho oâng nghe: Toâi coù nhöõng ngöôøi baïn ñöôïc ñoåi veà laøm ôû haäu cöù. Nghó sao, roài noù cuõng xin ra laïi chieán tröôøng. Hình nhö noù nhôù muøi thuoác suùng. Nghe toâi noùi, oâng traàm ngaâm moät ñoãi, roài noùi: ÖØ! Khoâng bieát coù phaûi vì muøi thuoác suùng khoâng. Nhöng khi suùng ñaõ noå roài thì thaèng naøo thaèng naùy cuõng haêng gheâ laém. Tao nghó muøi thuoác suùng noù quyeán ruû ñoù maày. Toâi noùi vôùi oâng khoâng bieát coù phaûi laø muøi thuoác suùng khoâng, nhöng thaät söï laø ngöôøi lính naøo cuõng xxoâng leân phía tröôùc khi suùng ñaõ noå. Coù ñieàu coù nhöõng traän ñaùnh maø toâi khoâng theå naøo queân ñöôïc. Coù nhöõng caùi cheát cuûa baïn beø toâi nhôù maõi. OÂng coù thaáy nhö theá khoâng? Ñuùng. Ñuùng. Maày noùi ñuùng. Roài oâng voã tay leân baøn cuøng vôùi tieáng noùi cuûa oâng vöøa thoát ra. Nhôù laém maày. OÂng haùt nho nhoû: " Töø chaøng ra ñi, löng khoaùt chieán y, vaø hoàn nöông boùng Quoác Kyø ". Caâu haùt oâng haùt toâi nhôù thuôû coøn ñi hoïc, ñoái vôùi toâi thaät xa vôøi. Caùi thôøi maø cha oâng chuùng toâi " Noùp vôùi giaùo mang treân vai " leân ñöôøng choáng Taây. Thì hoâm nay, cuõng laøm soáng laïi trong thôøi chuùng toâi " Löng khoaùt chieán y, vaø hoàn nöông boùng Quoác Kyø ". Coù moät caùi gì ñoù caûm thoâng giöõa nhöõng ngöôøi leân ñöôøng chieán ñaáu choáng ngoaïi xaâm ngaøy tröôùc, vaø ngaøy hoâm nay chuùng toâi cuõng leân ñöôøng chieán ñaáu choáng xaêm laêng ñeå baûo veä maûnh ñaát truø phuù coøn laïi cuûa mieàn Nam naøy. Gaëp oâng, heát noùi chuyeän naéng, chuyeän möa, chuyeän tình ñôøi, roài chuyeän con ngöôøi. Moät treû, moät giaø ngoài döôùi maùi hieân ngoâi nhaø ngoùi ñoû cuûa oâng, nhìn ra khu ruoäng cuûa oâng beân kia con ñöôøng traûi ñaù töø thò xaõ daãn veà ga Phuù Hoäi, xanh möôùt maï non. Tröôùc nhaø, nhöõng taøn caây Sa- boâ- cheâ che maùt maùi hieân. Nhöõng caâu chuyeän keå luùc naøo cuõng coù caùi thuù, cuûa ngöôøi keå, ngöôøi nghe.

Vaøo khoaûng naêm 1973, daàu hieäp ñònh ngöng baén ñaõ kyù giöõa ñoâi beân. Moãi laàn coù dòp veà thaêm nhaø. Toâi thöôøng hay ñaïp xe ñaïp leân thaêm oâng. Meï toâi thaáy vaäy, hay nhaéc : Ñeå yù, xem lính ruùt thì veà. Tình hình daïo naøy maát an ninh laém ñoù. Nghe meï toâi noùi, toâi traán an baø: Hieäp ñònh ñình chieán kyù roài maø meï. Coù ai ñaùnh ñaám gì nöõa ñaâu. Noùi nhö theå ñeå traán an meï toâi, chöù lính traùng nhö toâi laøm sao khoâng bieát ñöôïc. Hieäp ñònh kyù thì kyù, coøn ñaùnh nhau thì vaãn ñaùnh nhö thöôøng.

Thaùng Tö naêm 1975 ñeán. Taát caû söï hoån loaïn töø cao nguyeân ñoå xuoáng ñoàng baèng. Roài töø mieàn Trung keùo vaøo Nam, roài maát haún. Nhöõng ngöôøi lính chuùng toâi roài laàn löôït cuõng tìm ñöôøng veà queâ ñeå chôø ñôïi moät caùi gì ñoù xaûy ra trong ñôøi mình. Buoàn quaù, toâi muoán ñaïp xe leân thaêm oâng. Nhöng meï toâi caûn, khoâng cho ñi, baét phaûi ôû trong nhaø. Vì môùi hoâm qua, Chaâu, baïn toâi, ñang ngoài uoáng caø pheâ trong nhaø thì bò ñaùm du kích trong khu phoá vaøo nhaø baét ñöa leân maät khu Caø Toùt.

