• Traàn Hoaøi Thö
• Traàn Q. Thoaïi
• Thö Quaùn Baûn Thaûo
• Phaïm Vaên Nhaøn
• Cao Vò Khanh

Thö Quaùn Baûn Thaûo Taäp Moät

Nguyeân Nhung

Khi vieân ñaïn baén tôùi, khoeùt moät loã troøn treân phaàn ngöïc beân traùi, nhö moät vieân gaïch neùm tôùi ñoät ngoät, khieán ngöôøi lính laûo ñaûo naèm ngöûa ra, thoaét nhieân anh thaáy mình ñöùng treân moät moûm ñoài cao, nhìn bao quaùt khaép caû chieán traän. Giöõa buoåi chieàu nhaäp nhoaïng, laãn vôùi tieáng hoâ " xung phong", laèn ñaïn töø hai phiaù vaãn ñoû röïc baén ra nhö möa...

Ñeán giaây phuùt ñoù anh chöa nghó laø mình ñaõ cheát, vì noù ñoät ngoät quaù, anh ngaïc nhieân nhìn thaân xaùc mình ngaõ ngöûa ra, treân ñaàu coøn ñoäi chieác noùn saét, boä treillis maøu reâu baån thæu ôû khoaûng ngöïc ñaõ öôùt ñaãm beät maùu thaãm ñen, maét nhaém, chieác mieäng coøn haù ra vì hình nhö hai tieáng "xung phong" cuoái cuøng cuaû anh chöa thoaùt ra heát trong loàng ngöïc, giöõa luùc chieán tröôøng coøn ñang soâi ñoäng.

Anh ngaïc nhieân laém, roõ raøng thì anh khoâng coøn soáng nöõa, khi ñöùng xoång löng gaøo leân hai tieáng "xung phong" laø vieân ñaïn beân kia baén tôùi, theá naèm cuaû xaùc cheát vaø caùi mieäng haù ra ñaõ chöùng minh ñieàu ñoù. Maø laï thay, caûnh töôïng thì ñang höøng höïc theá kia, chieán ñaáu moät maát moät coøn vaãn raønh raønh ra ñoù, sao loøng naøy phuùt giaây naøy nguoäi haún, anh khoâng bieát mình hoâ xung phong laøm gì, seõ gieát ai, thuø haän trong anh khoâng coøn, nguoäi ñi nhö moät gaùo nöôùc laïnh, anh ngaém nhìn nhöõng xaùc cheát cuaû caû hai beân maø khoâng hieåu gì heát.

Anh khoâng muoán gieát ai, khoâng haän thuø ai, khi cheát roài anh môùi thaáy cuoäc chieán quaû laø kinh dò, hai beân haêm hôû ñi tìm nhau, baén, gieát, loøng cuoàn cuoän noãi caêm hôøn, roài khi xaùc thaân ñoàng loaït ngaõ xuoáng laø luùc aáy vöøa tænh moät côn meâ. Anh ñaët teân cho noù laø côn aùc moäng, chæ trong moät gang taác giöõa soáng vaø cheát, loøng anh nguoäi ngaét bao nhieâu caêm thuø, oaùn haän.

Ñöùng nhö theá khaù laâu, boùng nhöõng ngöôøi lính di chuyeån töø buïi caây naøy sang buïi caây khaùc, töø bôø ñaù naøy sang bôø ñaù kia, anh nhìn raát roõ, chæ duy nhaát khoâng hieåu hoï laøm gì. Anh ñöùng ñöôùi caây thoâng hay treân ngoïn thoâng, raát lô löûng vì anh hoaøn toaøn ñöôïc laøm chuû linh hoàn anh töø luùc thoaùt ra khoûi phaän ngöôøi, khoâng coøn gì ñeå sôï haõi nöõa, möùc cuoái cuaû con ñöôøng ñaõ heát. Anh caûm thaáy mình töï do hôn bao giôø, khoâng coøn nhöõng theá ñöùng, theá chaøo tröôùc thöôïng caáp, khoâng ai baét anh thi haønh kyû luaät quaân ñoäi, khoâng coù nhöõng buoåi hoïp haønh quaân, veõ chi chít nhöõng vaïch xanh ñoû ñöôøng ta ñi, ñöôøng ñòch tôùi, ñeå giaønh nhau töøng moûm ñoài, töøng taác ñaát. Anh khoâng kyû luaät caáp döôùi, khoâng sôï seät caáp treân, bình ñaúng, maõi tôùi cheát anh môùi thaáy hai chöõ " bình ñaúng" ñöôïc Thöôïng Ñeá toân troïng ñeán möùc toái ña, moïi maøu da, chuûng toäc bò xoaù saïch khi con ngöôøi chæ coøn trô laïi boä xöông traéng gioáng nhau. Ñaùng leõ caùi cheát khieán anh buoàn raàu vì mình khoâng coøn hieän höõu trong coõi ñôøi, thì anh laïi sung söôùng nghó raèng, chæ caàn böôùc qua moät tích taéc cuaû voøng sinh töû, laø taát caû moïi chuû nghiaõ, giai caáp, bon chen, thuø haän ñeàu ngaõ xuoáng moät löôït.

