Sinds de vier hongerjaren onder de Rode Khmer zijn alle Cambodjanen het erover eens: eten is het belangrijkste wat er is op deze aarde en daar moet alles voor wijken. De maaltijden zijn heilig, daar mag niet aan gemorreld worden en als het even kan proberen ze ook nog wat snacks in te passen.
De mannen ontbijten normaal gesproken op de markt of aan straat. Meestal noodlessoep of rijst met wat vlees. Elk zichzelf respecterend noodlestentje heeft daarbij wel een pot koude thee staan waar de mannen ongelimiteerd van mogen drinken. De 'upper-class' heeft een soort gelijk ontbijt, maar dan in een restaurant (qua inrichting vergelijkbaar met bij ons een snackbar) waar de tv loeihard aanstaat, in elke hoek van de zaak een ander kanaal. Moeder en kinderen maken 's ochtends thuis de restjes op het avondeten van de vorige dag.
Lunch en diner zijn vrijwel identiek; rijst als basis met daarbij diverse - vaak gefrituurde - gerechten. Iedereen eet hier nog gezamenlijk van één bord, je hebt alleen je rijstkommetje of schoteltje voor jezelf. Als je met een aantal mensen gaat eten is er altijd één iemand (de oudste of de hoogste in rang) die het eten voor de hele groep bestelt. Meestal komt dat neer op wat gebakken groente, een gebakken of gefrituurde vis, soep en eventueel nog een vleesgerecht. Het is me één keer overkomen dat er alleen varkensmaag en gefrituurde krekels werden besteld. Maar meestal wordt er heel attent rekening met mij gehouden en met het feit dat ik geen ingewanden, hersenen, insekten of beschermde diersoorten eet. De gerechten staan in het midden van de tafel en zodra het eerste geserveerd wordt begint iedereen daarvan te eten, totdat het volgende gerecht op tafel komt enzovoorts. Soep wordt meestal als laatste geserveerd.
eten aan de Tonle Sap in de provincie Battambang
Na de lunch wordt er altijd een siesta ingepast, ongeacht waar je op dat moment bent. Na de lunch op de foto konden we naast het restaurant in speciale rustruimtes nog even een uurtje slapen.
net weer wakker in de rustruimtes, mannen en vrouwen in een aparte 'kooi'
Tijdens onze reizen is eten vrijwel nooit een probleem, als je tenminste niet al te afgelegen raakt. Er zijn altijd wel eet-en drinktentjes langs de weg of iemand die vanuit huis wat dingetjes verkoopt.
vrouw die wat gefrituurde hapjes langs de straat verkoopt
Allard zit hier, onderweg naar Kampot, aan de sugarcane juice. Dat is sap van een suikerpalm, gekookt in bamboe en vervolgens 'uitgewrongen'. Heerlijk als je dorst hebt. Jonge kokosnoten zijn hier ook erg populair en zijn echt overal te krijgen. Dit is vaak ook iets wat je aangeboden krijgt als je ergens nieuw komt.
Allard aan de sugarcane juice, Sinith (collega) aan een kokosnoot
Zelfs kip en krab zijn onderweg nog wel te krijgen, al moet je voor het laatste wel echt aan de kust zijn.
Kip op een stokje en krab per kilo
Ook fruit is overal verkrijgbaar en wordt ook erg vaak onderweg gegeten. Het kost bijna niks, en meestal wordt het ook nog voor je geschild of gepeld, of kun je er een 'shake' van krijgen.
durian (o, wat stinkt dat!)
Als ik met mijn collega's in de provincies ben, gebeurt het wel eens dat we met lunchtijd niet in de buurt van een restaurant zijn. In dat geval is er altijd wel iemand die ons uitnodigt bij hem thuis te eten. En dat terwijl we soms wel met tien, vijftien man zijn. De hele straat wordt er dan bijgehaald om potten en pannen te leveren en om te helpen met koken. Meestal kunnen we dan binnen niet al te lange tijd aanschuiven voor een ietwat provesorische, maar meestal wel lekkere maaltijd. Altijd op de grond uiteraard, want in een Khmer huis in de provincies staan geen meubelen. Iedereen zit, eet, leeft en slaapt op de grond. Het matje in de rechterbovenhoek is het ouderlijk bed, links op het matje daarnaast slapen de kinderen.
eten bij het schoolhoofd thuis
Zelfs een bruiloftsfeest draait hier helemaal om het eten. Meestal wordt je rond vijf uur verwacht, dan staan alle tafels al gereed en je wordt verwacht aan te schuiven aan een al gedeeltelijk bezette tafel. Alle tafels hebben exact tien stoelen en zodra al die tien stoelen bezet zijn wordt het eten geserveerd. En ook geen minuut eerder. Vandaar dus dat iedereen zo snel mogelijk een tafel wil volmaken. En als er aan een tafel nog twee plaatsen leeg zijn en je komt met z'n vieren binnen, dan heb je dus gewoon pech en moet je opsplitsten.
de bruidstaart wordt aangeboden aan de ouders
Er zijn meestal zo'n zeven à acht gangen, afhankelijk van de financiele situatie van de bruidegom. Ook hier weer wordt het eten in het midden gezet en eet iedereen gezamenlijk van de schalen. Zodra de laatste gang op is, beginnen de eerste gasten zich al uit de voeten te maken. Goede vrienden, naaste familie en degenen met een slok op blijven meestal nog even hangen voor het aansnijden van de bruidstaart en voor de gratis drank uiteraard, maar daarna is het toch echt afgelopen, en om acht uur is iedereen weer netjes thuis.
Op de bruiloft van Sophear, met collega's
