• Traàn Hoaøi Thö
• Traàn Q. Thoaïi
• Thö Quaùn Baûn Thaûo
• Phaïm Vaên Nhaøn
• Cao Vò Khanh

Thö Quaùn Baûn Thaûo Taäp Moät

Nguyeân Minh

Chuyeán xe chôœ ñaày ngheït haønh khaùch, ngay caœ loái ñi cuõng luùc nhuùc ngöôøi ñöùng keœ ngoài. Luùc ban ñaàu ai cuõng nhaên nhoù, böïc töùc, cheâ traùch baùc taøi quaù tham lam. Giöõa ñöôøng thaáy ngöôøi naøo caàm va li, xaùch gioœ, baùc taøi cho xe chaïy chaäm laïi ñeå thaèng beù phuï lô ñöùng chaén ngang ôœ ngöôõng cöœa leân xuoáng, moät tay naém chaët thanh saét thaønh xe, choàm ngöôøi haún ra ngoaøi, mieäng heùt to vaø nhanh: "Nha Trang khoâng ? Leo leân chaïy lieàn". Khaùch chæ kòp gaät ñaàu, haén ñaõ giöït haønh lyù lieäng vaøo trong xe roài naém tay khaùch keùo leân. Nhöõng ngöôøi trong xe laïi phaœi neùp mình vaø laán ñuïng laãn nhau, roài to tieáng thaønh caõi coï. "Trôøi ôi ! daãm naùt chaân ngöôøi ta neø." - "Ai muoán ñuïng coâ ñaâu, taïi ngöôøi tröôùc teù nhaøo vaøo toâi chôù." - "Thoâi ngoäp thôœ con toâi roài." Tieáng ñöùa beù khoùc theùt leân. Ngöôøi ñaøn baø phía sau xe lôùn tieáng: "Phía tröôùc ñöøng laán nghe." Tieáp theo laø tieáng cuœa ngöôøi ñaøn oâng tay oâm con choù nhoœ, ngoài treân thaønh gheá caïnh toâi caœnh caùo: "Vöøa thoâi baùc taøi nheù, baø con muoáncheát ngoäp roài ñoù." Baùc taøi phaân bua : "Ban ñaàu chaät vaäy chôù chaïy moät hoài thaønh roäng raõi maø baø con, toâi cuõng muoán chaïy moät maïch nhöng thaáy hoï ñöùng giöõa ñöôøng ñoùn xe maø khoâng döøng chôœ hoï keå ra cuõng toäi nghieäp, thoâng caœm maø."

