• Traàn Hoaøi Thö
• Traàn Q. Thoaïi
• Thö Quaùn Baûn Thaûo
• Phaïm Vaên Nhaøn
• Cao Vò Khanh

Thö Quaùn Baûn Thaûo Taäp Hai

Traàn Hoaøi Thö

Ñôïi khi toå tieàn saùt chaïy ñeán gaàn caây caàu goã, aån döôùi bôø möông, toâi môùi baét ñaàu cho toå cuûa trung só Y Bok tieán chieám goø maû ñeå yeåm trôï cho toå ñi sau. Beân kia caàu, caû moät vuøng tan hoang. Coù vaøi ngoâi nhaø bò ñoå naùt, coøn laïi ñoáng gaïch vuïn theâ thaûm. Tieáng oâng ñaïi ñoäi tröôûng trong maùy PRC 25, daën doø coi chöøng coù maûng caàu caøi nhieàu laém. Tieáng maùy soâi reø reø maát coøn, hoái haû. Baây giôø, trung ñoäi moät cuûa thieáu uùy Hoaøng cuõng baét ñaàu tieán leân treân ñaùm ruoäng phía traùi. Moät chieác L19 ñang bay ñaûo voøng trong baàu trôøi xanh lô. Moät traùi khoùi boác leân caùch choã toâi khoaûng chöøng 100 thöôùc. Vieân só quan ñeà loâ ñang ñieàu chænh quaû ñaïn hieäu chænh. Sau ñoù laø tieáng rít cuûa ñaïn huù treân ñaàu nhö tieáng tru treùo goïi hoàn cuûa ma trôi quæ söù. Roài tieáp ñeán laø nhöõng ñoám löûa toùe leân cuøng vôùi nhöõng traøng noå long trôøi khieán caû thaân theå toâi phaûi baät daäy.

Chuùng toâi ñang chôø ñôïi giôø G. Chuùng toâi ñang ñôïi chôø caùi giaây phuùt giaùp maët vôùi söï thaät, môùi hieåu theá naøo laø giaù trò cuûa moät moâ ñaát, moät bôø möông, môùi taän duïng tai, maét, môùi coù theå bieán mình laø quæ, beo huøm, môùi ñaâm löôõi leâ maùu phun thaønh tia voøi maø khoâng ñau ñôùn, môùi heùt gaøo Saùt vôõ tung caû loàng ngöïc ñeå leân tinh thaàn, ñeå queân sôï ñeå cho ñeïp daï nhöõng keû chuyeân moân ngoài trong thaùp ngaø, sau maøn hoa maø noùi veà chí trai haøo kieät... Coù tieáng chim hoùt treân choùp tre. Trôøi ôi, vui gì maø hoùt líu lo hôû chim. Ta ñang caêng thaúng thaàn kinh. Ta ñang tính toaùn laøm sao ñeå vöôït qua caùi khoaûng troáng laïnh caúng tröôùc khi vaøo xoùm. Ta ñang caàu nguyeän moïi söï bình an ñeå ta coøn veà phoá maø hoang ñaøng caø pheâ thuoác laù. Ta ñang coá naùn laïi phuùt naøo hay phuùt naáy ñeå phaùo binh daäp naùt muïc tieâu, ñeå ta coøn an taâm thong dong nhö ñi daïo caûnh...

Thaèng truyeàn tin noùi beân toâi. Ñaïi baøng noùi trung ñoäi mình chuaån bò ñôïi gaø coà döùt thì baét ñaàu vaøo. Thaèng Moät yeåm trôï mình. Toâi nghe maø khoâng traû lôøi. Ñoát theâm moät ñieáu thuoác nöõa. Hôi thuoác may ra xoa dòu trí caêng thaúng. Tieáng rít caét cuûa ñaïn rôøn rôïn vaø nhöõng ñoám löûa tieáp tuïc loeù leân laãn nhöõng cuoän khoùi ñen. Ñaïn daäp kieåu naøy thì con kieán cuõng khoâng loït huoáng gì ngöôøi. Caùm ôn vieân coá vaán Myõ. Töø ngaøy coù oâng, ñaïi ñoäi xin gì ñöôïc naáy, phaùo binh, khoâng trôï eâ heà dö daät, chaúng buø tröôùc kia, ñaøn con bô vô baát vaát...

Toâi baëm moâi, ra hieäu ngöôøi lính truyeàn tin ñeán gaàn, vaø laáy oáng lieân hôïp baùo caùo veà Boä chæ huy ñaïi ñoäi: Phuù Sôn, ñaây Phuù Sôn ba nghe khoâng traû lôøi. Toâi baùo caùo cho anh trình vôùi thaåm quyeàn laø caùc con toâi saép vöôït qua caàu.. Nghe roõ traû lôøi. Tieáng reø reø töø oáng lieân hôïp caát leân: Toâi nghe Phuù Sôn Ba naêm treân naêm. Naéng ñaõ baét ñaàu leân vaø caùnh ñoàng traûi daøi im laëng khoâng coù daáu hieäu gì chöùng toû ñòch ñang ôû ñoù.