Muoán leân thaêm oâng maø chöa ñi ñöôïc, thì oâng laïi xuoáng thaêm toâi. Gaëp laïi oâng, toâi vöøa möøng, vöøa caûm thaáy xoán xang trong loøng. Möøng, vì gaëp laïi moät ngöôøi, maø moãi laàn toâi veà pheùp, moät giaø moät treû hay ngoài döôùi maùi hieân nhaø oâng, ñeå nghe oâng keå chuyeän. Maëc duø vôùi oâng, cuøng vôùi loái ñaùnh giaëc ngaøy xöa duø gì vaãn coøn coù chuùt ít nhieàu mang tính laõng maïng. " Moät ñoaøn ngöôøi trai hieán ngang, ñeo treân vai nôï maùu xöông, vui ra ñi, khoâng buoàn, nhôù thöông "....ñeå ñaùnh Taây. Daønh ñoäc laäp cho ñaát nöôùc. Chaát laõng maïng ñoù vaãn coøn maõi trong taâm trí cuûa moãi ngöôøi cho ñeán hoâm nay. Coøn toâi, vaø nhöõng ñoàng ñoäi cuûa toâi, cuõng ñaùnh giaëc ñeå giöõ maûnh ñaát coøn laïi cuûa mieàn Nam. Chuùng toâi cuõng: Ñeo treân vai nôï maùu xöông. Boû heát taát caû ñeå ra ñi theá maø khoâng giöõ ñöôïc maûnh ñaát coøn laïi naøy. Vaø, chuùng toâi ñang chôø ñôïi moät caùi gì ñoù. Chôø ñôïi söï traû thuø cuûa ngöôøi cuøng baûn xöù. Khoâng phaûi nhö oâng ngaøy xöa, ñaùnh cho Taây ruùt ra khoûi nöôùc, ñeå oâng trôû veà vui thuù ruoäng vöôøn. Coøn chuùng toâi ñang chôø ñôïi söï traû thuø truyeàn kieáp cuûa nhöõng ngöôøi beân kia. Nhö Chaâu, môùi bò baét hoâm naøo bôûi nhöõng teân du kích sau thaùng Tö naêm 1975 trong khu phoá. Vaø môùi ñaây, Troø cuõng vöøa môùi xuoáng beán xe ñoø töø Saøi goøn trôû veà nhaø, thì bò baét vaø ñem baén taïi moät loø gaïch ôû Laïi An, cuøng vôùi trung só Phuù. Xaùc cuûa hai ngöôøi bò du kích vuøi daäp döôùi caùi hoá, gia ñình khoâng ai hay bieát. 

Gaëp toâi, oâng noùi:

- Nghe maøy veà. Tao möøng, xuoáng thaêm maày.

Toâi caûm ôn oâng, vaø hoûi thaêm söùc khoûe cuûa nhöõng ngöôøi treân nhaø. Nhaát laø maáy ñöùa con cuûa oâng. OÂng noùi:

- ÖØ. Baây giôø thì chöa bieát sao. Ñöùa naøo cuõng ñang lo. Tao cuõng nghe noùi coù nhieàu vuï baét bôù. Tao nghó, ñoái vôùi tuïi noù, thuø cuõng nhieàu maø oaùn cuõng nhieàu. Coù ñieàu anh em tuïi maøy thaän troïng.

- Baèng caùch naøo? Toâi hoûi.

- Thì cöù thaän troïng trong lôøi aên tieáng noùi. Ñöøng noùi nhieàu, cheát caû ñaùm. 

Toâi caûm ôn oâng. Sau ñoù, toâi hoûi:

- Coøn oâng. Coù gì laï khoâng?

- Maøy muoán noùi caùi gì?

- Nhaø cöûa? Ruoäng Vöôøn?

- Deã gì maøy. Thôøi cheá ñoä cuõ, luaät ngöôøi caøy coù ruoäng coøn chöa nhaèm nhoø gì tao, huoáng hoà luõ noù.

- OÂng Ba kheùo noùi. Toâi nghó oâng cuõng bieát nhöõng ñoàng chí cuõ cuûa oâng?