Xe chaïy ra khoœi xa loä trôøi cuõng vöøa saùng. Gioù thoåi loäng vaøo, da maët toâi raàn raàn vaø ngöôøi thaám laïnh. Haønh khaùch khoâng coøn ai phaœn ñoái baùc taøi nöõa. Toâi vaø Taân chaâm ñieáu thuoác huùt, cuøng noùi cho nhau nghe nhöõng döï ñònh veà töông lai cuœa moãi ñöùa. Haønh khaùch cuõng xì xaøo hoœi chuyeän nhau, cho queân khoaœng ñöôøng quaù daøi. Boãng xe thaéng voäi. Moät tieáng rít daøi. Moïi ngöôøi choàm haún veà phía tröôùc, ñuïng nhau roài baät ngöõa ra ñaøng sau, ngaõ ngöôøi choàng leân nhau vaø chæ kòp keâu leân cuøng moät tieáng "aùi". Toâi nhìn Taân. Taân nhìn toâi. Moïi ngöôøi ñeàu nhìn nhau. Nhöõng khuoân maët ñaày hôùt haõi, lo aâu nhö cuøng töï hoœi: "Chuyeän gì xaœy ra baát an ? Moät chieác caàu gaãy tröôùc maët ? Moät goø ñaép moâ choân mìn ? Hay moät ñoaøn ngöôøi mang suùng oáng ra chaän xe laïi ?" Toâi lô laùo nhìn hai beân ñöôøng, toaøn laø röøng raäm bao la, xanh um. Khoâng moät tieáng ñoäng. Chaúng haïn moät tieáng chim cu gaùy. Söï im laëng naøy caøng laøm taêng theâm söï bí maät gheâ rôïn cuœa khu röøng laù tieáng taêm naøy. Tröôùc khi toâi ñi, bao nhieâu ngöôøi ñaõ caœn: "Ñöôøng boä coøn nguy hieåm, nhaát laø ngay khu röøng laù, ñaøn oâng con trai chöa neân ñi" Toâi cöôøi bôœn: "Cheát coù soá, lo gì ? Heå tôùi soá ngoài trong nhaø cuõng truùng gioù laên ñuøng ra cheát, phaœi ñôïi gì ñi xe môùi phaœi daãm mìn" Bao nhieâu chuyeän ngöôøi ta ñaõ keå: "Tuaàn tröôùc moät chuyeán xe ñoø truùng phaœi mìn, ngöôøi cheát banh thaây. Hoaëc chieác xe coù mang daáu hieäu chöõ thaäp ñoœ bò boác chaùy giöõa hai laøn ñaïn..." Baùc taøi leân tieáng nhö traœ lôøi cho moïi ngöôøi an taâm: "Khoâng coù gì ñaâu baø con, choã naøy yeân laém". Khu röøng boãng ñeïp ra. Baùc taøi xoay qua noùi vôùi hai thaèng lô xe: "Naèm vaï roài !" Caœ baùc taøi xeá laãn lô xe nhaœy xuoáng ñöôøng. Haønh khaùch chôït hieåu. Baùc taøi noùi lôùn: "Xuoáng xe ñi baø con." - "Laâu khoâng baùc taøi, sao vaäy?" - "Dôœ chöùng ! Ch&öa bieát, ñeå xem ñaõ ?" Moïi ngöôøi luïc ñuïc böôùc xuoáng. Ñaøn baø con gaùi ñi tìm nhöõng buïi raäm maø ngoài. Ñaøn oâng con trai thì baát keå ngoài beät ngay giöõa ñöôøng nhöïa roäng theânh thang. Coøn baùc taøi cuøng hai thaèng lô xe hì huïc thaùo maùy; moà hoâi hoï chaœy nheã nhaïi. Caœ tieáng ñoàng hoà môùi thaùo ñöôïc moät boä phaän maùy ñaõ hö. Baùc taøi noùi vôùi hai lô xe: "Cuõng may, gaàn ñaây coù moät choã haøn gioù, tuïi maøy khieâng ñi". Haønh khaùch ngoài la lieät treân baõi coœ chôø ñôïi. Moät ngöôøi ñaøn oâng noùi: "Ñieäu naøy coi chöøng nguœ laïi ñaây laém !" Ngöôøi con gaùi maëc quaàn jean aùo thun traéng, mieäng ñang nhai keïo cao su noùi moùc: "Voâ röøng maø nguœ. Ham laém. Truø baäy khoâng aø ! Maáy ngöôøi aên khoâng ngoài roài coøn ngöôøi ta coù chuyeän caàn gaáp, veù maùy bay mua khoâng ra neân ñaønh ñi xe ñoø cho kòp. Treå moät ngaøy chaéc toâi cheát maát oâng ôi !" Moät baø laõo cuõng nhao nhao leân: "Toâi bieát nhö vaày thì ñaâu coù ñi, con toâi ôœ nhaø ñau naëng khoâng bieát soáng cheát ra sao? Trôøi ôi ! Laøm sao ñaây ?" Baùc taøi traán an: "Khoâng sao ñaâu, chuùt xíu, kòp maø. Tuïi noù saép veà roài. Nöœa giôø nöõa." Khi thaáy hai ngöôøi lô xe khieâng mieáng saét voâ tri ñem veà, moïi ngöôøi ñeàu ñöùng daäy, maáy baø voäi böôùc leân xe, laøm nhö xe saép chaïy lieàn, maáy ngöôøi ñaøn oâng bình tónh, bu quanh xem ngöôøi taøi xeá raùp maùy vaøo. Coù ngöôøi hoœi "Baœo ñaœm khoâng baùc taøi?" - "khoâng bieát nöõa" - "Sao vaäy?" -"Coøn tuøy" - "Tuøy gì?" - "Caùi naøy". Ngöôøi khaùc traùch "Chaïy ñöôøng tröôøng sao khoâng coi tröôùc ñaøng hoaøng" - "Coù chôù, nhöng noù hö baát töœ trôøi cuõng chòu thua nöõa laø toâi" - "Baây giôø sao?" - "Chaïy ñöôïc". Xe chaïy ñöôïc vaøi chuïc caây soá laïi baét ñaàu truïc traëc nhö muoán ngöøng haún laïi vaø buoåi chieàu thì ñeán daàn. Baùc taøi xeá thuùc giuïc hai thaèng lô xe: "Ñoå nöôùc vaøo ñi maøy". Thaèng lô xe böôùc voäi ñeán beân ngöôøi taøi xeá, môœ caùi naép troøn vaø nhoœ, roài ñoå nöôùc töø chieác thuøng vaøo caùi loå ñoù. Chieác xe tieáp tuïc chaïy ñaøng hoaøng, moät giôø sau laïi ì aïch, baùc taøi laïi keâu: "Ñoå nöôùc theâm vaøo nöõa tuïi maøy". Thaèng lô xe caàm caùi thuøng roãng giô leân laéc laéc roài traœ lôøi cuït nguœn "Heát roài!" - "Coøn nöôùc trong caùi thuøng böï treân mui ñaâu?" - "Queân ñoå ro&aggrave;i". Baùc taøi la hoaœng: "Chöøng ñoù vieäc maø cuõng queân, thoâi cheát roài, laàn sau tuïi baây ôœ nhaø luoân ñi, baùo haïi khoâng aø ?" Khi xe döøng laïi, buoåi chieàu gaàn taét naéng, khoaœng ñöôøng coøn laïi quaù daøi, ñaùng leõ giôø naøy ñaõ ñeán Nha Trang. Ñi nhö vaày cuõng hieåu laø seõ nguœ laïi doïc ñöôøng nhöng khoâng bieát nôi ñoù laø ñaâu ? Vaän meänh haønh khaùch treân xe baây giôø chæ leä thuoäc vaøo maùy moùc cuœa xe ? Hai thaèng lô giaän baùc taøi neân ngoài beät giöõa ñöôøng khoâng theøm nghe lôøi baùc nöõa. Baùc noùi: "May maø xe döøng laïi ñuùng nôi coù con soâng tröôùc maët, tuïi maøy xuoáng muùc nöôùc leï leân". Hai ñöùa giaœ caâm giaœ ñieác, nghónh maët leân trôøi. Haønh khaùch noân naùo sôï nguœ laïi moät nôi maát an ninh naøy, khi ñeâm veà khoâng bieát töï beân naøo, moät traøng suùng, moät quaœ bom noå. Baùc taøi ruœa thaàm: "Baø con coi ñoù, tuïi noù laøm aên nhö vaäy. Xe coù nöôùc vaøo maùt maùy cuõng ì aïch leách tôùi quaän Hoøa Ña". Haøng khaùch töï ñoäng, voäi vaøng böôùc xuoáng soâng muùc nöôùc hoä, giuùp nhau ñoå ñaày thuøng ñeå treân mui xe. Moät ngöôøi ñaøn oâng Chaêm, daàu chít khaên traéng ngoài choàm hoåm ôœ ñaàu maùy caàm toøng teng sôïi oáng cao su ñem nöôùc töø thuøng treân mui cho chaœy naøo loã keát maùy. Xe chaïy gaäp gheành, thænh thoaœng nöôùc traät toùe ra töù tung laøm öôùt ngöôøi trong xe nhöng khoâng ai than phieàn maø coøn cöôøi vui. Vui vì bieát mình saép thoaùt nôi khoâng maáy an ninh ñeå ñöôïc nguœ laïi moät ñeâm trong quaän lÿ.