Phaùo binh ñaõ thoâi baén. Toâi ñöùng daäy heùt lôùn, toå tieàn saùt vieân qua caàu, chieám moâ ñaát tröôùc maët! Ngöôøi ñaàu tieân laø Haï só nhaát Kyù. Haén nhoåm daäy, choàm tôùi, moät tay giöõ muõ röøng, moät tay caàm M16 chaïy baêng qua caàu. Tieáp ñeán laø ñaùm lính tieàn saùt. Roài ñeán phieân toâi vaø ngöôøi lính truyeàn tin. OÂng trung ñoäi phoù theo toå cuoái. Khoâng ngôø moïi söï laïi yeân oån nhö vaäy. Khoâng coù moät tieáng suùng noå. Toaï ñoä ñaàu tieân ñaõ ñöôïc chieám. Chuùng toâi phaûi naèm ñeå baûo veä cho nhöõng ñöùa con khaùc vaø boä chæ huy tieáp tuïc qua caàu. Sau ñoù laø muïc tieâu keá, xoùm nhaø tröôùc maët. Luùc naøy môùi laø luùc quyeát ñònh. Bôûi muoán ñeán chuùng toâi phaûi qua caùnh ñoàng troáng. Noù laø xaï tröôøng toát cho nhöõng caây suùng trong xoùm. Vôùi vò theá nhö theá naøy chæ coù caùch duy nhaát laø chaïy, nhaém maét maø chaïy, daøn haøng ngang maø chaïy, may nhôø ruûi chòu. Nhöõng luùc nhö theá naøy, ngöôøi trung ñoäi tröôûng phaûi chaïy ôû sau, saün saøng baén vaøo nhöõng teân lính run sôï ôû phía tröôùc. Nhöõng luùc nhö theá naøy, khoâng ñöôïc boø, maø öôûn ngöïc maø theùt maø gaøo maø huø maø doïa. Trôøi aï, moät tay troùi gaø khoâng chaët, nguyeân laø moät oâng thaày daïy coâng daân baây giôø ñang keå toaøn chuyeän gieát nhau. Nhöõng chuyeän quaù buoàn baõ trong moät ñaát nöôùc cuõng quaù nhieãu nhöông buoàn baõ. Khoâng. Toâi chæ keå veà kinh nghieäm chieán tröôøng quí giaù khoâng coù trong binh thö. Chuùng giuùp chuùng toâi toàn taïi, soáng soùt, ñeå tieáp tuïc laøm thanh nieân trong thôøi loaïn. Thöû tìm taát caû saùch vôû, coù ai vieát veà kinh nghieäm naøy khoâng. Töø vieäc nghe tieáng ñaïn noå ñeå xaùc ñònh höôùng ñòch. Töø vieäc khi xung phong ñöøng bao giôø boø. Chaúng thaø bò cuït chaân coøn hôn ñaïn truùng vaøo tim. Töø vieäc luùc naøo neân chaïy luùc naøo khoâng chaïy trong khi bò ñòch vaây khoån. Töø vieäc nghi binh hay keå caû vieäc qua maët caáp treân thay vì naèm möa naèm gioù laïi tìm choã toát qua ñeâm. Toâi ñaõ hoïc töø hoï nhöõng ñieàu raát taàm thöôøng nhaát nhöng raát höõu ích nhaát. Ñeå baûo veä toâi. Ñeå baûo veä lính toâi. Coù leõ mai naøy neáu coøn soáng soùt toâi seõ vieát saùch ñeå ñôøi : Laøm theá naøo ñeå ra traän maø coøn soáng soùt, ñeå thanh nieân nöôùc toâi ñöôïc nhôø thay vì ñeå maáy oâng trí thöùc hoïc giaû linh muïc ôû thaønh phoá cöù noùi hoaøi ñeán thuoác ñoäc khai quang hay cho caây röøng coøn xanh laù...

Thuoác ñoäc khai quang. Nhaèm nhoø gì ba caùi loaïi thuoác laøm ruïng laù ruïng coû. Ít ra noù cuõng laøm bìa röøng, bìa nuùi, nhöõng con ñeøo, nhöõng con ñöôøng aâm u töû ñòa kia ñöôïc saùng suûa hôn, ñöôïc an toaøn hôn, ñeå chuùng toâi coøn ñöôïc soáng soùt, ñeå quí vò ñöôïc bình an khi qua ñeøo qua aûi. Chæ coù chuùng toâi vaø ñaùm lính Ñoàng Minh môùi laø nhöõng keû bò aûnh höôûng tröïc tieáp nhieàu nhaát. Chuùng toâi khoâng la thì ai la. Noù ñaâu coù ñuïng loâng chaân maáy oâng boä ñoäi mieàn Baéc ruùc saâu trong röøng giaø maø laïi la hoaûng. Noù ñaâu coù raûi xuoáng xoùm laøng ñaâu maø laïi theo ñuoâi maáy tay trí thöùc mang kính goïng vaøng. Baèng chöùng laø daân ta vaãn ñeû nhieàu, vaãn tieáp tuïc sinh saûn laønh laën ñeå ñoùng goùp boå sung vaøo guoàng maùy chieán tranh cho ñuû nhu caàu quaân soá. Coù phaûi vaäy khoâng?

Ñaïi baøng ra leänh chuùng toâi chieám muïc tieâu phía traùi. Ñoù laø moät khu nhaø ñoå naùt döôùi nhöõng thaân döøa ruõ laù maëc nieäm. Toâi truyeàn laïi leänh cho oâng trung ñoäi phoù Y Suk. Ngöôøi lính Thöôïng goác EÂ Ñeâ boø ñeán caùc toå tröôûng truyeàn laïi leänh cuûa toâi. Toâi nhìn quanh, nhöõng ngöôøi lính ñang chuaån bò vôùi suùng vaø löôõi leâ. Toâi heùt Thaùm kích! Lính gaøo leân Saùt!Saùt! vaø chaïy veà phía tröôùc. Baây giôø toâi chaúng khaùc moät duõng töôùng cuõng neân. Toâi baén aøo aøo xuoáng ñaát leân trôøi ñeå lính phía tröôùc khoâng daùm chuøn böôùc. Phaûi laøm vaäy ñeå hoï chæ bieát chaïy, nhaém maét nhaém muõi maø chaïy, ñeå chöùng toû ñaïn ôû phía sau coù theå nhaém vaøo hoï neáu hoï khoâng hoaø nhaäp vaøo ñaùm ñoâng. Phaûi laøm cho caû taäp theå trôû thaønh moät khoái ñoàng nhaát. Luùc naøy ai cuõng phaûi nhö ai. Neáu khoâng hoaø nhaäp seõ bò ñaøo thaûi khoâng thöông xoùt.