Anh ñang suy tö vôùi nhöõng ñieàu môùi meû töø coõi muø söông thì nghe moät gioïng noùi beân tai, gioïng noùi raát treû cuaû moät ngöôøi mieàn Baéc chöa quaù tuoåi hai möôi:

"Chaøo anh."

Anh ngoaûnh nhìn veà phiaù sau, trôøi coøn môø môø chöa toái haún, vaøi vò sao ñaõ nhaáp nhaùy treân neàn trôøi tím thaãm, khieán anh nhìn chöa roõ maët ngöôøi vöøa chaøo hoûi mình. Tuy nhieân, gioïng noùi coøn treû, laïi leã pheùp khieán anh coù caûm tình, haén chæ ñoä ñöùa em uùt coøn ñang hoïc Ñaïi Hoïc cuaû anh ôû queâ nhaø. Anh ngaïc nhieân töï hoûi, sao haén laïi ñeán ñaây, choã suùng ñaïn vaø tanh töôûi muøi maùu. Anh hoûi:

" Chuù ôû ñaâu tôùi ñaây?"

Vaãn moät thanh aâm trong treûo cuaû tuoåi thanh nieân, pha chuùt queâ muaø cuaû ngöôøi noâng daân mieàn Baéc:

" Thöa anh, em ôû xa laém, queâ em mieàn Trung du Baéc Vieät. Em cuõng chaúng hieåu taïi sao em tôùi ñaây, aø, ngöôøi ta baûo ñi thì phaûi ñi, khoâng ñi cuõng khoù maø yeân thaân, baûo gieát thì phaûi gieát, cho ñeán phuùt naøy em thöïc tình khoâng hieåu gì caû."

Gioïng anh chuøng haún xuoáng, ñaày thöông caûm:

" Toäi nghieäp, chuùng mình chæ laø nhöõng naïn nhaân nhö nhau, vaäy em ñi ñaõ laâu chöa?"

Ngöôøi thanh nieân thoån thöùc:

" Gaàn ba naêm roài anh aï, töø khi em môùi möôøi baûy tuoåi. Em nhôù meï em laém, nhôù nhaát laø nöông cheø vaø vöôøn saén, maáy con vòt con ôû caùi ao sau nhaø. Gaàn ba naêm nay chui ruùc trong röøng, nguû voõng, aên rau röøng, uoáng nöôùc suoái, thænh thoaûng em coù thaáy moät thoân xoùm mieàn Nam, caây traùi phì nhieâu quaù. Ngöôøi ta baûo phaûi ra ñi tìm gieát keû thuø, vôùi nhöõng caùi maët vaèn veän ma quyû, nhöng giôø naøy ñöùng ñaây vôùi anh, em thaáy hoaøn toaøn sai söï thaät..."

Anh lính mieàn Nam baät cöôøi:

" Ñuùng ñaáy, cuõng nhö anh hình dung veà chuù maøy thì cuõng chaúng gioáng ai, nhöng baây giôø thì anh thaáy haønh ñoäng chuùng mình caàm suùng baén vaøo nhau quaû laø taøn nhaãn. Chuù maøy laø moät thaèng nhaõi, ngaây thô, chaân thaät, noàng naøn tình queâ cha ñaát toå, thöông nhôù meï hieàn, anh chaúng caêm thuø gì chuù maøy heát, vaäy maø khi coøn laø ngöôøi, taïi sao chuùng mình laïi muoán gieát nhau."

Moät phuùt im laëng, ngöôøi lính mieàn Nam tieáp tuïc noùi leân nhöõng gì anh suy nghó:

" Loãi taïi nhöõng caùi ñaàu bònh hoaïn ñeû ra nhöõng quaùi thai cuaû thôøi ñaïi, ñeán baây giôø nhaém maét liaø traàn, hieåu ñöôïc ra thì ñaõ muoän maøng. Chuù nhìn kiaø, ngöôøi ta vaãn ñang luøng suïc nhau, gieát nhau, ñaáy ñaáy, coù nhöõng ngöôøi gioáng anh ñöôïc loâi veà moät choã, khieáp quaù, vôõ ñaàu, luûng ngöïc, tay chaân liaø laët moãi thöù moät nôi, coøn ñaùm gioáng chuù maøy thì cuõng ngaõ saáp ngaõ ngöûa, maùu ñoå thòt rôi..."

Chuù caùn binh mieàn Baéc caùm caûnh mình thòt naùt xöông tan, nöùc leân khoùc:

" Coøn em, em laøm sao mang ñöôïc ñuû xaùc thaân veà vôùi meï cha. Meï ôi! Meï ôi! Meï cuaû con ôi. . ."

