|
1- �DAMIN S�YASET TAR�H�
T�rk siyaset ya�am�n�n en dramatik kesitini, hi� ku�kusuz idamlar
olu�turmaktad�r. Milletvekili olarak se�ti�imiz, Bakan olan ve
Ba�bakan olan siyaset adamlar�n� ne yaz�k ki bazen idam sehpalar�
bekleyebilmektedir. Y�ksek Adalet Divan� taraf�ndan verilen idam
kararlar� infaz edilen Sn. Menderes, Polatkan ve Zorlu' n�n d���nda,
�stiklal Mahkemeleri kararlar� ile idam edilen milletvekillerimizin
isimleri ��yledir.
(l ve 2 inci
d�nem-S�leyman Co�kun 1995 cem yy. T�rkiye de Politika isimli
eserden al�nm��t�r.)
|
1-Hilmi bey |
2-Hac� Abdulvahap �mer |
|
3-Hasan Hayri Kanyo |
4-R�za Sils�p�r |
|
5- Ziya Hur�it |
6-Haf�z Mehmet Engin |
|
7-R��t� pa�a |
8-Arif bey |
|
9-�smail Canbulat |
10-��kr� bey |
|
11-Abidin bey |
12-Halis Turgut |
Ergani mebusu Mehmet Emin 1925 y�l�nda kurt olaylar� s�ras�nda,
Mente�e mebusu Mahmut Hendek asiler taraf�ndan, G�m��hane mebusu
Ziya Tu�lu ile Trabzon mebusu �zzet Ey�po�lu
meclise gelirken yolda e�kiyalar taraf�ndan vurularak
�ld�r�lm��lerdir.
Afyon mebusu Ali �etinkaya, Ardahan mebusu
Halit pa�ay� 1925
y�l�nda mecliste vurarak �ld�r�yor. Yine 1989 y�l�nda �iiri
milletvekili Abdurrezak Ceylan,
Siirt milletvekili �dris Ar�kan taraf�ndan vurularak �ld�r�lm��t�r.
DEP Batman milletvekili
Mehmet Sincar,
faili me�hul cinayetleri ara�t�rmak ama�l� bir grup DEP' li
milletvekili ile ara�t�rma yaparken, ne yaz�k ki Batmanda �ehrin
ortas�nda faili me�hul bir cinayete ya�am�na son vermi�tir.
1960 y�l�nda g�z alt�na al�nan i�i�leri
Bakan� Nam�k Gedi
g�zalt�nda bulundu�u Harp okulunun penceresinden atlayarak intihar
etmi�tir. 1967 y�l�nda intihar eden bir ba�ka milletvekili de
Bal�kesir milletvekili Muzaffer Emiro�lu dur.
12 eyl�l 1980-1983 y�llar� aras�nda mahkeme
karar�yla 54 ki�inin cezas� infaz edilmi�tir. 1971 y�l�nda
Deniz Gezmi�, Yusuf Arslan,
H�seyin �nan� �n idam�, toplumunu derinden etkilemi� ve halende
etkilemektedir. 1984-1991 y�l�ndaki 500 civar�ndaki idam su�lusunun
cezalar�n�n 10 y�la indirilmi�, 1991 y�l�ndan bu yana da hi�bir idam
cezas� uygulanmam��t�r.
2-idam cezas� s�reci
Cezalar�n t�rleri, toplumlara, co�rafya ve zamana g�re
de�i�mekte, insanile�me y�n�nde geli�mektedir. �rne�in ge�mi�
tarihte y�rt�c� hayvanlar�n �n�ne atma, at arkas�na ba�lama, demirle
organlar� par�alama gibi cezalar ger�ekte uygulanm��t�r. Bug�n
ABD'nin baz� eyaletlerinde 'zehirli i�ne', 'elektrikli sandalye',
'gaz odas�na kapama' �eklinde infaz edilmektedir. T�rkiye'de ise
ge�mi� d�nemde, meydanlarda as�l�p, birka� g�n ibreti alem i�in
meydanda b�rak�larak ceza yerine getiriliyorken, bug�n mahkumun
as�lmas� suretiyle gizli olarak, g�ne� do�madan �nce yerine
getirilmektedir.