Chuùng toâi vöøa chaïy vöøa baén vöøa heùt. Yeân tónh. Moät noãi yeân tónh laï kyø ñaày nhöõng baát traéc. Muïc tieâu ñaõ ñöôïc chieám quaù deã daøng. Coù leõ ñòch sôï quaù neân ruùt ñi. Hay cuõng coù leõ tin tình baùo laø tin vòt. Hay laø ñòch ñang aån mình ñôïi chôø ôû ñaâu ñoù. Ñaùm lính ngoài döôùi nhöõng bôø ñaát hay neùp vaøo nhöõng vaùch nhaø tan hoang, suùng chóa vaøo phía trong. Nhöõng cuoän khoùi töø traän phaùo vöøa qua vaãn coøn boác leân nghi nguùt. Beân caïnh toâi, moät hoá phaùo vöøa ñaøo. Toâi lieân töôûng ñeán moät haàm hoá coâng söï an toaøn nhaát. Treân cao maët trôøi choùi loïi. Toâi laáy bidong nöôùc vaø tu vaø xoái treân ñaàu. Caûm giaùc baát an cöù ñeø naëng khieán ñaàu oùc toâi caêng thaúng. Roõ raøng cuoäc chieán tranh naøy chuùng toâi laø keû bò thua thieät nhaát. Ngöôøi ta noùi nhieàu ñeán chieán thuaät luøng vaø dieät ñòch. Nhöng ñòch ôû ñaâu ñeå chuùng toâi luøng vaø tieâu dieät? Ñòch laø ma laø quæ. Ñòch cuõng coù theû kieåm tra cuõng cuøng maøu da gioïng noùi nhö chuùng toâi. Laøm sao ñeå luøng khi nuùi röøng thì bao la, ñaát trôøi thì loàng loäng, khi ñoái phöông nhö ma quæ taøng hình, ôû theá thöôïng phong. Chæ coù boïn lính trinh saùt thaùm kích chuùng toâi môùi laø nhöõng keû khoå nhaát. Hoï duøng chuùng toâi ñeå nhöû moài, ñeå duï ñòch ra khoûi hang oå, ñeå laõnh phaàn thieät ñaàu tieân.

Xin loãi, toâi ñang noùi vôùi toâi, bôûi vì chaúng coù ai ñeå maø taâm söï, truùt noãi loøng. Quan lôùn coù khi naøo nghe quan nhoû ñaâu. Tieán só coù bao giôø chòu nghe keû baàn daân ít hoïc ñaâu. Nhaø vaên lôùn coù bao giôø nghó mình moät ngaøy phaûi chòu thua nhaø vaên nhoû ñaâu. Toâi ñang hoûi cuøng trôøi ñaát queâ höông laøng xoùm toâi veà giaûi phoùng. Ñòch ôû nôi naøo hôû. Taïi sao tình hình laïi quaù chöøng yeân oån nhö theá naøy, khi caû traêm quaû ñaïn phaùo binh ñaõ ñoå xuoáng nhö möa, khi tröôùc ñaây, roõ raøng chuùng toâi thaáy nhöõng boùng baø ba ñen chaïy vuït qua, ñeå chuùng toâi phaûi naû suùng, ñeå ñaïi baøng phaûi chöûi tuøm lum vì noå suùng böøa baûi. Khi maø trong leänh haønh quaân cho bieát:

"Tin tình baùo xaùc nhaän vaøo khoaûng moät ñaïi ñoäi coù vuõ khí coäng ñoàng xuaát hieän vaøo ñeâm...taïi aáp V. Chuùng seõ döôõng quaân taïi ñaáy ñoàng thôøi söûa soaïn cho moät cuoäc taán coâng môùi vaøo vuøng cuûa ta".

Coù tieáng xaàm xì cuûa moät ngöôøi lính Thöôïng, khi haén höôûi ñöôïc muøi vò khaùc laï. Haén baûo toâi thieáu uùy coù cöùt coøn môùi. Toâi coá gaéng taän duïng khöùu giaùc, nhöng chòu thua. Toâi noùi vôùi Y Muoân: Tao khoâng nghe gì caû. Haén quaû quyeát: Tui coù kinh nghieäm maø thieáu uùy. Cöùt coøn môùi. Roài haén nhö con choù saên, caàm suùng ñi tìm baõi phaân. Haén ñaõ tìm nhöõng baõi cöùt môùi ôû gaàn ñaáy. Roõ raøng ñòch vöøa môùi ñoùng quaân. Coù nghóa laø tin tình baùo ñuùng. Phaûi caùm ôn thaèng lính Thöôïng cuûa toâi. Noù thay choù saên ñeå ñaùnh hôi ñòch. Noù daïy toâi bieát hôn veà caùi giaù trò cuûa muøi phaân muøi cöùt trong luùc thieân haï thì cöù töôûng ñeán traêng treo ñaàu suùng, maøu aùo hoa röøng, chieán só cuûa loøng em hay da ngöïa boïc thaây. Toâi chuïp oáng lieân hôïp baùo caùo veà boä chæ huy: "Phuù Sôn ñaây Phuù Sôn Ba nghe khoâng traû lôøi. Caùc ñöùa con toâi môùi khaùm phaù ñöôïc haàm cöùt coøn môùi..." ÔÛ ñaàu oáng, tieáng la gioïng Quaûng Trò cuûa thaèng truyeàn tin cho ñaïi baøng: "Thieáu uyù boä giôûn vôùi ñaïi baøng hay sao. Tui maø trình, oång chöûi tui cheát". Toâi ñaâm quaïu, chöûi theà. "Maøy cho tao gaëp thaåm quyeàn". OÂng ñaïi baøng leân maùy, hoûi thaúng baèng baïch vaên: "Caùi gì ñoù Phuù Sôn Ba?" Toâi noùi: "Lính toâi vöøa khaùm phaù moät haàm cöùt". OÂng cöôøi ôû beân kia. "Noù aên thì phaûi æa, ñaâu coù laï gì". "Khoâng, cöùt coøn môùi. Chöùng toû chuùng vöøa môùi ôû ñaây". Lôøi giaûi thích cuûa toâi coù veõ hôïp lyù neân oâng daën doø: "ÖØ, Phuù Sôn Ba daën caùc ñöùa con phaûi caån thaän, tao cho thaèng Moät leân yeåm trôï maøy. Nghe roõ traû lôøi". Toâi noùi: "Nghe naêm treân naêm". Sau ñoù toâi ra thuû hieäu cho caùc ñöùa con toâi ñeàu naèm xuoáng. Moät tieáng ñoäng thaät nhanh vaø khoâ keøm theo moät aâm thanh ñoå. Toâi quay noøng suùng. Tim thoùt maïnh. Moät con heo naùi vôùi nhöõng chieác vuù daøi leâ treân maët ñaát xuaát hieän töø moät buïi lau. Haï só Y Wang vöøa chæ tay vöøa xaàm xì. Toâi bieát trong ñaàu noù ñang nghó gì. Chæ toäi nghieäp cho con vaät lôõ sinh taïi vuøng ñòch neân cuõng mang theo caùi caên nghieäp cuûa keû thuø. 

