1970-1980 D�NEM� ��RENC� OLAYLARI
�nce
masum ��renci g�sterileri �eklinde ba�layan, daha sonra anar�iye
d�n��en, 1968 y�l�nda b�t�n d�nyay� etkisi alt�na alan ve bug�n dahi
farkl� bi�imlerde devam eden ��renci ayaklanmalar�n�n birtak�m
nedenleri vard�r.
��renci ayaklanmalar�n�n siyasal hayattaki yerini incelemeye
ba�lamadan �nce bu konuda �ne s�r�len birtak�m g�r��leri a��klamakta
yarar vard�r.
Psikolojik
a��klamalar
Son y�llarda meydana gelen
gen�lik hareketlerinin �iddete y�nelmesini psikolojik nedenlere
ba�layanlar bulunmaktad�r. Psikiyatrlara g�re; ��iddet, derin bir
mahkumiyet duygusuna, mutlak gerekli olan �eye sahip olunmad���
duygusuna tepki olarak do�an bir davran��t�r. �a�da� gen� ne
babas�nda, ne toplumda kendisine model olarak alaca��, benzemek
isteyece�i g�r�nt�y� bulmaktad�r. �iddeti do�uran neden budur.�
Biyolojik
A��klamalar
Gen�li�i, �zellikle �niversite
gen�li�inin isyan�n� biyolojik verilerle a��klamaya �al��anlara
rastlanmaktad�r. Roger Masters� e g�re gen�lik isyan�n�n evrensel
nedeni biyolojiktir. �niversiteli gencin ergenli�in �tesinde �ocuk�a
bir faaliyet bi�imini s�rd�rmek zorunda bulunu�u, s�k�nt�lar�n�n
b�y�k �o�unlu�unun temelindeki nedendir. ��nk� bu �ekildeki hayat
tarz� gencin hem yeti�kinlerin hiyerar�isinde yer almas�na izin
vermemekte hem de sald�rganl�k d�rt�lerini bo�altma olana��
tan�mamaktad�r.
Klasik
Marksist G�r��
Karl
Marks ve Friedrich Engels� e g�re g�n�m�ze kadar b�t�n toplumlar�n
tarihi, s�n�f kavgas�n�n tarihidir. Marksizm�e g�re tarihsel evrim
s�n�f �at��mas�na dayanmaktad�r. Bu �at��ma �Ezilenlerle ezenler,
s�m�renlerle s�m�r�lenle aras�ndaki bir �at��mad�r.�
�retimde ana rol� oynamas�na ra�men , �retim ili�kilerinin
de�i�memesi neticesinde zarar g�ren toplumsal s�n�f �retim
ili�kilerini kendi lehine de�i�tirerek devrim yapar. �z�nde
��rencilerin m�cadelesi de s�n�f �at��mas�n�n bir par�as�d�r.
Marksizm�e g�re � Gen�li�in eylem tarz� da k���k burjuvazinin eylem
tarz�d�r. K���k burjuva davran��lar�n�n sorumsuzlu�u, kaypakl���,
d�nekli�i, ba�� bozuklu�u ve ter�rizme yatk�nl��� gen�lik
eylemlerinde g�r�lecektir. �
1960-1971 d�nemlerinde �niversitelerde teorik olarak olu�turulan
Maksist ak�mlar 1971� den sonra eylemlerle birlikte k�y ve
kasabalara yans�t�lm��, ter�r ve anar�iye d�n��m��t�r. Baz�
yazarlarca ��renci hareketlerinin anar�ist niteli�i ��rencilerin
hen�z proleterle�me s�recinin ba�lang�c�nda bulunmalar�na
ba�lanmaktad�r.