- ÖØ. Thì noù laø Coäng saûn chöù sao. Maáy caùi huy chöông khaùng chieán cuûa tao. Maáy laàn bò thöông nöõa. Ñaùnh choù noù phaûi kieâng chuû nhaø chöù maäy.

Toâi cöôøi cöôøi. Khoâng daùm noùi gì hôn, vaø thaät tình toâi thöông caùi chaân chaát thaät thaø cuûa oâng. Cuoái cuøng, oâng nghó sao, noùi vôùi toâi:

- Tao nghó cho cuøng, gioûi laém noù baét anh em maøy ñi caûi taïo. Chöù chaúng leõ noù gieát heát caû mieàn Nam naøy hay sao.

Cuõng coù theå. Theá roài töø ñoù toâi xa oâng haèng maáy naêm trôøi.

Ngaøy toâi ra khoûi traïi tuø, veà ñeán nhaø nghe noùi, ruoäng ñaát cuûa gia ñình oâng khoâng coøn. Maáy ñaùm ruoäng vaøo loaïi toát nhaát cuûa gia ñình oâng cuõng vaøo hôïp taùc xaõ. Chæ coøn laïi ngoâi nhaø ngoùi ñoû vaø maûnh vöôøn troàng caây aên traùi cuûa oâng laø chöa bò tòch thu. Nhöng ai roài cuõng sôï ñeán moät ngaøy naøo ñoù OÄ Traéng tay laïi hoaøn tay traéng OÄ. Nghe noùi ruoäng vöôøn cuûa oâng bò tòch thu ñöa vaøo hôïp taùc xaõ, toâi khoâng ngaïc nhieân, bôûi ñaùm caùn boä trong traïi cuõng ñaõ noùi nhieàu roài. Cuûa caûi laø cuûa chung, ngöôøi daân khoâng coù quyeàn giöõ laøm cuûa rieâng, ngoaïi tröø nhaø nöôùc. Roài toâi môùi nhôù laïi tröôùc thaùng Tö naêm 1975, gia ñình cuûa ngöôøi baïn toâi, laøm chuû ñaâu ñöôïc vaøi ba chieác xe ñoø chôû khaùch. Ngaøy Saøigoøn chöa maát, queâ toâi ñaõ rôi vaøo tay cuûa hoï roài. UÛy ban quaân quaûn tôùi nhaø ngöôøi baïn toâi, ñoäng vieân oâng giaø noù ñöa xe ra Phan rang chôû boä ñoäi, khi xe chaïy tôùi gaàn Caø Naù thì bò hoûng maùy, khoâng chaïy ñöôïc. OÂng hì huïc söûa chöõa thì bieát con heo daàu bi hö, oâng noùi vôùi ngöôøi chæ huy ngoài treân xe oâng. Anh ta cho oâng coù quyeàn ñi thaùo gôõ con heo daàu ôû nhöõng chieác xe khaùc boû doïc ñöôøng. OÂng vöøa laø chuû, vöøa laø taøi xeá, vöøa laø thôï maùy, neân oâng raønh veà maùy moùc ñeå thaùo nhöõng con heo daàu ñeå daønh veà sau. Khi chôû boä ñoäi xong veà tôùi nhaø, oâng khoe vôùi haøng xoùm, boä ñoäi toát laém, hieàn khoâ. Trong khi ñoù oâng khoâng nghó tôùi ñöùa con cuûa oâng cuõng laø só quan cheá ñoä cuõ coøn keït döôùi mieàn Taây, khoâng bieát soáng cheát ra sao, chöa veà tôùi nhaø ñöôïc. Vaøi ngaøy sau ñoù, uûy ban quaân quaûn laïi goïi oâng leân laøm taøi xeá ñeå chôû boä ñoäi vaøo OÄ Giaûi phoùng OÄ Saøi Goøn laàn nöõa. OÂng nghe noùi chôû boä ñoäi vaøo ñaùnh Saøi Goøn, oâng sôï quaù ngaõ bònh. Xe cuûa oâng phaûi ñeå cho ngöôøi khaùc laùi, roài töø ñoù oâng khoâng coøn chieác xe ñoø naøo nöõa. OÂng nhö Thaïch Suøng tieác cuûa, chieàu naøo cuõng tôùi tröôùc ban quaân quaûn ngoài treân baêng gheá ñaù beân kia ñöôøng ñeå chôø xem coù ai goïi oâng vaøo ñeå traû xe laïi cho oâng khoâng. Ngoài hoaøi chaúng thaáy, ñeán khi ñöùa con cuûa oâng veà ñeán nhaø, oâng noùi vôùi ngöôøi con nhö muoán khoùc: OÄ Xe coä hoï laáy heát roài, taøi saûn khoâng coøn nöõa, soáng laøm sao ñaây OÄ. Ngöôøi con nghe oâng noùi chæ bieát cöôøi: OÄ Coäng saûn maø, boá khoâng bieát sao. Boá coøn soáng laø may laém ñoù. Nhieâu ñoù chieác xe maø boá coù, cuõng ñuû ñeå hoï ñaáu toá boá roài. Boá khoâng coù ñi xem cuoán phim OÄ Chuùng Toâi Muoán Soáng OÄ naêm naøo ñoù sao OÄ. Boá cuûa ngöôøi baïn toâi nghe noùi nhö vaäy, oâng ñaâm ra haõi, töø ñoù oâng im laëng khoâng daùm nhaéc ñeán nhöõng chieác xe ñoø cuûa oâng nöõa. OÂng sôï hoï goïi oâng ra ñaáu toá. Coøn ñoái vôùi oâng Ba, toâi nghe meï toâi noùi laïi, sau khi hoï chieám hoaøn toaøn mieàn Nam, baét ñaàu hoï chieám ruoäng ñaát cuûa töøng noâng daân moät, trong ñoù coù oâng. Vôùi oâng, oâng chaúng sôï thaèng coâng an naøo, ngay caû chuû tòch xaõ, oâng chöûi chuùng noù nhö taùt nöôùc vaøo maët, haèng ngaøy. Coù leõ oâng nghó ñeán nhöõng ngaøy khaùng chieán gian khoå cuøng vôùi ñoàng ñoäi cuõ cuûa oâng. Nay khoâng giuùp ñöôïc gì cho oâng maø coøn bò laáy heát.