Chuù ta khoùc hu hu, hoàn anh lính mieàn Nam bò chao ñaûo vì nhöõng tieáng khoùc goïi meï ai oaùn ngaây thô ñoù, moät con ngöôøi bò ñaåy ñi laøm vaät teá thaàn cho chieán tranh, ñeán luùc cheát roài vaãn khoùc hu hu goïi meï. Chöa bao giôø anh bò xuùc ñoäng nhö theá, anh röôm röôùm nöôùc maét, tieáng khoùc cuaû ngöôøi caùn binh mieàn Baéc vaãn tyû teâ laãn vaøo vôùi tieáng gioù u u trong nhöõng hoác ñaù, thoåi vuø vuø qua lau laùch, gaây neân moät noãi xoùt xa. Ngöôøi lính leân tieáng an uûi, hôi moät chuùt ñuaø côït cho queân noãi ñau ñôùn cuaû chuù beù:

" Naøy, nín ñi chöù, lính traùng gì maø laïi khoùc nheø nhö treû con, baây giôø thì chuù coù theå veà vôùi meï ñöôïc roài ñaáy."

Chuù beù nín khoùc, ngaïc nhieân hoûi:

"Veà, veà nhö theá naøo hôû anh? Em bieát chaéc chaúng ai mang ñöôïc caùi hình haøi cuaû em veà traû cho cha meï em, vaø ngöôøi ta cuõng chaû baùo tin cho meï em bieát laø em ñaõ hy sinh ñaâu. Roài ñaây anh coøn ñöôïc ñoàng ñoäi mang veà, choân caát töû teá, chöù em thì..."

Chuù ta laïi khoùc suït suøi, anh lính mieàn Nam thaáy mình coù boån phaän an uûi chuù "ngoá" naøy moät chuùt, vì daãu sao anh vaãn laø ngöôøi hieåu bieát:

" Xaù gì moät caùi xaùc hôû em, noù chæ laø caùi tuùi da dô daùy, hay laø moät caùi aùo cho moät kieáp ngöôøi, ngöôøi ta coøn phaûi thay nhieàu laàn aùo nöõa cô em aï, tao noùi ñaëc gioïng Baéc Kyø ñaáy nheù! Thaät söï khi coøn soáng, maáy ai ñaõ hieåu saâu xa veà hai chöõ "phuø du", cho neân cöù keøn cöïa, bon chen, giaønh giaät ñeå maø thuû lôïi cho mình. Baây giôø thì buoâng heát, khoâng truï laïi moät thöù gì, khoeû re. Neø, khoâng phaûi chæ mình chuù maøy môùi coù queâ höông, môùi coù meï hieàn, anh ñaây ñaõ maáy thaùng khoâng ñöôïc veà thaêm nhaø, thaèng con ñaàu cuaû anh boán thaùng roài maø anh chöa bieát maët noù. Coù leõ anh em mình phaûi chia tay, tao ñi veà nhaø ñaây, chöa bao giôø chuùng mình laïi töï do nhö luùc naøy, muoán ñi ñaâu thì ñi khoâng phaûi xin pheùp ai caû. Theá tröôùc kia, chuù maøy nghó veà anh nhö theá naøo?"

Chuù caùn binh mieàn Baéc beõn leõn cöôøi, gioïng nhaø queâ cuaû chuù khoâng daáu dieám ñöôïc ñieàu gì, vì chuù lôùn leân ôû noâng thoân:

" Em noùi anh ñöøng giaän, ngaøy xöa trong ñaàu em thì hình aûnh caùc anh gheâ gôùm laém, maët nhö quyû laïi uoáng maùu khoâng bieát tanh, gaëp tuïi em thì chæ thích phanh thaây, moå buïng. Cho neân ngöôøi ta daïy laø heã thaáy laø phaûi gieát, chöù coù ngôø ñaâu mình cuøng laø ngöôøi Vieät Nam nhö nhau, maët muõi cuõng coù khaùc gì nhau."

Nghe chuù ta noùi, anh cöôøi khaø khaø:

" Quaùi gôû cho nhöõng caùi ñaàu chæ hay nhoài nheùt vaøo ñaàu ngöôøi khaùc nhöõng thaønh kieán xaáu xa, bæ oåi, cuõng taïi chính trò caû maø thoâi, cuøng moät giaûi giang sôn, cuøng maøu da tieáng noùi, maø cöù dính vaøo chính trò laø noù baån thæu ngay. Veà thoâi em, tuïi mình giôø ñaây hoàn liaø khoûi xaùc, nhö thoaùt heát cuøm keïp, sao khoâng veà vôùi meï vôùi cha, vôùi vôï con gia ñình, thôøi gian anh ôû vôùi vôï khoâng baèng thôøi gian anh ñi ñaùi trong ñôøi lính, vaäy maø cuõng laøm khoå ñôøi ngöôøi ta, baây giôø nhaém maét xuoâi tay vaãn ñeå laïi moät taùc phaåm cho ñôøi, khoâng bieát ñôøi con anh ra sao, neáu cuoäc chieán cöù keùo daøi theâm vaøi chuïc naêm nöõa."