... Binh Haø vöøa tìm ra moät thuøng ñaïn K.50 daáu trong haøng raøo daâm buït. Toâi baét ñaàu cho caùc toå luïc soaùt vaø boá

trí ra höôùng bôø soâng. Ñaøng xa laø baõi caùt traéng, nhöõng khoùm lau ñen noåi leân treân maët nöôùc yeân tónh. Xa hôn nöõa laø daõy nuùi Baø Ñen, hình daùng nhö con quaùi vaät naëng neà ñen thaåm. Toâi môû bi ñoâng laáy moät tí nöôùc voã vaøo traùn vaø queät leân hai con maét moõi meät. Caùi kính ñaõ bò buïi baùm ñaày nhem nhuoác. Nöôùc maùt laïnh. Toâi côûi haøng cuùc aùo, ñeå höùng nhöõng laøn gioù maùt töø höôùng soâng thoåi laïi. Nhöõng ngöôøi lính trung ñoäi vaãn tieáp tuïc luïc soaùt. Hoï haêm hôû. 

Trung ñoäi Hai ñaõ vaøo vaø luïc soaùt nhöõng khoùm nhaø doïc theo con ñöôøng laøng. Trung ñoäi Moät chaën ñöôøng ôû caàu naèm ôû bôø möông. Ñaïi baøng laïi daën doø trong maùy coi chöøng löïu ñaïn gaøi. Caùc ñöùa con cuûa trung ñoäi Hai ñaõ tìm ra moät traùi caøi ôû cöûa hoâng. Toâi noùi nghe naêm treân naêm vaø baûo trung ñoäi phoù daën lính phaûi caån thaän coi chöøng khi vaøo nhaø luïc soaùt. Nhöõng cuoän khoùi boác leân töø moät caên nhaø tranh ven ñöôøng. Caùc con cuûa Hai ñaõ ñoát vì khoâng daùm gôõ löïu ñaïn. Coù tieáng noå long lôû tieáp theo. Caû moät loaït tieáng noå khaùc sau ñoù. Ñieàu naøy chöùng toû ñòch ñaõ caøi löïu ñaïn vaø caát daáu ñaïn döôïc trong nhaø. Trong buoåi tröa oi noàng, tieáng reo cuûa löûa doøn daû. Vì laø maùi tranh neân löûa deã daøng baét chaùy. Löûa theo gioù boác cao ngoïn. Hôi noùng taùp vaøo da thòt toâi. Toâi laïi laáy bi ñoâng uoáng theâm moät hôùp nöôùc. Ngöôøi truyeàn tin ngoài beân caïnh tieáp tuïc nghe vaø baùo caùo. Gia ñình toâi voâ söï. Haû. Anh baét ñöôïc moät ñöùa haû. Noù coù maët trong traän ñaùnh naêm Maäu Thaân taïi Qui Nhôn haû. Ñaèng sau nhaø coù tieáng heùt cuûa moät ngöôøi lính. Leân khoâng. Ñaàu haøng ñi. Tao neùm löïu ñaïn xuoáng baây giôø. Toâi ñöùng daäy tieán veà tieáng heùt. Thaèng Trung ñang laêm le caàm traùi M26 ôû treân mieäng haàm. Toâi la leân: Trung! Maøy laøm gì theá? Trung noùi: Thieáu uùy em nghe tieáng ñoäng döôùi haàm. Toâi naït taïi sao maøy bieát noù laø VC. Lôõ döôùi haàm toaøn laø thöôøng daân thì sao? Noù phaân traàn: ÔÛ ñaây maø thieáu uùy baûo laø thöôøng daân sao? Töï nhieân toâi noùng maët. Tao ra leänh khoâng ñöôïc quaêng. Maøy nghe khoâng? Maøy töôûng baét VC deã daøng nhö vaäy sao? Maøy töôûng chuùng noù ngu ngoài döôùi haàm ñôïi maøy tôùi quaêng löïu ñaïn sao? Vaâng, toâi ñaõ quaù quen thuoäc vôùi nhöõng caûnh nhö theá naøy trong suoát ba naêm trôøi loäi naùt laøng xoùm Bình Ñònh. Toâi ñaõ chöùng kieán nhöõng caùi cheát theâ thaûm cuûa thöôøng daân ôû döôùi haàm, vì phaùo binh hay vì löïu ñaïn. Chaéc chaén khoâng phaûi loãi cuûa chuùng toâi. Maø laø loãi cuûa hoï. Hoï laø keû thuø cuûa chuùng toâi, duø hoï laø ñaøn baø con nít, hay boâ laõo. Nhö hoâm nay, nhöõng tieáng noå long trôøi kia ñaõ chöùng toû ñöôïc taâm ñòa cuûa hoï. Nhöng löông taâm ñaõ khoâng cho pheùp toâi xöõ xöï nhö vaäy. Tim hoï hieåm ñoäc nhöng hoï vaãn laø ñaøn baø oâng giaø baø caû con nít. Vaø toâi nghó laø nhöõng ngöôøi baïn toâi, sau khi rôøi tröôøng Thuû Ñöùc cuõng coù cuøng moät yù nghó nhö vaäy. Traùch laø traùch chuùng toâi ñaõ khoâng mang nieàm tin veà hoï ñeå hoï ngang ngöôïc baùm ñaát baùm laøng, ñeâm ñeâm ñi ñaáp moâ, gaøi mìn gieát haïi chuùng toâi. 

Nhö vaäy thì phaûi laøm gì ñoái vôùi ñaùm daân baát trò? Trong tröôøng hôïp naøy chæ coù löïu ñaïn cay laø caùch höõu hieäu nhaát. Nhöng ñôn vò toâi khoâng ñöôïc trang bò loaïi löïu ñaïn choáng bieåu tình. Keá ñeán laø xoâng khoùi baèng rôm hay xöõ duïng traùi khoùi maøu. Vaø cuoái cuøng neáu hoï khoâng chòu nghe, ngoan coá thì raùng chòu. Khoâng coøn caùch gì khaùc.