Cuõng may cho oâng. Meï toâi noùi: Ngoâi nhaø ngoùi ñoû coøn laïi. chöù khoâng thì bò tröng thu roài. Nghe meï toâi noùi, toâi muoán leân thaêm oâng, sau nhieàu naêm khoâng gaëp. Meï toâi sôï, khoâng cho toâi ñi. Baø noùi:

- Ñeå khi khaùc, baây giôø khoâng oån ñaâu. Khoâng kheùo voâ tuø laïi baây giôø.

Toâi nghó. OÂng Ba ñoái vôùi hoï, oâng chaúng khaùc naøo nhö teân boû nguõ. Moät ñeâm naøo ñoù, oâng ñaõ ñaøo thoaùt ra trình dieän ñoàn Taây ôû ga Möông Maùn. Roài baây giôø oâng laïi coù nhaø gaïch, maùi ngoùi ñoû au, vöôøn roäng, ruoäng nhieàu. Duø gì oâng cuõng trôû thaønh moät teân ñòa chuû, moät keû thuø giai caáp ñoái vôùi nhöõng ñoàng chí cuõ cuûa oâng. Vaøi ba caùi huaân chöông khaùng chieán cuûa oâng khoâng ñuû baûo ñaûm cuoäc soáng cuûa oâng ngaøy hoâm nay.

Vôùi oâng khoâng coøn nhöõng thaùng ngaøy gian khoå vôùi nhöõng ñoàng chí xöa kia nöõa. Khi maø: " AÙo anh raùch vai, quaàn toâi coù hai mieáng vaù.....Naèm keà beân nhau, chôø giaëc ñeán. Ñaàu suùng traêng treo "......Heát roài. Heát caùi thôøi laõng maïng cuûa moät thôøi caû nöôùc " Vaùc gaäy taàm vong " leân ñöôøng ñaùnh giaëc. Heát roài. Keå töø khi teân chính trò vieân ñaïi ñoäi cuûa oâng cho oâng hay, taát caû boä ñoäi phaûi taäp keát veà Trieàn ñeå ra Baéc. Caùi chaát laõng maïng trong moãi con ngöôøi thôøi ñoù, khoâng coøn maøu xanh cuûa tuoåi thanh nieân, maø ñaõ bieán thaønh maøu ñoû, töø khi con soâng ñöôïc chia caét, sau naêm 1954.

Baây giôø nhöõng veát thöông treân ngöôøi oâng chính laø nhöõng veát caét treân da thòt oâng coøn laïi, nhöùc nhoái treân thaân theå giaø nua cuûa oâng./.