Tuy vaäy, chuù lính mieàn Baéc haù hoác moàm ra khi thaáy anh lính mieàn Nam vöôn thaúng hai caùnh tay leân trôøi, roài giöõa luùc hai ngöôøi coøn ñang mòt môø giöõa coõi muø söông, thì chuù ta nghe anh haùt:

" Traû laïi toâi laø tuoåi treû meânh moâng,

Chuùng mình nhö luùa reo treân ruoäng ñoàng. . ."

Gioïng anh to vaø khoeû, ñaày vui töôi, coù bao giôø maø moät ngöôøi cheát laïi vui töôi nhö theá, nhaân aùi ñeán theá, anh ta saün saøng chia xeû ngay vôùi keû thuø nieàm höùng khôûi cuaû söï töï do maø mình caûm nhaän ñöôïc, baét ñaàu töø coõi muø söông.

Chuù caùn binh mieàn Baéc maët muõi non choeït buoàn raàu ngoù laïi xaùc mình vaø ñoàng ñoäi naèm raûi raùc treân baõi chieán tröôøng. Chæ vaøi hoâm thoâi, ngoïn ñoài thöa thôùt caây coû khoâng ñuû söùc choáng vôùi caùi naéng heø gay gaét, xaùc chuù seõ xình tröông leân, doøi boï luùc nhuùc, seõ coù moät hoá choân taäp theå vì khoâng ai phí thì giôø ñi ñaøo cho moãi xaùc cheát moät caùi huyeät, xaùc naøy naèm ñeø leân xaùc kia, laâu ngaøy muïc röõa ra ñeå trôû thaønh phaân boùn cho nuùi röøng, caây coû.

Luùc aáy khoaûng nöûa ñeâm veà saùng, chieán tröôøng ñaõ im tieáng suùng, moät beân thaéng, moät beân thua, moät beân thaám meät vaø moät beân tìm ñöôøng chaïy, boû laïi bao xaùc cheát vaø vuõ khí ngoån ngang. Ngaøy mai, khi maët trôøi moïc, ngöôøi soáng seõ thu doïn chieán tröôøng, seõ ñeám xem bao nhieâu ngöôøi hy sinh, bao nhieâu ngöôøi bò tieâu dieät. Caùi cheát mang haún hai yù nghiaõ khaùc nhau tuyø theo söï suy nghó cuaû ngöôøi soáng, heã yeâu thì ñöôïc goïi laø anh huøng, heã gheùt thì ñöôïc goïi laø thaèng keû cöôùp.

Hai ngöôøi lính chia tay nhau, khoâng maûy may thuø haän, ngöôøi naøy nhìn ngöôøi kia ñaày nhöõng xoùt thöông. Moät ñaèng veà vôùi meï cha, moät ñaèng veà vôùi vôï con, hai caùc xaùc vaãn coøn ñaáy, vôõ ngöïc, toaùc ñaàu, luûng buïng...

Anh lính mieàn Nam hoàn liaø khoûi xaùc, thaûnh thôi löùôt gioù veà thaêm nhaø. Thôøi gian vaø khoaûng caùch ñoái vôùi linh hoàn chaúng laø gì caû, noù töông öùng vôùi söï öôùc muoán cuaû linh hoàn, muoán hay khoâng muoán maø thoâi. 

Caên nhaø cuaû vôï con anh naèm trong moät heûm saâu, nhaø gaïch maùi lôïp toân, thaân lính traùng "tieàn lính tính lieàn" maø anh coù moät toå aám nhö theá, quaû cuõng haùch. Luùc aáy trôøi töï nhieân ñoå möa, möa ñaäp aàm aàm leân maùi toân khieán chò thöùc giaác, vaø ñöùa beù giaät mình vì tieáng saám ñoäng, khoùc theùt leân.

Thieáu phuï oâm con vaøo loøng, baøng hoaøng vì hình aûnh choàng vöøa hieän veà trong giaác chieâm bao. Chò thaáy anh veà, maáy thaùng nay töø khi ñöùa con chaøo ñôøi ngöôøi boá vaãn chöa thaáy maët con, vì chieán tröôøng caøng ngaøy caøng döõ doäi. Moät côn gioù luaø qua cöûa soå, taám maøn tuyn moûng run raåy nhö coù baøn tay voâ hình ñang veùn leân, khieán chò ruøng mình.

Ñöùa beù vaãn chöa nguû laïi, khoùc oe oe, thieáu phuï voäi vaïch aùo cho con buù, thaèng beù ruùc vaøo ngöïc meï nuùt laáy nuùt ñeå, döôøng nhö trong khoâng gian aåm öôùt ñoù, hai meï con ñang ñöôïc ve vuoát baèng chuùt gioù luaø qua song cöûa soå. Chò laïi ruøng mình, caûm giaùc coâ ñôn giöõa ñeâm möa laøm chò tuûi thaân vaø chaûy nöôùc maét. Thaät ra thì anh ñaõ veà, ñöùng ñoù, khoâng baøy toû ñöôïc ñieàu gì duø vôï con gaàn trong gang taác, maø vaãn khoâng ñuïng chaïm, sôø moù ñöôïc. Anh ngaém nhìn ñeán ñôùn ñau hình aûnh vôï ngoài xoaõ toùc cho con buù giöõa ñeâm khuya, ñoâi maét coâ ñôn, u uaån, sôï haõi khi nghe tieáng möa rôi aøo aït treân maùi toân, laãn vôùi tieáng saám chôùp gaàm gheø nhö tieáng ñaïi baùc töø xa voïng laïi. Anh bieát chò ñang nhôù anh, ñang nghó ñeán ngaøy anh trôû veà ñeå noái tieáp nhöõng aùi aân ñaèm thaém dôû dang, nhöõng xum hoïp hieám hoi trong ñôøi laøm vôï lính.

