İZMİR'in İLKLERİ
Hacer&Yavuz ÖZMAKAS
Yönetim
*İzmir ilk kez Osmanlı topraklarına 2nci Murat tarafından 1426 yılında katıldı
*İzmir'de ilk kadı 1426 yılında göreve başladı
*İzmir'in ilk Osmanlı yöneticisi Karasubaşı Hasan Ağa'dır
*Yabancı tüccarlar ilk kez 1707'de Buca'da ayaklandı
*1716'da ilk kez bir paşa yönetici olarak geldi.Köprülü Abdullah Paşa
*İlk ihtisap nezareti 1824 yılında kuruldu
*Eyalet merkezi 1841'de Aydın'dan İzmir'e taşındı
*Aydın eyalet merkezi 1850'de yeniden İzmir'e taşındı
*İzmir'e ilk geln Osmanlı Padişahı Sultan Abdülmecit'tir.Bu ziyaret 22 Haziran 1850 Cumartesi gerçekleşti
*İlk vilayet konağının temeli Vali Sabri Ahmet Paşa tarafından 1868'de atıldı
*Sultan Abdülaziz,İzmir'e 20 Nisan 1863'te ilk kez geldi
*İlk belediye 1871'de kuruldu
*Hükümet binası 1872'de inşa edildi
*İzmir'in ilk belediye başkanı bu göreve getirilen Yenişehirlizade Ahmet Efendi'dir
*Atatürk'ün İzmir'e ilk gelişi,Şubat 1905'te Şam'a sürgüne giderken uğraması olmuştur
*Atatürk'ün İzmir'de 20 gün kaldığı en uzun gelişi ise 10 Eylül 1922'de kentin kurtarılışı sırasına rastlar
*Cumhuriyet döneminin ilk İzmir valisi Aziz Akyürek'tir
*İzmir'in tek Ege kökenli valisi Nazmi Çengel'dir
Toplumsal Olaylar
*İzmir'deki ilk başkaldırı Celali isyanları sırasında 1605-1606 yıllarında Arap Said ve Kalenderoğlu tarafından gerçekleştirildi
*Ünlü eşkiya Katırcı Yani 1853 yılı Ekim ayı başında Buca'da yakalandı
*İzmir'in ilk türk avukatı Tevfik Nevzat'tır
*Hilal-i Ahmer İzmir Şubesi 1908'de çalışmaya başladı
*Mondros Ateşkesi'nden sonra Anadolu'da kurulan ilk direniş örgütü İzmir Müdafaa-i Hukuk-u Osmaniye Cemiyetidir
*İzmir Müdafaa-i Hukuk-u Osmaniye Cemiyeti 1 aralık 1918'de ilk resmi kuruluşu yapılan sivil kuruluştur
*İzmir'in ilk siyasal mitingi Kışla Meydanında Girit olayı nedeniyle yapılmıştır
*Mart 1920 sonunda kurulan Teşvik-i Maarif Cemiyeti işgalden sonra İzmir'de kurulan ilk örgüttür
*Sendika adını kullanan ilk örgüt 1932'de kuruldu
*İlk huzurevi 1946'da açıldı
Sağlık
*St.Roche Manastırı ve Hastanesi 1814'de yapıldı
*İlk Musevi hastanesi 1827'de kuruldu
*İzmir'de ilk kolera salgını 1831 yılında yaşandı
*1849'da temeli atılan ilk Türk Hastanesi Guraba_i Müslimin hastanesi 1851'de hizmete girdi
*1850'de İzmir'li doktor Garko Ege Bölgesi otlarından yararlanarak şeker hastalığına iyi gelen ilaç buldu
*Rothschild Hastanesi ilk kez 1874'de kuruldu
*İzmir'in ilk sivil doktoru Mustafa Enver Bey'dir
*İzmir'de ilk Türk Eczanesi Kadızade Hüseyin Rıfat Efendi'nin Şifa Eczanesi'dir
*Hasan Yusuf Başkan,İzmir'in ilk (kadın-doğum) uzmanıdır
*Kan merkezi 1960'da hizmete girdi
Ticaret&Sanayi