�A�DA� ��RENC� HAREKETLER�N�N ORTAK N�TEL�KLER�
1.�niversiteye Kar�� Olmak
Son otuz y�ld�r ortaya ��kan ��renci hareketlerinin �niversiteye
kar�� olma niteli�i belirgin bir �ekilde ileri derecede
end�strile�mi� bat�l� �lkelerde g�r�lmektedir. ��renci isyanlar� ilk
etapta �niversite i�i sorunlardan ba�lam��, daha sonra �lke
�ap�ndaki sorunlara ve d�zenin kendisine y�nelmi�tir. ��rencilerin
�niversite i�indeki en b�y�k istekleri y�netimde s�z sahibi
olabilmektir; ancak bu ama�lar�na ula�amayan gen�ler �niversitenin
kendisine sald�rmaya ba�lam��lard�r. Fransa� da �niversite
��rencisinin kendi e�itim kurumuna kar�� ��k��� 1967 y�l�n�n
Kas�m�nda g�r�lm��t�r. Nedeni ise ��rencilerin �zerk �niversite
kar��l�kl� tart��maya dayanan ders ve daha yumu�ak bir s�nav sistemi
istemeleridir. �kinci neden de y�netimde s�z sahibi olmak
istemeleriydi.
�niversitelerdeki ��renci say�s�n�n artmas�na kar��l�k, �niversite
say�s�nda bir de�i�iklik olmamas� da olaylar�n ��kmas�nda �nemli bir
etken olmaktad�r. Bunun en g�zel �rne�ini Federal Almanya� da ki H�r
Berlin �niversitesi� nde g�rmekteyiz. Bu �niversitede huzursuzluk
s�n�flar�n kalabal�kla�mas�yla ba�lam��t�r. �niversiteler
modernle�tik�e ve ��rencilerin beklentilerine cevap verebildik�e
gen�lik isyan�, �niversitedeki sorunlardan �ok siyasal sorunlara ve
d�zene y�nelmektedir.
Benzer �ekilde Japonya� da da isyanlar s�n�flar�n kalabal�kla�mas�
neticesinde ortaya ��km��t�r. End�strile�memi� sosyalist �lkelerin
b�y�k �o�unlu�unda ��renci hareketleri �niversiteyi de�i�tirme
iste�inden kaynaklanmamaktad�r. Rus Prof, Toparnine� ye g�re Rusya�
da herkese e�it e�itim olanaklar� sa�lanmaktad�r. B�t�n e�itim
kurumlar� �cretsiz ve pek �ok ��renci bursludur. Bu y�zden
isyanlar�n nedeni �niversiteyi de�i�tirmek de�ildir. Rusya� da
herkese �al��ma olana�� bulundu�u i�in, ��renim g�ren gen�ler
geleceklerinden emindirler. Ancak bu durumu genellemekten ka��nmak
gerekir. ��nk� sosyalist bir �lke olan Yugoslavya� da ��kan ��renci
isyanlar�n�n nedeni �niversiteyi de�i�tirme iste�inden
kaynaklanmaktad�r.
T�rkiye� de ise, 1967-1968 y�llar�nda ortaya ��kan ��renci
hareketlerinin en belirgin �zelli�i �niversite i�i sorunlar ve genel
olarak e�itim sistemiyle ilgili olu�lar�d�r. Bu ��renci hareketleri
��rencilerin �niversite i�i sorunlar� d�zene ba�lama isteklerinden
do�mu�tur. T�rkiye� de ��rencilerin b�y�k bir k�sm� e�itimlerini
bitirdikten sonra i� bulabilme kayg�s�na d��mektedir. �zellikle son
s�n�flara yakla�t�k�a bu kayg� artmaktad�r. Hacettepe ve Erzurum
Atat�rk �niversitesi ��rencileri aras�nda yap�lan bir ara�t�rmaya
g�re son y�llardaki gen�lik hareketlerinin nedeni � tek ba��na veya
ba�ka bir etkenle birlikte e�itim d�zenindeki yetersizlik � e
ba�lanmaktad�r.
��renci ayaklanmalar�n�n ama�lar�ndan birisinin �niversiteyi
de�i�tirmek olmas�n�n temelinde, �niversitenin ��rencilerinin
beklentilerine cevap verememesi yatmaktad�r. Bir yandan �niversite
say�s� h�zla artm�� ancak di�er taraftan �niversitenin imkanlar�
artmam��t�r. Buna paralel olarak ��renci ile ��retim g�revlilerinin
ikili ili�kileri de azalm��t�r. Ayr�ca olanaklar� ��renci say�s�n�n
artma h�z�n yeti�ememi�tir.