Anh ñöùng ñoù, saùt beân vôï con, döôùi ngoïn ñeøn ñeâm, anh nhìn thaáy nhöõng gioït nöôùc maét cuaû vôï thaùnh thoùt rôi xuoáng ñoâi goø maù phôn phôùt loâng tô, anh nhìn ñöùa con beù boûng cuaû mình ñang chuøn chuït nuùt laáy baàu söõa meï. Anh thaáy heát, nghe heát nhöng khoâng laøm gì ñöôïc, trong caùi töï do maø anh caûm nhaän ñöôïc töø coõi cheát, laïi baát löïc ñoái vôùi coõi soáng khieán anh ñau khoå. Anh muoán noùi vôùi vôï raèng, anh ñaõ veà ñaây roài, haõy oâm anh ñi, haõy hoân anh ñi, vaø anh coá gaéng laøm ñieàu ñoù nhöng hoàn anh döôøng nhö moät khoaûng troáng, cöù xuyeân suoát qua vaät theå, vaø söï ñuïng chaïm giöõa aâm vaø döông khoâng gôïi leân moät caûm xuùc naøo heát.

Laøm laïi nhieàu laàn maø khoâng ñöôïc, anh boãng böïc doïc khoân taû, baûn chaát noùng naûy cuaû ngöôøi lính chæ laøm anh khoå sôû hôn thoâi, anh thöø ra nhìn vôï oâm con trong tay, roài nhìn hai meï con thieáp ñi vôùi giaác nguû nöûa khuya veà saùng, möa vaãn rích raéc rôi treân maùi toân aåm öôùt.

Anh veà nhaø tröôùc khi vôï anh ñöôïc baùo tin buoàn, luùc aáy anh nghe chò keå leå vôùi vaøi ngöôøi thaân veà caûm giaùc boàn choàn, lo laéng khi thaáy anh veà trong giaác mô. Boû ñöùa con cho meï giaø, chò vaø vaøi ngöôøi nhaø ñeán nhaø xaùc quaân y vieän nhaän xaùc anh, giôø naøy laïnh cöùng trong chieác tuùi ny loâng, ñöôïc boû trong ngaên laïnh sau khi taém röûa saïch seõ laàn cuoái cuøng. Anh tyû myû quan saùt ngöôøi ta khaâm lieäm mình, trong luùc vôï anh ruõ ra khoùc, roài ngaõ ra baát tænh. Anh laáy laøm laï luøng laø taïi sao chò coù theå thöông tieác caùi xaùc khoâng hoàn aáy ñeán theá, trong khi chính anh ñang ñöùng beân caïnh chò, muøi traàm nhang boác leân thôm tho, nhöõng voøng khoùi quaán vaøo nhau bay lô löûng khieán anh nghe loøng yeân tónh laï. Anh muoán baûo chò ñöøng khoùc, anh ñaây neø, anh veà vôùi em ñaây roài, cuoái cuøng thì chieán tranh chæ töôùc ñoaït maát caùi xaùc cuaû anh, traû laïi töï do cho phaàn hoàn, vaø vì theá anh môùi khoâng caàn "söï vuï leänh", maø vaãn ñöôøng hoaøng veà thaêm vôï con.

Ngöôøi ta ñang keå leå veà caùi cheát "anh huøng " cuaû anh ngoaøi traän ñòa, coù leã nghi quaân caùch, coù truy thaêng caáp baäc, coù anh duõng boäi tinh, "anh leân lon giöõa hai haøng neán chong ". Chao ôi! Taát caû nhöõng thöù aáy giôø ñaây chæ laø phuø du vaø muoän maøng quaù, giaù ñöøng coù nhöõng caùi ñaàu nghó ra chieán tranh, anh ñaâu coù caàn laøm anh huøng, haõy traû choàng cho vôï anh, traû cha cho con anh, roài anh chôït nghó tôùi chuù caùn binh mieàn Baéc maët non choeït, khoùc töùc töôûi goïi meï ôi, meï ôi, thì laøm sao haõy traû laïi ñöùa con cho ngöôøi meï hieàn choán queâ nhaø. Ñaáy môùi laø nhöõng gì anh vaø caû ngöôøi lính beân kia mong moûi, vaø neáu phaûi gieát chuù beù ngaây thô, khôø khaïo kia ñeå laøm " anh huøng " thì quaû laø khoâng caàn thieát.