Toâi naèm treân mieäng haàm, aùp tai vaøo ñaát. Coù tieáng ruïc ròch ôû döôùi. Toâi la: Toâi ñeám töø moät ñeán möôøi, ñoàng baøo khoâng leân cheát chòu. Moät hai ba boán. Ñoàng baøo leân khoâng, toâi neùm löïu ñaïn xuoáng baây giôø...Toâi doïa daåm. Toâi heùt lôùn. Toâi muoán hoï soáng. Toâi ñaõ töøng thaáy nhöõng ñaùm ngöôøi chui leân haàm, ngöôøi ñaøn baø boàng ñöùa con sô sinh. Toâi ñaõ töøng thaáy ñöùa beù gaùi môùi 7, 8 tuoåi, ñoâi maét toät cuøng sôï haõi beân ngöôøi laø boïc ñoà... Toâi ñaõ thaáy raát nhieàu trong suoát thôøi gian vaät loän cuøng sinh töû, goïi laø ñi baûo veä queâ höông. Caøng lao vaøo coõi döõ, caøng nhaän ra khoâng ai khoå hôn ngöôøi daân. Hoï ôû giöõa hai laèn ñaïn. Hoï khoâng muoán ôû phe naøy phe kia. Hoï sôï ngöôøi ta nhaân danh. Hoï chæ bieát baùm ñaát baùm laøng, bôûi vì neáu khoâng baùm thì laáy gì maø soáng. Hoï chaáp nhaän soáng trong ñòa nguïc, ruùc trong haàm moãi khi coù canon phaùo binh roùt xuoáng, sau ñoù laïi troài leân tieáp tuïc baùm ñaát baùm vöôøn. 

Bôûi vaäy, toâi ñaõ chaàn chöø khi ñeám, khoå sôû khi ñeám. Ñeán tieáng thöù baûy, thì moät muï ñaøn baø traïc chöøng 40 tuoåi hieän ra toái môø cuûa cöûa haàm. Muï coù baàu. Muï vöøa troài leân vöøa chaáp tay laïy: Laïy caùc oâng, chuùng con voâ toäi. Binh Hai heùt: Coøn bao nhieâu ngöôøi ôû döôùi ñoù? Muï reân ræ: Daï coøn chöøng baûy, taùm ngöôøi. Gia ñình cuûa con caû, thöa oâng. Tieáp ñeán moät luõ ngöôøi troài ñaàu leân. Ñaàu tieân laø hai oâng giaø, hai ngöôøi ñaøn baø vaø maáy ñöùa con nít. Hoï mang theo nhöõng chieác va ly thieác, nhöõng thuùng ñoà hay nhöõng tuùi vaûi boá. Toâi baûo lính doàn ñaùm ngöôøi veà moät goùc. Naéng choùi loøa treân neàn nhaø ñoå vuïn vaø nhöõng maûnh chai phaûn chieáu moät maøu nhöùc nhoái. Muï ñaøn baø vaãn tieáp tuïc keâu van: Laïy caùc oâng, xin caùc oâng tha con. Con laø thöôøng daân voâ toäi. Binh nhaát Hai leân ñaïn raéc raéc. Muï laïi la leân thoáng thieát: Caùc quan ôi, con voâ toäi. Binh Hai ñaù caùi va ly thieác bay ñi moät khoaûng roài noùi: Sao muï coù baàu. Choàng muï ôû ñaâu roài. Muï ta voäi traû lôøi: Choàng con, aûnh laøm laøm lính Quaân Cuï ôû Qui Nhôn. Toâi cöôøi. Bao giôø cuõng vaäy, moãi laàn haønh quaân qua caùc ngoâi laøng maát an ninh, khoâng thaáy ñaøn oâng ôû ñaâu chæ thaáy toaøn ñaøn baø coù chöûa. Vaø khi hoûi choàng baø ôû ñaâu, chuùng toâi chæ nghe traû lôøi aûnh ñi lính Quaân Cuï, Quaân Nhu hay naèm beänh vieän. Laàn naøy muï ñaøn baø cuõng noùi nhö vaäy. Toâi baûo lính laáy dao gaêm caïy chieác va ly thieác. Naép va ly ñöôïc môû tung. Coù moät boä kaki vaøng. Binh Hai heùt: Choàng muï ñi lính Quaân Cuï hay ñi giaûi phoùng? Haén saép baït tai, thì toâi voäi ngaên laïi. Muï ñaøn baø nhìn toâi van lôn. Trôøi ôi, traän chieán gì maø choù maù nhö theá naøy, hôû. Ñòch ôû ñaâu. Toâi phaûi laøm gì ñeå mang cho hoï nieàm tin laø chuùng toâi ñeán ñeå cöùu hoï, giuùp hoï, giaûi phoùng xoùm laøng cuûa hoï. Toâi phaûi laøm gì ñeå hoï noùi thaät khai thaät veà nhöõng haàm chöùa vuõ khí, nhöõng quaû löïu ñaïn gaøi, nhöõng keû ñòch ñang aån nuùp trong vuøng? Taâm lyù chieán ñaâu roài, chieán tranh chính trò ñaâu roài. Toâi khoâng hoïc moät khoaù naøo veà ngheä thuaät laáy loøng daân, laøm sao toâi coù theå caïy mieäng, hay bieát roõ taùc giaû caùi baàu cuûa muï ta. Toâi muoán boû cuoäc, buoâng xuoâi, maëc lính toâi muoán laøm gì thì laøm. Toâi muoán tìm ñeán moät choã khuaát, ngoài vaø khoùc. Meï toâi ñoù, ngoài treân saân naéng, hai tay chaáp laïi vaùi laïy khoùc loùc tröôùc boïn lính Taây. Vaø baây giôø, ngöôøi ñaøn baø naøy. Vaãn nhöõng caûnh töôïng cuõ dieãn ñi dieãn laïi maáy möôi naêm khoâng döùt. Toâi ra leänh: Thoâi haõy ñeå yeân cho muï. Doàn hoï vaøo moät choã, ñôïi leänh ñaïi baøng.