Xe döøng ngay tröôùc nhaø Uyeân. Toâi ñi ngang qua, maét nhìn chaêm baúm vaøo ngoâi nhaø beân traùi ñaày kyœ nieäm. Toâi muoán queân nhöng töøng hình aœnh cöù hieän leân, cuõng nhö toâi muoán traùnh Uyeân nhöng loøng laïi baâng khuaâng, nao nuùng khi moät taø aùo, moät daùng daáp ngöôøi con gaùi naøo thaáp thoaùng nôi hieân nhaø. Phaœi chaêng boùng ngöôøi xöa? Beân ngoaøi vaãn khoâng thay ñoåi, vaãn maøu voâi loang loã, vaãn maùi ngoùi aâm döông. Vaø ngoâi nhaø beân caïnh vaãn ñieâu taøn, vaãn hoang pheá. Ngaøy ñaàu tieân toâi vaøo thaêm Uyeân, ñöùng treân saân thöôïng nhìn xuoáng ngoâi nhaø khoâng coù maùi, coœ xanh um hoang daïi moïc ñaày caû neàn, vaùch töôøng troùc voâi dô gaïch baùm rong reâu vaø ñaày daáu ñaïn, cöœa soå thaønh nhöõng khoaœng troáng khoâng tröôùc maët, toâi röng röng nöôùc maét. Daáu tích cuœa chieán tranh? Laøm nhö queâ Uyeân baây giôø thanh bình? Vaéng tieáng suùng ban ñeâm, thieáu ngöôøi cheát chaùy, thieáu ngöôøi bay ñaàu vì maõ taáu. Ba Uyeân ñeå caên nhaø hoang pheá nhö moät kyœ nieäm thôøi chieán ñaõ qua, nhö ngöôøi thöông binh giöõ laïi vieân ñaïn moå töø chieác chaân ñaõ cöa? Toâi muoán böôùc vaøo nhö ñöùa con hoang vöøa trôœ veà caên nhaø eâm aám sau bao nhieâu naêm phieâu baït giang hoà. Toâi muoán mình ñöôïc soáng ñeâm nay nhö ngaøy xöa, trong caên nhaø ñoù.