�dam cezas� da b�t�n d�nya �lkelerinde var
iken, 50 y�ld�r kald�r�lmas� y�n�nde yo�un tart��malara konu olmu�
ve Avrupa Birli�i �lkelerinin tamam�nda kald�r�lm��t�r. Ya�ama
hakk�, 6 nolu protokolle imzaya a��lm�� ve e�ilim ve geli�me,
cezan�n kald�r�lmas� y�n�ndedir. Nitekim idam cezas�n�n var oldu�u
�lkelerde de uygulama yo�unlu�u ciddi derecede azalm��t�r. 1984
y�l�ndan buyana infaz yap�lmayan T�rkiye'de,
1991 y�l�nda ��kar�lan kanunla
yakla��k 500 civar�ndaki idam cezas� dosyas�, 10 y�l a��r hapse
d�n��t�r�lm��t�r. Haziran 1999 tarihi itibariyle 30 dan fazla kanun
maddesinde yer alan idam cezas�na mahkum olan 47 ki�idir. Bunlar�n
infaz� y�n�nde bir e�ilim ve talep olmad��� gibi, 1997 y�l�nda
Bakanlar Kurulunca haz�rlanan ceza kanunu tasar�s�nda idam cezas�n�n
kald�r�lmas� �ng�r�lm��t�r.
3- De�i�iklik gerek�esi
TBMM'nin g�ndeminde bulunan Bakanlar
Kurulunun tasar�s�nda genel gerek�e olarak, aynen: "......... Avrupa
�lkelerinde 18. y�zy�l�n ikinci yar�s�ndan sonra ceza kanunlar�
yapma hareketlerine giri�ildi�i ve 19. y�zy�l s�resince bu hareketin
yayg�nla�arak s�rd�r�ld��� bilinmektedir. Bu d�nemde meydana
getirilen ceza kanunlar�n�n ortak �zellikleri aras�nda en
�nemlileri, �iddetin azalt�lmas�, �l�m cezas� uyguland��� hallerin
keza azalt�lmas� ve �ahsi h�rriyet ve haklara �st�n yer verilmesi,
i�kence usullerinin bertaraf edilmesidir. Bununla beraber 19.
y�zy�l�n ba��ndan itibaren meydana getirilen kanunlarda a��r cezalar
yeniden itibar g�rmeye ba�lam�� ise de, bu y�zy�l�n ikinci
yar�s�ndan itibaren cezalarda yumu�ama ak�m� kendisini g�stermi� ve
bu hususta liberalizm ve h�manizm ba�l�ca etkenleri olu�turmu�tur...
Ancak �lkemizde y�llardan beri uygulanmayan bu cezan�n hala kanunda
yer almaya devam etmesi art�k yerinde bir tutum say�lamaz...
�ntasar� �l�m cezas�n� kald�rm�� ve bunun yerine a��rla�t�r�lm��
m�ebbet hapis cezas�n� koymu�tur. �l�m cezas�n� kald�rm�� �lkelerde
bu ceza yerine �zel h�rriyeti ba�lay�c� ceza koyma hususundaki
ak�mlar, b�ylece T�rk mevzuat�na da yans�m�� olacakt�r.
Tasar�n�n 58 inci madde gerek�esinde, "1994
y�l�nda y�r�rl��e giren yeni Frans�z Ceza Kanunu, �a��m�z ceza
hukukunun en m�kemmel bir eseri olmak �zelli�ini ta��maktad�r" diye
tan�mlanmakta ve bu kanundaki �l�m cezas� yerine 'a��rla�t�r�lm��
m�ebbet a��r hapis' cezas� benimsenerek getirilmi�tir. Bu cezada,
mahkumun cezaevi d���nda �al��t�r�lamayaca��, ziyaret�ilerine
s�n�rlama getirilece�i, izin verilmemesi, �zel k�s�mlarda
bulundurulma gibi a��rla�t�r�c� uygulamalar yap�laca��
belirtilmi�tir.