*İzmir'in ilk makina ithalatçıları Penetti ve Pariente aileleridir
*1843'de Düzoğlu Hoca Agop İzmir'de kağıt fabrikası kurma ruhsatı aldı.Fabrikanın yapımı 1846'da tamamlandı
*1844'de Halkapınar Kağıt fabrikası yapımı başladı
*1847'de Ermenilerce kurulan Şark Kağıthanesi üretime başladı
*İlk buharlı un fabrikası 1847'de Midillili Mehmet Necip,Rıza Bey,Stefanos ve Menolakis tarafından kuruldu
*İzmir Ticaret Meclisi 1850'de kuruldu
*1851'de ilk susam ve zeytinyağı fabrikası açıldı
*İlk beziryağı fabrikası Tüccar Hüseyin Ağa tarafından açıldı
*İlk iplik fabrikası 1853'te Ömer Ağa tarafından işletmeye açıldı
*1854'te "Issigonis" demir fabrikası Alsancak'ta kuruldu
*İlk havagazı fabrikası kurma imtiyazı 1857'de Mösyö Marşe'ye verildi
*İlk havagazı fabrikası 1859'da İngiliz gazeteci Edwards tarafından açıldı
*İlk rakı fabrikası 1861'de Amerikalı Makri Bovari tarafından açıldı
*Ticaret mahkemesi 1862'de çalışmaya başladı
*İlk şeker fabrikası 1866'da Davidoğlu Karabet Efendi tarafındn açıldı
*İlk Türk ihracatcısı Mehmet Suphi Efendi'dir.1881'de Ermeni Vahan Efendi ile ortak açtığı kuruyemiş mağazası ile bu işi gerçekleştirdi
*Ticaret Odası 1885'te kuruldu
*İlk buz fabrikası 1887'de Ebdullah Bey ve Şükrü Bey tarafından kuruldu
*İlk çuha fabrikası 1889'da Mehmet Ali Bey tarafından kuruldu
*İzmir Ticaret ve Sanayi Borsası Nizamnamesi "21 Ocak 1895"te yayımlandı
*İzmir Ticaret,Ziraat ve Sanayi Odası 1 Ağustos 1904'te açıldı
*İlk kez düzenlenen İzmir İktisat Kongresi Şubat 1923'te gerçekleşti
*İzmir'de şişelenmiş ilk sütü 1934-1935 yıllarında Mustafa Efendi evlere dağıttı
Kültür&Eğitim
*Batı uygarlığının ilk anıtsal yazın eseri İlyada İ.Ö 750-700 arasında Homeros tarafından İzmir'de yaratıldı
*Türkiye'nin ilk akademisi 1826'da İzmir'de Fransız konsolosu M.David'in girişimiyle konsolosluk salonunda açıldı
*İlk rüştiye 8 Ocak 1858 Cuma günü 54 öğrenci ile açıldı
*Yeni usulde eğitim veren iptidai okul 1873'te Tilkilik'te açılan Teslihiye Mektebi'dir
*İlk Türk meslek okulu Halil Rıfat Paşa tarafından Hamidiye Mekteb-i Sanayii adı ile kuruldu
*İlk şimendifer mektebi Vali Rahmi Bey zamanında açılmıştır
*İlk kütüphaneyi Giritli Ali Refet Efendi kurmuştur
*İzmir Milli Kütüphanesi 23 Haziran 1912'de 2nci Beyler Sokağı'nda Salepçizade konağının selamlık bölümünde açıldı
Sinema,Tiyatro,Sanat
*İon mimarlık düzeni ve onun ilk şekli Aiol düzeni İzmir'de ortaya çıktı
*Dünyanın tümü mermerden yapılan ilk tapınağı Efes'te yapıldı
*1841'de ilk tiyatro Euterpe kuruldu
*İzmir ilk gösteri santçısı hokkabaz Mehmet Şükrü Bey'dir.İlk gösterisini Haziran 1877'de gerçekleştirdi
*1908'de Vatan yahut Silistre İzmir'de ilk kez oynandı