Moät traøng suùng noå chaùt tai. Tieáng chaân ngöôøi thình thòch chaïy ñuoåi nhau treân ñöôøng. Suùng laïi noå lieân tieáp. Ba Uyeân vuøng daäy vaø lom khom boø xuoáng caàu thang. Nhöõng ñöùa em Uyeân phaœn öùng leï laøng hôn, phoùng mình xuoáng. Rieâng Taâm, thaèng beù taùm tuoåi, vaãn nguœ meâ say. Toâi caàm tay lay goïi. Taâm ñieàm nhieân oâm chaët chieác goái daøi, mieäng laïi nheách cöôøi. Tieáng meï Uyeân run raåy khe kheœ voïng leân: "Coøn thaèng Taâm nöõa". Toâi boàng Taâm xuoáng. Caœ gia ñình töïu hoïp ôœ moät goùc phoøng sau nhöõng bao caùt choàng chaát bao quanh. Meï Uyeân laâm raâm ñoïc kinh caàu nguyeän. Uyeân ngoài döïa löng vaøo töôøng maân meâ taø aùo. Saùng daäy, maáy xaùc cheát ñeå ngoaøi loä vaø con nít thì bu quanh. 

Toâi keå cho Uyeân nghe veà hình aœnh cuœa möôøi hai ngöôøi tuø bò xöœ töœ maø thuôœ nhoœ toâi ñaõ chöùng kieán. Thuôœ aáy toâi coøn nhoœ nhö beù Taâm, khoâng laáy gì laøm gheâ tôœm, nhöng lôùn leân nhôù laïi, nhö baây giôø thaáy xaùc ngöôøi naèm teânh heânh ngoaøi loä maùu me beâ beùt, toâi môùi caœm thaáy gheâ rôïn vaø kinh haõi, toâi choaùng vaùng maët maøy, caœ ngöôøi ñeàu noåi da gaø.