Chieác L.19 vaãn tieáp tuïc raø raø treân ñaàu. Toâi ñi veà phía nhaø sau. Toaùn lính ñang luïc soaùt trong nhaø beáp. Moät huõ ruoác. Moät ñöùa reo leân. Moät ngöôøi lính Thöôïng ñuùt tay vaøo huõ roài boû vaøo mieäng, hít haø: Ngon. Ngon. Nhöõng thuøng luùa bò ñoå, thoùc traøn ngaäp xuoáng neàn. Treân beáp, nhöõng lö nhang naèm ngoãn ngang. Toâi daën toå tröôûng coi chöøng löïu ñaïn gaøi. Trung só Ba ñaùp daï, roài hoûi, thieáu uyù chöøng naøo ruùt. Toâi traû lôøi chaéc chieàu roài trôû ra haøng hieân. Binh Hai vaãn tieáp tuïc heùt. Maët haén ñoû gay. Haén ñaõ baát löïc tröôùc luõ ngöôøi ngoan coá. Moät coâ beù traïc möôøi ba möôøi boán tuoåi ñang ngoài maët cuùi xuoáng. Binh Hai thì thaøo vôùi toâi: Xem chöøng con nhoû ñoù mình coù theå doïa ñöôïc thieáu uùy. Toâi ngöôùc nhìn. Daùng daáp gaày yeáu, maøu da ñen ngaâm, ñoâi maét phaûn chieáu noãi buoàn ñeán ñau xoùt. Binh Hai caàm löôõi leâ, ñöa löôõi vaøo coå con beù, gaèn gioïng: Maøy chæ maáy ngöôøi ñaøn oâng vöøa chaïy ôû ñaâu? Khoâng noùi tao gieát. Con nhoû oaø leân khoùc. Daï con khoâng bieát. Binh Hai voäi ñaù vaøo thuøng thieác beân caïnh. Tieáng ñoäng raàm raàm. Chæ toäi cho chieác thuøng. Vaø cuõng toäi cho thaèng lính cuûa toâi. Trôøi ôi, chaân noù chaéc ñau. Con beù laøm sao hieåu ñöôïc taám loøng cuûa noù. Toâi nhaùy maét, nhö noùi maøy ñoùng kòch kheùo ñaáy. Moät ñaøn kieán ñang boø leân bôø thaønh. Moät haøng li ti, chaám chaám ñen. Boïn maøy boø bieát bao giôø môùi thaáy moûi. Gioù töø soâng mang theo muøi thuùi töø nhaø beân caïnh.

Ñaïi baøng cho leänh nghæ ngôi aên tröa. Toâi truyeàn leänh cho trung ñoäi phoù, daën theâm phaûi cho ngöôøi canh gaùt caån thaän ñaùm daân baát trò. Haï só Troøn hoûi toâi oâng thaày caàn naèm voõng khoâng, em tìm choã maùt caêng cho oâng thaày. Toâi noùi caùm ôn maøy khoûi caàn. Noù noùi tieáp ÔÛ ñaây coù bí baàu rau deàn nhieàu laém. OÂng thaày muoán loaïi naøo em haùi naáu canh luoäc rau cho oâng thaày duøng. Toâi noùi caùi gì cuõng ñöôïc. Beân caïnh toâi, ngöôøi mang maùy truyeàn tin ñang nguû gaät, thænh thoaûng baät daäy, traû lôøi nhaùt göøng. Moät toáp lính Thöôïng ñang ngoài quay quaàn döôùi boùng haøng döøa. Toâi chuù yù ñeán huõ ruoác. Quaø chieán thaéng ñeå ñôøi ñaáy, phaûi khoâng boïn maøy. ÔÛ moät goùc, haï só Höôøng ñang aên côm moät mình. Haén aên chay tröôøng. Thöùc aên cuûa haén laø cuïc ñöôøng ñen. Raùng aên chay ñeå ñöôïc phöôùc nghe maøy. Phía kia, moät toå ñang naáu côm. Chieác caø men ñen aùm maáy ñôøi kheâ chín. Toâi nhìn hoï, nhöõng ngöôøi lính cuûa toâi, loøng töï döng daáy leân moät nieàm caûm ñoäng. Nhöõng ngöôøi lính Vieät Nam khoán khoù chòu ñöïng. Caàn gì maø xöng tuïng. Caàn gì maø vinh danh. Caàn gì chieán só cuûa loøng em. Nhöõng myõ töø ñaàu moâi choùt löôõi phuø phieám baát nhaãn treân nhöõng taám thaân gaày yeáu maø mang caû ba loâ suùng ñaïn 40, 50 kyù loâ, treân ñoâi chaân nhö hai oáng saäy maø run caàm caäp ñeán soùn caû ñaùi khi hoï gaëp phaûi moät tay ñôn vò tröôûng baát nhaân, quen thoùi ñaäp lính, ñaùnh lính baèng heøo, ba ton, baït tai ñaù ñít, treân lon côm maø nöôùc möa thay canh, maø hai que cuõi thay ñuûa... Nhöõng ngöôøi lính thaát hoïc, con caùi nheo nhoùc, khi xe döøng beân chôï, beân phoá, thì ruõ nhau ngoài nhìn moät ñaùm ngöôøi ngoài aên nhaäu haû heâ, cöûa laàu khoaù chaët, xe díp boùng loaùng coù taøi xeá ñöa ñoùn vôï con. Nhöõng ngöôøi lính Vieät Nam ñaày tình nghóa thaày troø. Hoï saün saøng hy sinh maïng soáng cuûa hoï ñeå cöùu ñôn vò tröôûng khi gaëp naïn... 