4- Sivas Davas� idamlar�
�zellikle belirtmek isterim ki, Sivas
davas�nda m�dahiller ve vekilleri e�er idam cezas�n�n kald�r�lmas�
g�r���nde iseler, mahkemeye bu g�r��lerini a��k�a belirterek
san�klara idam cezas� yerine m�ebbet hapis cezas� verilmesini talep
edebilirlerdi, idam cezalar�na her zaman kar�� ��km�� sosyalist
g�r��te olan m�dahiller ve vekilleri bu talepte bulunmak
zorundayd�lar. Bu talep hem ilkeli olman�n bir gere�i hem de, idam
cezas�n�n kald�r�lmas�n�n g�ndemde oldu�u bu g�nlerde ciddi bir
de�er ve anlam ifade edecekti. Keza kar��tlar�m�za kar�� bile
ilkelerimizi savunmak, �eli�kiye d��memek samimiyetimizin a��k bir
g�stergesi olacakt�r.
Hem de dil ucuyla, sessizce de�il g�r bir
sesle, kar��tlar�m�z�n yarar�na olsa da ilkelerimizi savunmak,
y�ksek de�erde bir inand�r�c�l�k sa�layacakt�r. Dolay�s�yla Abdullah
�calan' �n, Fahriye Erdal'�n veya di�er sosyalist idam mahkumlar�n�n
idam�na kar�� ��kmak fikri daha anla��l�r ve kabul edilir olacakt�r.
Baz� konular istisna kald�rabilir. Ancak
idam cezas� gibi bir konu istisna kald�ramaz. Sivas davas�
mahkumlar�n�n, �ete su�u mahkumlar�n�n, Fahriye Erdal'�n, Abdullah
�calan' �n ve t�m idam mahkumlar�n�n infaz�na kar�� ��kmak gerekli
ve zorunludur. �in y�netiminin Do�u T�rkistanl� uygur T�rklerinden 7
ki�iyi idam etmesine, ABD'deki idam cezalar�na, Arabistan'daki �l�m
cezalar�na da hi�bir siyasal ayr�m ta��madan kar�� ��kmak, ilkeli
olmak i�in �artt�r. Sivas davas�nda idam mahkumu olan Ali Kurt' un;
"Adnan Menderes, Deniz Gezmi� hakk�nda yap�lan hatan�n bana
yap�lmamas�n� umuyorum" dile�i bizi biraz d���nd�rmelidir.
5- �dam cezas�n�n de�erlendirilmesi
Tart��malar hukuki, bilimsel ve ilke
d�zeyinde olmaktan ziyade '�rnek olaya', '�rnek ki�iye�
�zg�lendirilerek duygusal ve siyasal etki alt�nda y�r�t�lmektedir.
Bu d�zeydeki tart��malarla �ok boyutlu, derinli�i olan 'idam' cezas�
konusunda do�ru d���nmek, toplumsal fayda i�in do�ruyu bulmak
zorla�maktad�r.
Konuya bilimsel bakamayan her de�erlendirme
yanl��tan kurtulamaz. Konu hakk�nda objektif ve bilimsel olarak
de�erlendirme yapmaya �al���lacakt�r .
�zellikle de san�kla kendisini
�zde�le�tiren bir toplum kesiminin bulunmas� halinde, idam cezas�
daha da bir �nem ve anlam kazanmaktad�r.
Hukuken su�lu denilen bir ki�iye
toplumun bir kesimi su�suz olarak bakabiliyorsa ve de ileride
toplumun farkl� kesimleri farkl� bakabilecekse, su� siyasetinin
gere�i, �n yarg�s�z, kin duygular�ndan uzak sosyolojik temelde
toplumsal fayda a��s�ndan bak�lmal�d�r.
Su� toplumsald�r, ceza da toplumsal
olmal�d�r. Kan davas� g�der gibi �� alma duygular�yla yap�lan
cezaland�rmalar kesinlikle her topluma zarar vermi�tir.
Asl�nda genel olarak toplumdaki hakim
e�ilim, idam cezas�n�n kald�r�lmas� y�n�ndedir. Nitekim Bakanlar
Kurulunun tasar�s�na da girmi�tir. Sivas davas�nda ve �calan
davas�nda, �rnek olay olarak idam cezas�n�n varl���n� savunma
e�ilimi topluma yapay olarak getirilmi�tir.
Keza Avrupa �nsan Haklan
Mahkemesi'ne verilen idam edilmeme garantileri, san�klar a��s�ndan,
kazan�lm�� toplumsal bir hak olu�turur.