Coù leõ vôï anh cuõng khoâng caàn nhöõng taám huy chöông, nhöõng baèng töôûng luïc cuaû anh ñeå toâ ñieåm ñôøi naøng, maø caùi mô öôùc cuaû naøng chæ ñôn giaûn laø "chao ôi theøm nuï hoân quen, beân ñeøn mình vaãn ñeâm ñeâm ñôïi chôø", nhu caàu cuaû naøng thaät giaûn dò, raát ngöôøi, naøng caàn anh, caàn moät ngöôøi ñaøn oâng cuaû ñôøi naøng vaø caàn moät ñöùa cha cho con, ôû caùi tuoåi ngoaøi ñoâi möôi, môùi rôøi gheá nhaø tröôøng maø hai ngaán nöôùc maét luùc naøo cuõng ñoïng laïi treân khuoân maët xinh xaén. Mai sau, vôùi moät cuoäc tình dôû dang, moät ñöaù con non nôùt, moät soá tieàn töû tuaát cuaû choàng, naøng seõ ra sao? Chaáp nhaän nhöõng thaùng ngaøy coâ ñôn ñeå haõnh dieän laøm vôï moät "anh huøng", hay roài ñaây luõ ñaøn oâng seõ khoâng ñeå naøng yeân, seõ xoâ ñaåy naøng vaøo con ñöôøng khoâng loái thoaùt.

Chia tay vôùi ngöôøi lính mieàn Nam phiaù beân kia, chuù caùn binh mieàn Baéc treû con nhaûy nhoùt tìm ñöôøng veà queâ. Loøng chuù khoâng khoûi vöông vaán hình aûnh ngöôøi lính mieàn Nam chuù vöøa gaëp, anh ta laø moät ngöôøi raát töû teá, vaäy maø tröôùc ñoù ít laâu chæ nghó ñeán chuyeän phaûi trieät tieâu anh ta, vì chieán tröôøng ñaõ coù chaâm ngoân laø "chaäm tay chì cheát".

Chuù coøn treû laém, chöa ñaày hai möôi tuoåi, naêm möôøi baûy ñaõ phaûi chuaån bò thi haønh nghiaõ vuï quaân söï. Ngaøy chuù beù meï chuù mong chuù mau lôùn, nhaø laøm aên caàn ngöôøi lao ñoäng, roài seõ cöôùi cho chuù coâ beù haøng xoùm moäc maïc, ñôn sô nhö caây muøng tôi ôû goùc vöôøn. Chuù lôùn leân, chieán tröôøng caàn thanh nieân, meï chuù laïi mong chuù ñöøng lôùn, chieán tranh cöôùp giaät chuù töø tay baø meï, "ñaâu caàn thanh nieân coù, ñaâu khoù coù thanh nieân", vôùi nhöõng khaåu hieäu roâm raû nhö theá, chuù ñaâu coù thoaùt.

Gaàn ba naêm chuù khoâng heà coù tin töùc gì ôû queâ nhaø, khi döøng chaân treân chaëng ñöôøng töø Baéc voâ Nam, coù luùc chuù ñaõ ngaây ngaát ngaém nhìn nhöõng laøng xoùm maø chuù gaëp, nhöõng röøng ñöøa baït ngaøn, thaân cau giaø, buïi chuoái, giaøn möôùp höông, con soâng cuoàn cuoän chaûy khieán loøng chuù khaéc khoaûi :"meï yeâu ôi! con nhôù quaù queâ mình..."

Cuoäc haønh trình veà phöông Nam cöù cuoán chuù ñi nhö chieác laù troâi theo gioøng nöôùc, bom ñaïn giaêng giaêng treân ñaàu, baïn beø boû xaùc nôi röøng saâu, muoãi vaét huùt maùu thoaû thueâ khieán chuù xanh löôùt nhö taøu laù, cho ñeán giôø naøy khi ñaõ cheát, chuù ñi ngöôïc laïi vôùi gioøng ngöôøi ñoå vaøo Nam, chuù khoâng hieåu sao ngöôøi ta cöù suïc soâi leân theá, chuyeân chôû toaøn nhöõng thöù cheát ngöôøi, taát caû "cho ñoàng baøo mieàn Nam ruoät thòt".

Coù kyø cuïc laém khoâng? Daïo coøn ôû queâ, nhaø chuù maáy khi ñaõ ñöôïc aên côm töôi, nghiaõ laø côm naáu baèng gaïo, maø quanh naêm chæ aên ñoän vôùi ngoâ khoai, cuõng vaãn moät luaän ñieäu: " Taát caû cho ñoàng baøo mieàn Nam ruoät thòt".