Ñeán boán giôø chieàu. chuùng toâi ñöôïc leänh mang soá daân laøng veà vuøng coù an ninh. Chuùng toâi phaûi khoå taâm laém môùi baûo hoï leân ñöôøng. Nhöõng thuùng gaïo, noài nieâu, cheùn baùt keøm theo nhöõng tieáng khoùc nöùc nôû. Lính thuùc suùng vaøo töøng ngöôøi haêm doaï hoï môùi chòu böôùc. Vieân coá vaán Myõ ñeám töøng ñaàu ngöôøi roài ghi treân soå tay. Ñoàng ruoäng traûi daøi, thænh thoaûng vaøi hoá bom caøy loang loaùng nöôùc. Ñoaøn ngöôøi chaäm chaïp ñi qua nhöõng thöûa ruoäng ñaát buøn. Hai baø giaø choáng gaäy moø maåm. Ñi ñöôïc moät ñoaïn boãng nhieân laên ra naèm treân ñaát, khoùc roáng: Boïn maøy ñi thì cöù ñi. Tao ôû laïi. Tao cheát cuõng coøn thaáy nhaø tao, cha meï tao, oâng baø tao. Tao khoâng sôï cheát ñaâu. Tao giaø roài. Ngöôøi ñaøn baø maëc aùo maøu naâu ñeán oâm chaân baø laõo khoùc loùc: Maù khoâng ñi, con cuõng khoâng ñi. Chuùng toâi phaûi döøng laïi. Laøm sao coù theå khuyeân hai baø giaø cöùng ñaàu naøy ñöôïc. Chieác L19 vaãn bay raø raø treân ñaàu. Ñaïi Baøng thuùc duïc trong maùy C25: Haõy ñöa hoï veà mau. Trôøi saép toái roài. Vieân trung ñoäi phoù caøu nhaøu: Keä hoï thieáu uùy. Mình veà muoän boïn noù phuïc kích thì cheát. Toâi baùo caùo trong oáng lieân hôïp: Xin ñaïi baøng chôø, toâi noùi maõi hoï cuõng khoâng chòu ñi. Nhaát laø maáy baø laõo. Toâi boû maùy ñeán beân baø laõo coá naên næ: Xin ngoaïi gaéng ñi. coù gì boïn chaùu giuùp cho. Nhung baø giaø vaãn naèm laên treân ñaát, tieáp tuïc gaøo: Tao khoâng ñi. Tao khoâng sôï cheát. Toâi nuoát nöôùc mieáng. Coå hoïng khoâ ñaéng. Trung ñoäi hai ñaõ boû caùch chuùng toâi xa, khuaát sau ñaùm tre cuûa ngoâi laøng T.H. Trôøi ñaõ veà chieáu. Naéng vaøng hiu haét treân nhöõng hoá bom loang loaùng nöôùc. Ñaïi Baøng laïi ra leänh moïi giaù haõy ñöa veà vuøng an ninh. Toâi traû lôøi: Toâi chòu thua, ñaïi baøng.

Cuoái cuøng, ñoaøn ngöôøi ñöôïc chuùng toâi cöôõng eùp thuùc suùng ñöa veà laøng ven loä yeân oån. Coù ba boán ngöôøi ôû laïi khoâng chòu ñi. Ñaùm ngöôøi ñöùng ngoài chôø ñôïi. Chôø ñôïi ñieàu gì, chuùng toâi khoâng caàn bieát. Ñaïi baøng baûo nhieäm vuï cuûa mình ñeán ñaây thì heát. Sôn Taây cho maáy ñöùa con ra loä chôø cua ñeán röôùc. Toâi ñöùng treân theàm cuûa moät ngoâi nhaø gaïch noùi lôùn: Baây giôø ñoàng baøo coù theå yeân taâm ôû laïi. Ñaây laø vuøng an ninh. Coù lính Coäng Hoøa baûo veä ñoàng baøo. Ñoàng baøo ñöôïc quyeàn töï do ñi laïi. Chuùng toâi caùm ôn ñoàng baøo.

Moät oâng giaø chôït giô tay:

"Baåm quan, quan ñöa chuùng toâi veà ñaây khoâng nhaø khoâng cöûa roài quan boû chuùng toâi laïi ñaây chòu cheát ñoùi sao. Chuùng toâi ra ñi khoâng mang theo moät ñoàng baïc laøm sao chuùng toâi coù côm coù gaïo maø aên."

Toâi noùi:

"Ñoàng baøo an taâm. Chaùnh phuû seõ lo laéng ñeå ñoàng baøo an cö laïc nghieäp. Chaùnh phuû seõ caáp nhaø cho ñoàng baøo ôû, gaïo cho ñoàng baøo aên".

Toâi nghe tieáng xaàm xì noåi leân. Trong maùy Ñaïi Baøng duïc söûa soaïn zulu, cöù ñeå tieåu khu lo. Toâi thaáy nhöõng con maét ngô ngaùc nhìn quanh. Moät ñoâi vôï choàng giaø ñang tìm moät goùc theàm cuûa caên nhaø hoang, traûi taøu döøa khoâ

laøm chieáu. Moät ñöùa beù ñang ñöùng uû ruû. Chaéc em ñoùi. Trôøi ôi, taïi sao heát baát haïnh naøy tieáp ñeán baát haïnh cöù buûa chuïp xuoáng xöù sôû naøy. Ngaøy nhoû, toâi cuõng chaúng khaùc gì hoaøn caûnh ñöùa beù aáy, ñeâm ñeâm cuõng naèm döôùi haàm, neùp döôùi phaûn, traùnh ñaïn, traùnh phaùo, traùnh nhöõng gì maø theá heä cha anh toâi ñaõ baát löïc truyeàn laïi. Roài baây giôø ñeán phieân ñöùa beù naøy. Maáy möôi naêm chöa ñuû ñoäng loøng nhöõng traùi tim uoáng maùu aên theà sao. Maáy möôi naêm chöa ñuû haû heâ cuøng troø chôi chieán tranh sao?

Toâi goïi maùy veà ñaïi baøng. Toâi xin ñaïi baøng cho toâi moät aân hueä. Cho toâi taäp hoïp heát ñôn vò, noùi vôùi lính haõy truùt heát gaïo, hay löông khoâ coøn dö thöøa ñeå taëng cho nhöõng ngöôøi daân laøng. 

Vieân coá vaán thaáy vaäy, tôùi baét tay toâi, Oh your soldiers are so kind.

OÂng ta laïi hoûi toâi: "Taïi sao hoï laïi coù maët taïi moät nôi nhö ñòa nguïc nhö vaäy. Boä hoï khoâng sôï cheát sao?"