�dam cezas�, kals�n tart��malar� art�k
geride kalm��, gerek toplumda gerekse Meclis' te, kald�r�lmas�
y�n�nde genel kabul olu�mu�tur. idam cezalar�n�n kald�r�lmas� art�k
bir zamanlama sorunundan ibarettir. �dam cezas�n�n varl���,
yurtd���ndaki su�lular�n iadesini engellemekte, yarg�lama yapamamak
gibi �nemli bir sonu� do�urmaktad�r. Yine Avrupa Birli�i �yesi 41
�lke aras�nda tek idam cezas� olan �lke olarak, adayl���n �yeli�e
d�n��mesinde en b�y�k engel olan idam cezas�n� bir an �nce kald�rmak
gereklidir. idam cezas� uygulanmad��� s�rece, kanunda varl���n�
savunmak makul gerek�elerle a��klanamaz.
Asl�nda 1984 y�l�ndan bu yana uygulanm�yor
olmas� da toplumsal olarak idam cezas�n�n gereksizli�ini
g�stermektedir.
Hatta 12 Eyl�l askeri d�neminde yap�lan,
ola�an�st� d�nemin ve siyasal ko�ullar�n sonucu yap�lan 54 infaz da
ola�an hukuk d�nemlerinde savunulamaz. Ola�an d�nemde toplumsal
beklentiyi kar��lamak ama�l� hukuk d�zenince yap�lm��
cezaland�rmalar olarak g�r�lemez. Bu nedenle toplum 30 y�ld�r ceza
hukukunda idam infaz� beklentisi ve ihtiyac� i�inde de�ildir.
Ayr�ca, ibreti alem i�in meydanlarda yap�lan infaz art�k, gizlice
sabaha do�ru g�ne� do�madan yap�lmaktad�r, idam cezas�n�n gizlice
yap�lmas� dahi 'amac�' n�n ortadan kalkt���n� g�stermektedir.
Di�er yandan ya�anan idam infazlar�,
toplumda kamu d�zenini sa�layaca��na, aksine toplumsal huzuru
bozmakta, ciddi toplumsal y�k�nt�ya neden olmaktad�r. Adnan Menderes
ve arkada�lar�n�n, Deniz Gezmi� ve arkada�lar�n�n idam� toplumun
vicdan�n� kanat�c�, toplumu sars�c� derinlikte yaralar a�m��t�r.
idam cezas�n�n varl�k sebebi b�t�n�yle
ortadan kalkm��, kanunda yer almas� da art�k topluma zarar verir
hale gelmi�tir. Gelecekte de mutlaka kald�r�laca��na g�re, bir an
�nce kald�r�lmas� yerinde olacakt�r. Bunu geciktirmek �lke
menfaatleri ad�na art�k savunulamaz.
Mahkemeler kanunu uygulamak zorunda oldu�u
i�in, idam cezas� vermek zorunda kalabilirler. Ancak hakime tan�nan
cezay� indirim yetkisi, (TCK m. 59) mahkemelerce idam cezas� yerine
m�ebbet hapis verilebilmesine m�saittir. idam cezas�n�n kald�r�lmas�
tart��malar�, cezan�n TBMM'ce uygulanm�yor olmas�, 1998 y�l�nda
Bakanlar Kurulu' nun imzas�n� ta��yan Ceza Kanunu tasar�s�nda idam
cezas�n�n kald�r�lm�� olmas�, d�nya �lkelerinin �o�unda ve Avrupa
�lkelerinin tamam�nda kald�r�lm�� olmas� vb. nedenleri san�k lehine
cezay� hafifletici takdiri sebep olarak de�erlendirilip idam cezas�
yerine m�ebbet hapis cezas� verilmesi m�mk�n olabilir. B�ylelikle
mahkemeler toplumsal ger�eklikle uyumlu hale gelmi�, kanunun �z�,
ruhu y�n�nde uygulama yapm�� olacakt�r. Ger�ekte idam cezas�ndan
daha a��r olan ceza, m�ebbet hapis cezas�d�r. �dam cezas�, su�
siyasetine uymad��� gibi, bir insan� �ld�rme eylemidir. B�yle bir
eylemle cezadan beklenen faydalar ger�ekle�emez. Ge�mi� zamanda
ibreti alem i�in meydanlarda yap�lan 'dara�ac�na asma' eylemi , bu
g�n art�k yap�lmamaktad�r. ��nk� ibreti alem i�in denilebilecek bir
etkiyi t�mden kaybetmi�tir. Gizlice sabaha do�ru yap�lan idamla, bir
insan�n �l�m� ve topra�a g�m�lmesi eyleminin '�� almak' d���nda bir
anlam� bulunmamaktad�r.