Ñieàu ñoù chuù ñaõ thaáy roõ, ñoàng queâ ruoäng vöôøn mieàn Nam phì nhieâu, ruoäng thaúng caùnh coø bay, côù sao chuù phaûi nhòn? Côm gaïo ñöôïc ñoå ra chieán tröôøng nuoâi quaân, nhöõng chuyeán xe taûi vöôït Tröôøng Sôn, qua Haï Laøo, voøng veøo ñoå veà mieàn Ñoâng Haø, Quaûng Trò, taûi ñaày ñaïn ñöôïc vaø suùng oáng, taát caû cuõng chæ daønh cho "ñoàng baøo mieàn Nam ruoät thòt".

Töø thuaû beù ñeán giôø chuù chöa bieát thuû ñoâ laø gì, laàn naøy chuù nhaát quyeát gheù thaêm, nghe noùi caùc laõnh tuï ñeàu ôû ñaây, nhaân tieän chuù taït qua Haø Noäi cho bieát. Chuù thô thaån qua caàu Long Bieân, nöôùc soâng Hoàng ñoû ngaàu cuoàn cuoän chaûy döôùi chaân caàu. Chuù xem naêm cöûa OÂ Haø Noäi, ñaát Thaêng Long ngaøn naêm vaên vaät, chuù thaáy chaùn pheøo, nhöõng caên phoá cuõ chen chuùc ngöôøi, quaàn aùo phôi ñaày treân haønh lang phoá xaù. Noï caàu Theâ Huùc, maët hoà Göôm nöôùc xanh rôøn, nhaân theå chuù gheù vaøo xem ngöôøi ta aên kem nhaø Thuyû taï, chuù hít hít muøi ñaäu xanh boác leân töø nhöõng ly kem laønh laïnh, caû ñôøi chuù chöa heà ñöôïc aên kem, nay cheát cuõng muoán thöû qua cho bieát.

Thaáy ngöôøi ta xeáp haøng roàng raén tröôùc laêng Ba Ñình, chuù cuõng taït vaøo cho bieát, xem ngöôøi sang keû heøn cheát coù khaùc gì nhau. Vöôït qua hai ngöôøi lính maëc quaàn aùo traéng toaùt, ñöùng nhö hai pho töôïng ngoaøi coång laêng, chuù khoaùi chí vì khoâng bò hoûi giaáy tôø, khoâng phaûi xeáp haøng roàng raén nhö ñaùm ñoâng ñang phôi mình döôí aùnh maët trôøi. Chuù vaøo ñuùng luùc ngöôøi ta ñöa caùi hoøm kính leân, ñoaøn ngöôøi kính caån cuùi ñaàu chieâm ngöôõng, chuù suyùt baät cöôøi khi thaáy ngöôøi soáng ñang nín thôû tröôùc moät xaùc cheát, caùi xaùc naøo chaû gioáng nhau, khoâng nhuùc nhích cuïc cöïa ñöôïc, chaû coù gì haáp daãn.

Xem chaùn, chuù ñi ra, hai ngöôøi lính ñöùng nhö hai pho töôïng, moà hoâi ñoå xuoáng roøng roøng, troâng ñeán khoå. Hoï laøm caùi quaùi gì theá nhæ, töø luùc chaøo ñôøi cho ñeán khi liaø ñôøi, chöa bao giôø chuù thaáy mình thong dong, töï do ñeán vaäy, haàu nhö chaû coù moät quyeàn löïc theá gian naøo ñeø beïp ñöôïc hoàn chuù, maø daãu chuù coù muoán chaøo kính hay khoâng, cuõng laø quyeàn cuaû chuù.

Nhôù meï thì nhôù laém, nhöng tính toø moø cuaû tuoåi treû khieán chuù coøn muoán ñi lang thang maõi maø chöa nghó laø mình ñaõ cheát. Nhôø ôn suûng "bình ñaúng" cuaû Thöôïng Ñeá, chuù cöù vöøa rong chôi, vöøa tha thaån ñoïc nhöõng taám bieåu ngöõ treo ñaày treân caùc böùc töôøng, viaû heø cuaû thaønh phoá: "... Soáng maõi trong söï nghieäp chuùng ta, taát caû cho ñoàng baøo mieàn Nam ruoät thòt". Chuù khòt khòt cöôøi, thaàm nghó: "Soáng maõi theá choù naøo ñöôïc", baèng chöùng laø tay chaân, ñaàu coå khoâng nhuùc nhích, nhö chuù vaø baïn beø cuõng boû xaùc tuoát tuoät treân moûm ñoài phiaù Nam, coù laàn veà ñeán queâ, thì cuõng chæ nheï haãng hai chaân khoâng chaám ñaát.

Ñeán chaäp choaïng chieàu hoâm ñoù chuù môùi veà tôùi queâ nhaø. Chuù gheù vaøo quaùn nöôùc ven ñöôøng, baø cuï giaø chít khaên moû quaï môû naép vung noài nöôùc cheø töôi khieán chuù phaûi hít hít maáy caùi, naûi chuoái tieâu tröùng cuoác boác muøi thôm cuõng laøm chuù ngaát ngaây, muøi vò queâ nhaø ñaây roài, maáy chieác baùnh teû nhaân môõ haønh goùi trong laù chuoái sao maø thôm tho theá, chuù chæ hít chöù hoàn coù aên uoáng gì ñöôïc, roài ngaém nghiaù oâng laõo ngoài ôû chieác choõng tre, ñang ngöûa coå ruùc chieác ñieáu caøy troâng thaät saûng khoaùi. Queâ chuù ngheøo maø deã yeâu voâ cuøng, caûnh nhaø queâ chæ laø luyõ tre xanh, caây ña ñaàu laøng, con traâu nhai coû, giaøn möôùp höông, ñôït khoùi lam chieàu boác leân töø maùi rôm, maùi raï. 