Toâi traû lôøi:

"Thöa oâng, neáu hoï khoâng ôû ñoù thì hoï ñi ñaâu baây giôø?"

"Thì hoï veà vuøng chính phuû. Chính phuû oâng seõ lo cho hoï. Myõ ñaõ vieän trôï raát nhieàu cho keá hoaïch naøy maø"

Toâi im laëng. Noùi ra thì cuõng theâm nhuïc daân toäc. Coù nhöõng ñieàu phaûi daáu taän loøng. Baèng chöùng giôø naøy tieåu khu vaãn chöa cöû ngöôøi ñeán giuùp ñôõ ñaùm daân baát haïnh.

Traùi vôùi leänh haønh quaân laø caùc con cua seõ ñeán ñoùn chuùng toâi veà haäu cöù vaøo buoåi chieàu, nhöng ñeán giôø phuùt choùt chuùng toâi ñöôïc leänh ñoùng quaân ñeâm taïi laøng T.H. Ñaïi baøng choïn truï sôû aáp laøm boä chæ huy. Ñeán baûy gay go (giôø) caùc toaùn kích cuûa trung ñoäi baét ñaàu ñeán muïc tieâu. Toâi daën trung só Hoaøng neáu ñuïng cöù baén ba phaùt suùng baùo hieäu tröôùc khi ruùt veà. Toå kích goàm nhöõng caäu lính taân binh. Toâi hôi e ngaïi nhöng nghó raèng ñaõ laø lính thì phaûi bieát muøi. Rieâng toâi thì daét trung ñoäi lôûn vôûn trong khu vöïc ñònh ñeán ñeâm seõ ruùt, ñeå toå cuûa trung só Hoaøng naèm laïi. Ñaây laø loái nghi binh. Treân ñöôøng di chuyeån chuùng toâi gaëp moät oâng giaø maëc boä baø ba ñen ñaïp xe ñaïp. Toâi baûo lính chaën laïi ñeå hoûi vaøi ñieàu caàn thieát. Nhöng oâng giaø laøm nhö khoâng nghe vaãn caém cuùi ñaïp. Thaèng Haø voäi leân ñaïn raép raép, quaùt: OÂng ñi toâi baén toâi baén. Laõo ngöøng xe. Toâi baûo binh Lôïi hoûi giaáy tôø, luïc soaùt thaät kyû. Daùng daáp laõo thaät khaû nghi. Binh Lôïi hoûi giaáy tôø laõo ñöa ñaày ñuû, nhöng khi ñoøi ñöa caû boùp, laõo naèng naëc khoâng chòu ñöa. Toâi noùi tieàn baïc oâng coù bao nhieâu oâng cöù caát giöõ, chuùng toâi seõ khoâng ñuïng vaøo, coøn boùp thì ñöa toâi. Toâi chæa noøng suùng doïa daãm. Laõo líu ríu ñöa. Nhöng maët maøy taùi meùt. Cuoái cuøng toâi tìm ñöôïc moät tôø giaáy coù ñeà V.N.D.C.C.H. Toâi cöôøi, voã vai laõo thaân maät:

"Chuùng chaùu töø nuùi môùi xuoáng ñeå ñeâm nay tieâu dieät boïn nguïy aùc oân giaûi phoùng ñoàng baøo. Baùc thaáy khaên quaøng coå ñoû naøy khoâng. Maøu bieåu thò quaân giaûi phoùng ñoù"

Laõo ngaàn ngöø, roài noùi:

"Toâi khoâng bieát, khoâng bieát"

Toâi tieáp tuïc thuyeát phuïc:

"Baùc haõy chæ nhöõng anh chò em ñoàng chí ra gaëp chuùng chaùu, ñeå cuøng nhau laøm vieäc."

"Khoâng. Khoâng"

"Boïn chaùu laø quaân giaûi phoùng. Taïi sao baùc laïi khoâng tin. Boä baùc theo nguïy, tay sai cuûa boïn ñeá quoác Myõ xaâm löôïc? Chaùu hoûi laïi baùc tin hay khoâng tin?"

"Tin" (Coù tieáng cöôøi khuùc khích ñaâu ñoù noåi leân)

"Toát. Baây giôø baùc haõy ñem xe ñaïp gôûi ôû nhaø beân caïnh, roài ñi vôùi chuùng chaùu"

Moät choác, laõo ñi ra. Chuùng toâi cöôøi. Binh Haø thaàm thì: Laïi gaëp moät teân naèm vuøng. Nhöng vöøa thaáy chuùng toâi laø laõo reân ró. Hình nhö laõo ñaõ bieát mình bò gaït gaåm:

"Toâi voâ toäi. Toâi laø phoù aáp. Anh em löôøng gaït chuùng toâi"

"Khoâng. Chuùng chaùu laø quaân ñoäi giaûi phoùng anh huøng. Chaùu hoûi baùc laàn choùt. Baùc ôû vôùi giaûi phoùng hay baùc theo Nguïy?"

"Toâi theo Nguïy!"

Caû ñaùm lính cöôøi roän raõ. Toâi noùi vôùi ngöôøi lính oâ ñoâ:

"Thoâi ñeå laõo ñi keûo toái".

Toaùn lính trôû veà döôùi aùnh traêng maäp môø. Tieáng daï truøng voïng veà buoàn baõ. Nhöõng khoùm tre xoûa toùc nhö nhöõng boùng ma quaùi. Toâi caûm thaáy laïnh. Trong maùy C25, caùc ñöùa con cuûa trung ñoäi Hai baùo caùo baét ñöôïc moät ngöôøi ñaøn oâng vöøa troán töø chaân nuùi trôû veà vaø saép söûa baén moät ngöôøi ñaøn baø trong ñeâm laïi moø leân nuùi.

Caùc ñöùa con baùo caùo vò trí ñaõ bò tieát loä baây giôø xin ñöôïc di chuyeån veà moät ñòa ñieåm khaùc. Ñaøng sau toâi gioïng ngöôøi truyeàn tin vaãn tieáp tuïc thì thaøo: Caùc ñöùa con toâi ñang zulu, ñöøng noå suùng aåu nghe boà...