Moät tieáng noå vang trôøi. Tieáng ngöôøi la thaát thanh. Haøng ngaøn ngöôøi thi nhau ñaïp leân nhau tìm ñöôøng thoaùt thaân. Toâi ñang ngoài treân chieác gheá ñaåu trong haäu tröôøng say meâ nhìn caùc coâ caùc chuù dieãn kòch. Toâi vaêng khoœi gheá, naèm daøi treân saøn goã. Haøng chuïc böôùc chaân daãm leân ngöôøi toâi. Tieáng treœ con, nhöõng ñöùa nhö toâi, khoùc theùt leân, keâu teân nhöõng ngöôøi thaân. Toâi khoùc khoâng ñöôïc, noãi sôï haõi ñeán ngô ngaùc, toâi naèm baát ñoäng. Chò Mai theá naøo, chò ôœ ñaâu? Toâi chæ nghó ñöôïc nhö vaäy. Roài thoâi, toâi khoâng coøn nhôù noãi ai ñaõ boàng toâi ra khoœi raïp haùt ñoù hay toâi ñaõ töï boø döôùi chaân moïi ngöôøi tìm loái thoaùt. Tröôùc cöœa raïp, ngöôøi ta hoát hoaœng, laêng xaêng chaïy tìm, keâu teân ngöôøi thaân. Toâi goïi teân chò Mai. Thaáy ngöôøi lôùn, nhaát laø nhöõng baø giaø khoùc nöùc nôœ khi tìm ñöôïc con mình, nhöõng ñöùa beù nhö toâi. Chuùng chaïy ñeán oâm laáy ngöôøi thaân. Toâi bô vô, nhôùn nhaùc nhìn quanh. Anh toâi ñaâu? Chò toâi ñaâu? Ai thaáy khoâng? Sao toâi khoâng khoùc ñöôïc nhö nhöõng ngöôøi khaùc ñaõ khoùc? Mang maùng coù tieáng ngöôøi goïi toâi: Maân ôi! Maân ôi! Caøng luùc caøng roõ hôn. Ñuùng laø gioïng chò Mai. Toâi möøng quaù. Em ñaây. Hai chò em oâm laáy nhau chaët cöùng. Sao baøn tay toâi laïnh theá naøy. Toâi boœ chò Mai ra. Baây giôø, toâi môùi thaáy chò thaät söï. Maùu nôi traùn chò chaœy xuoáng mí maét. Tay toâi cuõng ñaày maùu. Toâi kinh haõi rôø khaép chaâu thaân. Chò Mai khoùc ngaát leân, chò ñöa ñoâi baøn tay non nôùt chuøi maùu nôi traùn toâi. Toâi cuõng khoùc to. Toâi chæ vaøo traùn chò. Chò bò thöông roài. Voøng tay ai ñaõ oâm laáy toâi. Voøng tay ai ñaõ boàng chò Mai. Anh chò toâi doã daønh toâi, aüm toâi veà nhaø. Anh toâi boàng chò Mai ñeán nhaø thöông. Meï toâi vöøa môùi sanh thaèng Quan, khi bieát tin meï toâi ngaát ñi. Caœ nhaø sôï haõi. Laùt sau chò Mai veà, quaán quanh ñaàu moät caùi baêng traéng. Raát may veát thöông nheï. Meï yeân loøng oâm chò Mai vaøo voøng tay. Ngöôøi lôùn baøn taùn, keå chuyeän laïi. Hai traùi löïu ñaïn, moät rôi vaøo haøng gheá danh döï, nôi oâng Söù ngöôøi Phaùp, oâng quan ba, oâng tröôœng ty coâng an... khoâng noå. Moät rôi qua khaùn giaœ laïi noå tung. Ai ñaõ lieäng, ngöôøi ta khoâng tìm ra. Trong soá ngöôøi cheát coù ñöùa con trai duy nhaát cuœa oâng tröôœng ty coâng an. Saùng hoâm sau, moïi ngöôøi hai beân ñöôøng phoá chöùng kieán, vaø nhöõng ñöùa treœ nhö boïn toâi cuõng troán nhaø chaïy ra xem, caœnh xöœ töœ möôøi hai ngöôøi tuø. Nhöõng ngöôøi tuø maëc boä ñoà baø ba ñen, maét bòt kín, uùp maët vaøo thaønh töôøng cuœa moät ngoâi chuøa tröôùc raïp cineâ, löng coøn mang nhöõng con soá, tay bò coät cheùo veà ñaøng sau. Beân naøy ñöôøng, doïc haønh lang raïp haùt, möôøi hai ngöôøi lính caàm suùng ñaõ nhaém kyõ saün saøng. Moät ngöôøi hoâ leänh baén. Moät loaït suùng noå vang. Moät haøng thaây ngöôøi töø töø ngaõ quÿ. Maùu phun dính ñaày vaùch chuøa. Maùu ñoïng thaønh vuõng treân theàm gaïch. Thaây ngöôøi ñöôïc boœ ñoù moät ngaøy. Thaønh phoá xoân xao. Lôùn leân, toâi môùi hieåu ñoù laø haønh ñoäng traœ thuø, caœnh caùo boä ñoäi khaùng chieán. Vaø maáy ngöôøi tuø voâ toäi kia, buoåi mai bò phænh phôø ñöôïc ra thaêm gia ñình, lính ñöa ñi chieàu laïi vaøo. Nhöõng ngöôøi tuø deã tin daïi doät giaønh nhau ñi ñeå khoâng bao giôø ñöôïc trôœ veà duø laø bò xích chaân, giam kín trong boán vaùch töôøng ñaù laïnh leõo ñoù.