Geli�mi� �lkelerde i� bulma olanaklar� artsa bile bu ki�inin ald���
e�itimin kar��l��� olaca�� anlam�na gelmeyebilir. Sorun
�niversitenin kendi imkanlar�yla ��z�lemedi�i i�in, �niversiteye
kar�� do�an bu k�zg�nl�k bir s�re sonra rejime ya da d�zene
y�nelmektedir. Ancak baz� �lkelerde bunun tersi bir duruma da
rastlan�labilmektedir. �nemli bir rejim sorunun bulundu�u �lkelerde
�niversite i�i sorunlar bu yurt �ap�ndaki soruna ba�land��� i�in
rejim sorunu ��z�ld���nde ortaya ��kmak �zere bir kenarda
beklemektedirler. Polonya� da buna benzer bir durum ya�anm��t�r.
2)Rejime Ya da
Toplumsal D�zene Kar�� Olmak
Sovyet Rusya� da rejime kar��
hareket daha �ok �niversite ��rencileri aras�ndan ��km��t�r.
��rencilerin amac� sosyalizmi �zg�rl�k i�inde kurmakt�.
Polonya� da da
��renci hareketlerinin temel niteli�i rejime kar�� olu�udur. Ancak
kar�� olduklar� sosyalizm de�il, iktidardakilerin sosyalizme ula�mak
i�in izledikleri otorite ve b�rokratik tutumdur.
T�rkiye� de
1965-1970 d�neminde ��rencilerin yapt�klar� 92 sessiz y�r�y��ten
sadece 27 tanesi �niversite ve e�itim sistemi ile ilgili
nedenlerdendi. Geri kalan 65 sessiz y�r�y�� ise toplumsal d�zen ya
da siyasal rejimle ilgili sorunlar nedeniyle ger�ekle�tirilmi�ti.
Yine yeni bir eylem bi�imi olan boykot ve i�gallerle ilgili olarak
da ayn� �eyi s�yleyebiliriz.
Eylemler s�ras�nda
polis tedbirlerine ba�vuruldu�u �l��de ��renciler rejime kar��
��kmaya ba�lamaktad�rlar.
3)Yeti�kinlerin �rg�tlerinden Ve
�nderli�inden Ba��ms�z Olmak
��renci hareketlerinin
yeti�kinlerin �rg�t ve �nderliklerinden ba��ms�zla�mas� olay�n� en
belirgin olarak ileri derecede end�strile�mi� bat�l� �lkelerde
g�rmekteyiz. Birle�ik Amerika� da eyleme kat�lan gen�ler eskiden
ya�l� ku�aklardan �nderlerin pe�inden giderlerken, bug�n bu durum
hemen hemen sona ermi�tir. Ayn� �ekilde 1968 May�s-Haziran
olaylar�na gelinceye kadar Fransa�daki gen�lik hareketlerini siyasal
partiler kontrol edebiliyorlard� ancak ��renci ayaklanmas� olarak
de�erlendirilen hareket orta ve ya�l� ku�aklar�n egemen olduklar�
siyasal �rg�tlerin d���nda geli�mi�lerdir.
Toplumda k�kl� de�i�iklerden yana
olan siyasi partilerin iktidara gelme olas�l���n�n bulundu�u
�lkelerde, gen�lik hareketleri yeti�kinlerin �rg�tlerinin
paralelinde geli�mektedir. Ancak geleneksel partilerin itibarlar�n�
yitirmi� oldu�u �lkelerde ��rencilere m�mk�n bir b�t�nle�me yolu
kapanm�� bulunmaktad�r.