*Kramer Kardeşlerin Pathe Freres Sinamatografi İzmir'de açılam ilk sinemadır.1909'da hizmete girmiştir
*İlk Türk tiyatro topluluğu Sahn-i Bedayi Milli Tiyatro Heyeti Nisan 1911'de Ahmet Cevdet Efendi yönetiminde kuruldu
*Darülbedayi ilk Anadolu turnesini 1923 yılında İzmir'de gerçekleştirdi
*İlk TYürk kadın sanatçısı Bedia Muvahhit Mustafa Kemal'in önünde ilk oyununu 25 Temmuz 1923'te İzmir'de gerçekleştirdi
*İzmir'de hanımlara ilk tiyatro 25 Temmuz 1923'te gösterildi
*İzmir'de sanat alanında basılan ilk sahne bilet 15 Ocak 1940'da Karşıyaka Melek Sinemasın'da Erzincan deprem felaketzedeleri yararına Karşıyaka Halkevi müzik kolunun düzenlediği konserde satılmıştır
*1nci İzmir Şehir Tiyatrosu Avni Dilligil yönetiminde 28 Şubat 1946'da ilk oyununu segiledi
*İzmir'li ilk kadın piyanist Mihter Çelebi'dir
Basın
*İlk Yahudi matbaası 1646'da açıldı
*İlk Ermeni matbaası 1762'de açıldı
*Filos Ton Neon adlı Rumca ilk gazete 1831'de İzmir'de yayınlandı
*İlk Ermenice gazete İçtemeran Bidari Kidelyas 1839'da protestan Ermeniler tarafından çıkarıldı
*İzmir'de ilk Ladino(Yahudice)gazete 1842'de yayınlandı
*Bulgarca ilk gazete olan Ljuboslowije 1842'de aylık olarak yayımlanmaya başladı
*İlk Türkçe matbu eser 1848'de yayınlanan 28 sayfalık bir din kitabıdır
*İlk Türkçe gazete Devir 6 Eylül 1872'de çıktı
*Türklere ait ilk özel matbaa 1874'de Hafız Nuri Efendi tarafından kurulmuştur
*Türkiye'de ilk özel gazete İzmir'de Alexandr Balcgue tarafından 24 Mart 1881'de Spectatuer Oriental(Doğulu Gözlemci)Fransızca olarak çıkarıldı
*İlk yayınlanan gazete Aydın'dır.aydın valisi Mithat Paşa tarafından 1881'de ilk resmi yayın organı olarak çıkarılmıştır
*Edebi dilde ilk Türk dergisi Nevruz'dur.1884'te Halil Ziya ve Tevfik Nevzat tarafından çıkarılmıştır
*İlk Osmanlı özel gazetesi Hizmet,1886'da yayınlanmaya başladı
*Yesnig,Ermenice basılan ilk kitapdır
*İzmir gazetelerinde ilanı bulunan ilk Türkçe kitap Lugat-ı Teslih-i Kavafi'dir
*İlk sayısı 1 mart 1930 yayımlanan Türk Kooperatifçisi dergisi Türkiye'de yayımlanan ilk bağımsız kooperatif dergisidir
*İzmir'de ilk buzdolabı reklamı "Frigdaire" markasıyla 20 mayıs 1935'te Yeni Asır'da yayımlandı
*İzmir'in maaşlı ilk taşra muhabiri 1949-1950 yıllarında "Demokrat İzmir" gazetesine Kemalpaşa'dan haberler yazan Kemal Ormancıoğlu'dur
Ulaşım
*Helen dünyasının arkaik dönemindeki en eski ve uzun caddesi İ.Ö. 7-4 yüzyıllarında kullanılan 120mt.uzunluğundaki Athena caddesidir
*İzmir Helen dünyasının en eski çeşmesine sahipti
*İzmir-Aydın demiryolu 23 Eylül 1856'da İngilizlere verildi
*Alsancak istasyonunun temeli 1858'de atıldı
*Kent sokaklarını genişletme çalışmalarına ilk kez 1864'te Gaziler caddesinde başlandı