Baùc taøi cho haønh khaùch bieát, ai coù ngöôøi quen trong quaän thì vaøo nguœ nhôø, coøn khoâng phaœi nguœ trong xe, chôù neân laïng quaïng lính gaùc hoï baén laàm. Chieác xe cuõng dôøi veà gaàn quaän hôn. Toâi vaø Taân tìm ñeán nhaø Tuaân. Trôøi chaïng vaïng. Maáy coàn caùt ñoœ chaïy daøi phía xa nhö moät doøng soâng maùu lôø môø caøng laøm taêng theâm noãi buoàn ñìu hiu cuœa moät quaän lÿ heœo laùnh, cuøng noãi cheát khoâng rôøi. Gioù thoåi laïnh ngöôøi, hai ñöùa ñi saùt beân nhau cho aám, vaø ñieáu thuoác noái tieáp nhau gaén lieàn moâi. Tuaân gaëp hai ñöùa toâi vai mang bò, toùc roái bôøi Haén möøng rôõ, hoœi doàn:

- Maáy caäu môùi töø Saøigoøn veà haœ? Ñi röœa maët aên côm xong tuïi mình keùo nhau ra quaän nguœ."

Taân coù veœ bôõ ngôõ. Nhaø Tuaân ôœ trong xoùm laøng, coù loái moøn quanh co, coù vöôøn töôïc sau nhaø, coù caùi saân roäng ñeå phôi luùa, coù haøng cau leâu ngheâu. Trong buoåi chieàu eâm aœ nhìn khoùi lam chieàu töø nhaø ai boác leân, nhìn ñaøn chim seœ tung bay tìm toå aám, ñeïp nhö moät baøi ca, mô maøng nhö moät caâu thô, laõng ñaõng nhö moät baøi taäp ñoïc trong saùch giaùo khoa thö. Toâi bieát Taân thích nguœ laïi nôi naøy ñeå ñöôïc moät ñeâm soáng taän cuøng, hoøa mình vôùi veœ ñeïp cuœa thoân daõ, ñeå toái ñöôïc daïo quanh vöôøn, ngôïp muøi höông thôm, nhìn traêng sao maø ñoïc thô Xuaân Dieäu. Treân ñöôøng ñi, moãi laàn ngang qua nhöõng caœnh ñeïp bi huøng cuœa thieân nhieân, moät con soâng uoán khuùc lôø ñôø moät con thuyeàn troâi, moät baõi bieån traéng xoùa boït nöôùc tung xoeø, moät aùng maây hoàng vaét qua ñoài nuùi chaäp chuøng xa xa, laø Taân say meâ ñoïc cho toâi nghe thô Xuaân Dieäu, roài thao thao baát tuyeät bình giaœi töøng chöõ moät. Toâi voã vai Taân, noùi kheõ:

- Xoùm laøng naøy, quaän lÿ naøy, ban ñeâm laø khuoân maët cuœa chieán tranh, cuœa rình raäp, cuœa noãi lo aâu, cuœa maùu, cuœa nöôùc maét, cuœa vaønh khaên tang.

Tuaân ngô ngaùc nhìn hai ñöùa, toâi môùi söïc nhôù Tuaân bò ñieác. Toâi cöôøi vaø noùi ñuøa thaät to:

- Phaœi khoâng Tuaân?

Haén cuõng öø böøa. Ba chuùng toâi cuøng böôùc qua nhöõng ngoõ ngaùch quanh co chaät heïp cuœa nhöõng con ñöôøng laøng. Tôùi con loä chính keùo nhau vaøo moâït quaùn xeïp, keâu moät con möïc khoâ, vaøi ba chai la de, caœ ba kheà khaø uoáng. Laàn naøy toâi khoâng nghe Tuaân vaø Taân tranh luaän, ñaû kích nhau veà quan nieäm thô vaên cuœa hai ngöôøi, nhö hoài ôœ Saøigoøn trong quaùn nhaäu caïnh beân toøa baùo. Tuaân keå laïi cho chuùng toâi nghe nhöõng noãi bi thöông, nhöõng traän chieán aùc lieät xaœy ra ngay hai beân loä naøy, trong ruoäng ñoàng meânh moâng, treân ñoài caùt traéng, vaø ngöôøi naèm cheát ngoaøi loä, treân bôø soâng, döôùi gaàm caàu, trong leàu tranh, nhöõng xaùc cheát cuœa beân naøy beân kia khoâng ai xa laï, cuøng laø daân moät laøng, cuøng laø gioøng hoï baø con, cuøng nhöõng taâm söï ngöôøi ñieân leâu ngheâu ngoaøi xoùm laøng. Moãi buoåi chieàu taét naéng moät laõo giaø, aùo quaàn raùch taœ tôi, toùc baïc pheách, vai mang caùi ñoøn gaùnh, moãi ñaàu treo luœng laúng thaân caây chuoái muïc, chaân böôùc xieâu veïo, vaø hai beï chuoái ñaäp vaøo sau löng, ñaäp vaøo tröôùc ngöïc, vaø mieäng laõo keå leå, khi cöôøi khi khoùc: "Nguœ yeân ñi con, nguœ yeân ñi hai con, sao cöù ñuïng cha hoaøi vaäy, aùi ñau, ñeå cha coõng thaèng Hoøa ñaõ chöù, roài môùi ñeán löôït thaèng Höõu, tuïi baây khoâng chòu haœ, laøm gì cuõng cuøng caœ hai, ñuùng laø anh em sinh ñoâi, thoâi thì ñeå cha coõng hai ñöùa moät löôït. Hai thaèng con cöôøi ñuøa thích thuù chöa?". Laõo ñöùng söïng, neùt maët thay ñoåi quaù ñoät ngoät, ñang cöôøi ñoù laïi khoùc söôùt möôùt ñoù "Trôøi ñoïa ñaøy toâi sao, caœ hai ñöùa con ñeàu cheát, maø anh em ruoät thòt ñaâm cheùm laãn nhau". Tuaân keå chuyeän laïi maø toâi cöù ngôõ oâng giaø ñieân aáy laø Tuaân, ñoâi maét Tuaân rôm rôùm, gioïng noùi thaät traàm "Hai anh em Höõu ñeàu laø baïn tao, teân Hoaø theo beân kia, Höõu ôœ nhaø nuoâi cha,ñi daân veä ñeå ñöôïc ôœ trong xoùm laøng. Moät cuoäc taán coâng quaân lÿ, sau moät ñeâm kinh hoaøng, buoåi mai xaùc cheát ñoâi beân naèm ñaày trong saân quaän. Hai xaùc cheát maø moïi ngöôøi trong xoùm laøng ruùng ñoäng ñoù laø anh em Hoøa Höõu, hai tay naém chaët laáy nhau, hai tay coøn laïi caàm suùng vaø hai löôõi leâ caám vaøo buïng nhau, boán maét môœ to tröøng tröøng, oâng giaø nhaän ñöôïc xaùc con vuoát maét cho luõ con nhaém kheùp laïi. Khi hai ñöùa nhaän ñöôïc nhau thì ñaõ treã phaœi khoâng?" Tuaân keå cho chuùng toâi nghe nhöõng chuyeän thöông taâm khaùc nôi quaän lî naøy. Trôøi toái luùc naøo toâi cuõng khoâng bieát vaø ñeøn maêng xoâng trong quaùn ñoát leân töï hoài naøo. Quanh quaån trong moät vuøng aùnh saùng nhoœ heïp cuœa moät daãy nhaø tröôùc quaän toaøn laø trai treœ, lính traùng caàm suùng ñi ngôø ngôø, coøn con ñöôøng nhöïa quoác loä, hai ñaàu nhö bò chaët ñöùt ngang bôœi hai vuøng ñeâm toái mòt muøng. Chieác xe ñoø cuõng baäp buøng aùnh neán, toâi keùo Taân vaø Tuaân laïi ñoù. Haønh khaùch treân xe ngoài döïa löng vaøo nhau. Vaø nhöõng caâu chuyeän hoï keå nhau nghe thaät ñaäm ñaø, eâm aùi. Töøng muùi cam, töøng mieáng döa, töøng chieác baùnh truyeàn tay nhau. Ñeâm nay, moïi ngöôøi seõ traœi qua moät giaác moäng ñeïp? Giaác mô thieáu boùng daùng khuoân maët chieán tranh, haän thuø. Toâi caàu mong nhö vaäy.