T�rkiye� de 12 Mart 1971� e giden
olaylar i�erisinde gen�lik hareketleri h�zla yeti�kinlerin
�rg�tlerinden ve �nderliklerinden ba��ms�zla�m��t�r. Bunun
�rneklerini siyasal yelpazenin sol kanad�nda bulunan Cumhuriyet Halk
Partisi ve T�rkiye ���i Partisi� nde g�r�lm��t�r. T�P
y�neticilerinin anar�ik nitelikteki eylemlere kar�� ��kmaya
ba�lamas�yla b�t�n etkinli�ini yitirmi�tir. CHP� de ise, gen�lik
kollar� bir�ok konuda de�i�mez Genel Ba�kanla kar��t g�r��leri
savunabilmi�tir.
4) �iddet
ABD� de ��renci
hareketlerinde �iddet 1964 y�l�ndan itibaren ortaya ��kmaya
ba�lam��t�r. Berkeley �niversitesi� nde siyasal parti ve gruplar�n
�niversite i�inde faaliyet g�stermesini yasaklayan eski bir kural�n
uygulanmaya ba�lamas�yla ��renci hareketleri �iddet kazanmaya
ba�lam��t�r.
Fransa� da b�t�n d�nyan�n
ilgisini �eken ��renci ayaklanmalar�n�n ilk sinyalleri 1 May�s 1968�
de Paris� de Edebiyat ve Hukuk b�l�mlerinin bulundu�u Nanterre� de
ba�lam��t�r. A��r� sa�c�lar taraf�ndan yang�n ��kar�lmas� �zerine
��renciler toplan�p protestoya ba�lam��t�r. Polisin ikaz�, uzun
s�ren �al��mas� sonucu bina tahliye edilmi�tir.
Alman ��rencilerinin
ba�vurduklar� �iddet yolunun gerek�esi � g�steriler s�ras�nda polis
halk ne kadar tahrik edilir ve ��rencilere kar�� ne derecede sert
tedbirler almaya zorlan�rsa, halk o oranda cereyan eden hadiseler ve
bunlar�n alt�nda yer alan taleplerle ilgilenecek, ezilen, d�v�len
fikirlerini serbest�e ifade etmekte al�konulan ��rencilerin saf�nda
yer alarak onlar� destekleyecektir.�
Sosyalist �lkeler i�inde en
�iddetli ��renci hareketlerine Polonya� da rastlanm��t�r. 1967
Kas�m�nda bir piyesin yasaklanmas� ile ba�layan olaylar bir�ok
��renci �nderinin �niversiteden ��kar�lmas� ile h�z kazanm��t�r.
Polis coplar� ��rencileri bir yandan �iddete bir yandan da rejime
kar�� ��kmaya itmi�tir.
T�rkiye� de 1967-70 d�nemler
indeki ��renci hareketleri incelendi�inde ��rencileri �iddete iten
olaylar� ��yle s�ralamak m�mk�nd�r.
�
�Polis, ��renci eylemlerinin hen�z sald�r�ya
d�n��medi�i d�nemlerde bile zaman zaman gereksiz �iddet g�stermi�
ve siyasal �at��mada bir taraf gibi davranm��t�r. Sonu� ba�lang��ta
tarafs�z olan b�y�k ��renci kitlesinin emniyet kuvvetlerine
g�venlerini yitirmeleri olmu�tur.
�
�zellikle ba�lang��ta, baz� e�itim kurumlar�n�n
y�neticileri ��renci isteklerine kar�� anlay��s�z davranm��,
bar����l eylemler kar��s�nda bile, �a� d��� kalm�� disiplin
h�k�mlerini uygulamak istemi�lerdir.
�
Masum eylemlere ilgi g�stermeyen kamuoyu ve bas�n
organlar� �iddet eylemlerine �zel bir ilgi g�stermi�tir.
�
Sa� ter�r�n cezas�z kald��� izlenimi yarat�larak, sol
gruplar�n buna kar�� silahlanmas� sa�lanm��, her iki taraf da
b�ylece silahl� �at��man�n i�ine �ekilmi�tir.
�
Bar����l yollarla sa�lanamayan baz� isteklerin �iddete
ba�vuruldu�unda sa�land��� �rnekler olmu�tur. �