Luùc naøy thì loøng chuù noân nao quaù, khi con ñöôøng laøng laùt gaïch ñoû daãn veà maùi nhaø xöa, chuù noân nao, ngheïn ngaøo nhôù tôùi meï. Döôøng nhö trong laøng chæ coù oâng giaø, ñaøn baø vaø treû con, taát caû thanh nieân nhö chuù thì ñaõ ñöôïc tröng duïng cho "ñoàng baøo mieàn Nam ruoät thòt." Ñi qua nhaø haøng xoùm, chuù ngong ngoùng mong caùi con beù xinh nhö laù muøng tôi maø khoâng thaáy ñaâu, chæ coù oâng cuï giaø gaày goø, raâu toùc baïc phô, quaàn moät manh, aùo moät maûnh ñang ngoài sôø soaïng, laàn moø ñan roå tröôùc saân.

Qua chieác coång tre xoäc xeäch, haøng giaäu ñôm ñaày nhöõng chieác hoa daâm buït ñoû, chuù thaáy nhaø mình cöûa coøn môû, baø meï ñang lom khom saét rau cho vòt. Chuù möøng quaù nhaûy boå vaøo goïi meï, con choù möïc suaû aàm leân nhöng baø meï thì ngô ngaùc nhìn vì chaúng thaáy ai, choù vaãn suaû, cöù theá chuù leõo ñeõo theo meï ra khoaûng saân sau luaø vòt veà chuoàng, nöôùc ao gôøn gôïn maøu reâu, caûnh nhaø queâ eâm aû vaø tónh mòch, con möïc gaàm göø quaán theo chaân caúng baø laõo, maët trôøi ñaõ xuoáng sau ngoïn tre. Meï chuù cho vòt aên, roài quô chieác choåi tre queùt saân, tieáng choåi nghieán xoeøn xoeït treân maët saân ñaát neän, chuù caát tieáng goïi thaûm thieát:

" Meï, meï ôi, con ñaõ veà."

Chuù goïi lôùn laém, nhöng tieáng goïi döôøng nhö laãn vôùi tieáng gioù rì raøo trong buïi chuoái tieâu sau heø, meï chuù vaãn thong thaû ñöa nhöõng ñöôøng choåi treân chieác saân ñaát. Chuù laïi goïi nöõa, ñöùng saùt vaøo ngöôøi meï maø heùt:

" Meï, meï ôi, con ñaõ veà ñaây roài."

Chuù khoâng nhìn thaáy moät phaûn öùng gì nôi ngöôøi meï hieàn haäu, phaûi moät luùc chuù môùi hieåu ñöôïc raèng giöõa hai theá giôùi ñaõ coù moät caùch bieät, maø töï do cuaû coõi beân naøy seõ khoâng phaûi laø töï do cuaû coõi beân kia, nhö vaäy thì coù nghiaõ laø maïng soáng cuaû chuù ñaõ bò chieán tranh töôùc ñoaït. Chuù baät leân khoùc trong tuyeät voïng, laøm theá naøo baây giôø, laøm sao ñeå meï chuù bieát raèng, ñöùa con trai uùt ít cuaû baø ñaõ trôû veà, chæ coù hoàn maø khoâng coù xaùc.

Con möïc vaãn suaû vaø baø meï thì nhôùn nhaùc nhìn ra chieác coång tre, quay vaøo nhaø thaép ñeøn vì trôøi ñaõ toái. Ngoïn ñeøn daàu leo leùt chæ laøm caên nhaø theâm aûm ñaïm vaø theâ löông, baø kheâu ngoïn ñeøn roài ñaët treân baøn thôø toå tieân, aùnh saùng maäp môø haét leân nhöõng taám hình cuaû ngöôøi khuaát boùng. Chuù töùc töôûi khoùc, vaãn luoân moàm goïi meï ôi, meï ôi, baø meï vaãn khoâng nghe thaáy gì, run run ñoát ba neùn nhang xì xuïp khaán tröôùc baøn thôø :

"Laïy Giôøi, laïy Phaät, laïy oâng baø tieân toå phuø hoä cho con toâi bình yeân, khoeû maïnh."

Tieáng khaán khöùa cuaû baø meï vaãn rì raàm trong caên nhaø laù ngheøo naøn, nhaáp nhem boùng toái, trong khi aáy, ñöùa con töø coõi cheát trôû veà vaãn töùc töôûi trong thinh vaéng:

" Meï ôi! Meï ôi!"

NGUYEÂN NHUNG, 2001.