Tuaân daét toâi vaø Taân leân laàu moät nhaø ngöôøi baø con nguœ nhôø. Caên phoøng khoâng roäng laém. Treân neàn gaïch hoa toaøn nhöõng thanh nieân trong laøng nhö toâi naèm la lieät vaø nguœ say meâ. Nöœa khuya, tieáng ñaïi baùc xa xa voïng veà, toâi vaø Tuaân thöùc giaác taâm söï vôùi nhau. Tieáng hai ñöùa noùi to trong ñeâm vaéng döôùi aùnh ñeøn daàu lôø môø, vang vang nhö nhöõng tieáng noùi khoâng phaœi cuœa chính mình. Tuaân cho toâi bieát Uyeân saép laáy choàng vaø coù hoœi thaêm veà toâi, toâi nuoát nöôùc mieáng vaø thaáy ñaéng.

Buoåi saùng, trôøi coøn lôø môø, chuyeán xe söœa soaïn cuoäc haønh trình tieáp noái. Haønh khaùch töôi vui vaø nhöôøng nhau ngoài, khoâng coøn ai phaœi ñöùng. Hai lô xe cuõng lí nhí xin loãi baùc taøi. Caœ ba ñeàu cöôøi, cuøng daét nhau vaøo quaùn uoáng caø pheâ. Uyeân ra beán tieãn toâi ñi. Toâi nhìn Uyeân laàn cuoái cuœa moät cuoäc tình vöøa tan. Bao nhieâu kyœ nieäm xoùt xa, eâm aùi ñaõ qua, mai naøy Uyeân soáng yeân phaän haïnh phuùc beân choàng con. Vaø toâi trong nhöõng ngaøy saép tôùi vaãn maõi maõi ñi treân con taøu voâ ñònh.