Di�er yandan, idam cezas� ger�ekten
cayd�r�c�l���n� da yitirmi�tir. Su� i�leme nedenleri bulundu�u
s�rece, su�lu karakterlerin var olmas� ka��n�lmazd�r. Su�lu,
cezas�n�n idam oldu�unu bilerek su� i�lemektedir. Bu konuda
istatistikler idam cezas�n�n cayd�r�c� olmad���n� g�stermektedir.
Kald� ki siyasi su�larda idam cezas�n�n cayd�r�c�l���ndan bile
bahsedilemez. 1980-1984 y�llan aras�nda 12 Eyl�l askeri darbesi
d�neminde yap�lan 54 infaz�n y�zde 90'n� siyasi su�lard�r. �dam
cezas�n�n bir ceza siyaseti olmaktan ziyade rejimin, hakim g��lerin,
be�enmedi�i siyaset taraftarlar�n� 'g�ya' cezaland�rma arac� olarak
kulland��� a��kt�r.
Keza a��k�a bilinmekte ve anla��lmaktad�r
ki 1961 y�l�nda idam edilen d�nemin ba�bakan� ve bakanlar� bug�n
ya��yor olsalard� su�lu g�r�lmeyecekti.
Nitekim devlet t�reni ile itibarlar� iade edilmi�tir. Menderes'in
�ahs�nda yap�lan adli hata, siyasi hata bug�n bizleri derinden
�zmektedir. Adalet, toplumsal fayda nerede?
Yine inan�yorum ki
Deniz
Gezmi� ve arkada�lar� idam edilmese bug�n serbest olacak, 50
ya�lar�ndaki Deniz, H�seyin, Yusuf tan T�rkiye �ok
faydalanabilecekti. Bu �� yi�idin as�lmas�yla T�rkiye ne kazand�?
Aksine Denizler gibi d���nen binlerce gen� devlete kar�� so�uk durdu
ve halen de sosyalistlerin bu nedenle devlet y�netimlerine has�m
duygular� bulunmaktad�r.
�a�da� Ceza Kanunu; su�un i�leni� nedenleri
�zerinde esasl� olarak durabilmeli ve cezan�n muhtemel sonu�lar�n�
de�erlendirerek kararlar verebilmelidir.
Su�u toplum
yaratm�� ve su�lu ortaya ��km��t�r. Sosyolojik olarak, felsefi
olarak, bilimsel y�ntemlerle tespitler yap�l�p su� siyaseti
olu�turulabilmelidir. �rne�in Sivas davas�ndaki 33 ki�inin idam�na.
Abdullah �calan' �n idam�na b�yle bak�labilmelidir. Sorun, su�lunun
yapt��� eylemi savunmak, iyi g�rmek meselesi de�ildir. Ku�kusuz
olaylara, su�a, san��a b�yle bakanlar da bulunabilecektir.
�dam cezas�n�n kald�r�lmas� tart��malar�
yap�l�yorken, bir yandan da mahkemelerce �dam cezalar� verilmeye
devam ediyor. Son bir ay i�inde 8 idam cezas� verilmi�. Meclise
g�nderilen idam karar� 84'� bulmu�, 31 ki�inin idam cezas�yla mahkum
edildi�i Sivas davas� mahkumlar�n�n dosyalar� da TBMM� ne
g�nderilmi�tir.
Genel kabul g�rm�� ve toplumsal kayba,
ma�duriyete neden olmam�� bu fiili uygulama, art�k san���n toplum
vicdan�ndaki kazan�lm�� hakk�d�r.
�dam mahkumlar�n�n bu kazan�lm�� hakk�n�
art�k verelim
Hac� Ali �zhan..........................................................................
idam cezas�n� kald�ran TBMM ne na�izane te�ekk�rlerimi bildirmek
isterim.2002-ankara-HA�.
ANA
SAYFAYA D�N
|