*İzmir rıhtımı 1876'da kullanıma açıldı
*Hamidiye vapurları 1884'te İzmir-Karşıyaka seferlerine vaşladı
*1884'te Konak-Göztepe tramvay hattı imtiyazı verildi
*İzmir'in ilk bulvarı Fevzipaşa bulvarıdır
Spor
*M.Ö. 688'de düzenlenen 23.Olimpiyatta ilk boks maçını İzmir'li Onomostos kazanmıştır
*İzmir'de batılı anlamda ilk at yarışları 1856'da başladı
*Türkiye'de ilk futbol takımını İzmir'de 1890 yılında kurdular
*İlk atletizm yarışı Mayıs 1892'de yapıldı
*İlk kayık yarışı Temmuz 1892'de yapıldı
*İzmir'in ilk futbol takımı 1912'de Karşıyaka'da kuruldu
*İlk Avcılık ve Atıcılık Klübü 1925'te Necmettin Slem tarafından kuruldu
*İlk atletizm yarışı Kızılçullu'da 1928'de yapıldı
*Türkiye'de ilk gece futbol maçı İzmir'in Ödemiş ilçesinin Adagüme köyünde Adagüme-Bademye köyleri arasında yapılan karşılaşmadır
*Türkiye'de ağları delen ilk gol,21 Ekim 1956'da İzmir Alsancak Stadyumu'nda oynanan maçta Karşıyaka'lı Selim'in oyunun 71.dakikasında Altay'a attığı goldür
*Dünya Kadet Şampiyonası Türkiye'de ilk kez Çeşme'de 1980 yılında düzenlendi
Diğer İlkler
*İ.Ö.7.Yüzyılın ikinci yarısı Helen dünyasının en eski geometrik planlı kenti İzmir'dir
*Helen dünyasının en eski kent duvarı(İ.Ö.7-6)Bayraklı'dadır
*Kentin büyük bir bölümünün yıkılmasına neden olan ilk deprem 1025 yılında oldu
*1619'da Fransız konsolosluğu açıldı
*1621'de İngiliz konsolosluğu açıldı
*30.000 kişinin öldüğü ilk veba salgını 1676'da oldu
*İzmir'in yarısının yandığı ilk büyük yangın 1742'de oldu
*Avusturya Postanesi 1837'de açıldı
*Fransız Postanesi 1837'de açıldı
*Büyük Postane 1843'te hizmete girdi
*İzmir'in ilk otomatik telefon santrali Aziz Bey zamanında açıldı
*İlk itfaye 1880'de İngiliz sigorta şirketi tarafından kuruldu
*İzmir de ilk resmi balo 1882'deAydın valiliğine atanan Hacı Naşit Paşa tarafından İzmir Hükümet Konağı'nda düzenlendi
*İzmir'de ilk Türk Bankası 1888'de İzmir'de şubesini açan Ziraat Bankası'dır
*İzmir'in ilk metropoliti Aziz Polikarp'tir
*Saat Kulesi 1901'de Sait Paşa tarafından inşa ettirildi
*Asansör 1907'de Nesim Levi tarafından İnşa ettirildi
*Türkiye'de ilk Alman Konsolosluğu İzmir'de kuruldu.19/04/1924'de Wilhelm Padel atandı
*İzmir'de ilk palmiye 28 Temmuz 1932'de dikildi
*Atatürk anıtı 28 temmuz 1932'de Dr.Behçet Uz tarafından açıldı
*İlk gazoz 1932'de Ahmet Yalçıner tarafından Tire'de imal edilip satışa sunuldu
*Fuar 1936'da ilk kez açıldı
*İzmir Fuarı 20 Ağustos 1937'de ilk kez uluslar arası olarak açıldı
*Fuardaki paraşüt kulesi 1937'de tamamlanarak Türk Hava Kurumu'na armağan edildi
*1 Temmuz 1978'de Nato Komutanlığına atanan Vecihi Akın,ABD'li komutanlardan sonra bu göreve atanan ilk Türk subayıdır