TÜRK�YEN�N S�YASET TAR�H�N� �NCELEYEN �NSANLAR BELK�DE ÇOK AZ �EY B�L�YORLARDI.. PERDE ARKALARINDA NELER�N DÖNDÜ�ÜNÜ MAALESEF H�ÇB�R�M�Z B�LM�YORUZ..

  EGE SORUNU

A.Ege Denizi:                                                                                                                                           Ege denizi,doguda Anadolunun bati kiyilari;kuzeyde,trakya ve Dogu Makedonya g�ney kiyilari;batida,Tesalya ve Mora yarimadasi dogu kiyilari;g�neyde Giriy ve Rodos adasi ile �evrilmistir.179 bin km.kare y�z�l��m�ndedir.Pek girintili ve �ikintili olan kiyilari ve kapsadigi bir�ok adalar,bu denizin daha �nce b�y�k bir kara par�asi oldugunu anlatmaktadir.bug�n de sik sik meydana gelen tektonik olaylar,Ege b�lgesinde jeolojik dengenin hala kurulamadigini g�stermektedir.

Ege denizinden T�rkiyenin bati sahillerine bir g�z atarsak,Ege adalarinin stratejik bakimdan b�y�k �nem tasidigini ve T�rkiyenin emniyetinde b�y�k rol oynadigini g�r�r�z.Yunanistan�a terkedilen Sakiz,Midilli,Nikarya ve Sisam adalari silahsizlandirilmis ve b�ylece T�rkiye bati sahillerinin Yunanistan�dan gelecek her tecav�ze karsi emniyeti saglanmistir.Keza,10 subat 1947de Italyanlardan yunanlilara devr edilen g�ney Sporat adalari (12 ada) da ayni stat� koda bulunmaktadir.

Yunanistanin dogusundaki Egriboz-Andros-Tinos ve Anadolu kiyilarina yakin bulunan Ikaria-Sisam (Samos adalari) derinligi en �ok 1244 metre olan Kuzey Ege denizini,derinligi 2550metreye varan Guney Ege denizinden ayirillar.

(1) Kuzey Ege Denizindeki Adalar

(a)�anakkale Bogazi �n�ndeki Bozcaada ile bunu hemen kuzeyindeki Tavsan adalari,G�k�eada (Imroz) ve Limni adasi Bogaz�in savunmasinda b�y�k rol oynar,bogaza ulasan deniz yollarini kontrol eder.

(b)Kuzey Ege denizinin dogusundaki Dogu Sporat adalari (Midili,Sakiz ve sisam adalari) Anadolunun Ege kiyilarini �evrelemektedir.Bu adalar,Anadolu�ya giris istikametlerinin karsisinda yer almistir;Anadolu�nun savunmasinda��Ileri Karakol�� durumundadir;Anadolu�ya yapilacak taaruzda da basamak tahtasi rol�n� oynarlar.

(c) Egedenizinin kuzeyindeki Semadirek(Semendirek,Somatraki)ve Tasoz adalari,Dedeagac ve Kavala gibi bati Trakya ve dogu Makedonya istikametlerini a�an limanlarin karsisina rastlamaktadir.

(d) Kuzey Ege�nin batisindaki irili ufakli 80 ada ve adaciktan olusan Kuzey Sporat adalari,Egriboz adasi ve Andros adasi,Yunanistan kiyilarina karsi Ege denizinden yapilacak taaruzda birer basamak tahtasi teskil ederler veya Avrupa kitasindaki Yunan topraklarinin illeri karakolu durumundadir.

(2)G�ney Ege Denizindeki Adalar:

(a) 12 ada (G�ney Sporat adalari,Dodekanesos):

20.y�zyil baslarinda Dogu Ege adalari ile birlikte Cezairi Bahri Sefid vilayeti olarak anilirdi.Kirka yakin adacik ve kayaligi bulunan bu adalarin baslicalari:Patmos,Lipsos,Leros,Kalimnos,Istank�y (Kos),Incirli (Nisiros),Tilos,S�mbeki (Simi),Khaliki,Rodos,Meyis,Istampalya,Kasos,Karpatos�dir.

(b) Kiklat (Cyclades) Adalari:

Andros,Tinos,Mikonos,Naxos,Amorgos,Yiaros,Siros,Paros,Ios, Thira,Anafi,Kea,Kithnos,Serifos,Sifnos,Kimonos,Poliaigos,Milos,Folegandos. Bu adalar grubu.1000 metreye kadar y�kselen daglik ve volkanik araziden ibarettir.Bunlar da,batmisbir kara par�asinin kalintilari olup,genellikle �iplak ve kayaliktirlar.Hemen hemen b�t�n gemilerin ugrak yeri olan bu adlar grubunun bassehri durumundaki Hermapolis,Siros(Sira)adasindadir.Bu adalar grubu,12 ada ile birlikte,kuzey-g�ney y�n�ndeki b�t�n deniz yollarinin kontrolaltinda bulundurulmasini saglar.

(3)Girit Adasi:

Ege denizinin en b�y�k adasidir.Batisindaki Kithira ve Andikithira adalari ile ,dogusundaki Kasot,Kerpe ve Rodos adalari ile birlikte Ege denizini g�neyden kapar.Uzunlugu 250,en genis yeri 54,en dar yeri 13 kilometre olan Girit adasinin kuzeybati ucu Mora�dan 110,kuzeydogu ucu da Anadolu�dan 200,g�ney ucu ise Bingazi�den 325 kilometre uzakliktadir.

Belli basli liman ve iskeleleri,kuzey kismindadir.Stratejik bakimdan Ege denizinin g�ney kilidi olan Girit adasi,Akdeniz�den ge�en veya Ege denizine girip �ikan t�m deniz yollarina egemendir.

B.Kibris Adasi:

���nc� Zamanda Anadolu ile birlesik iken,d�rd�nc� zamandaki ��k�nt� sonucu Ayrilan 9282 km.kare b�y�kl�g�ndeki Kibris adasi,Anadolunun bir par�asidir.Uzunlugu,dogusundaki Karpas(Andreas)burnu ile batisindaki Arnavut(Hirisofu) burnu arasi 227;eni,kuzeyindeki kormacit(Kormakiti) burnu ile g�neyindeki Dogan(Gata) burnu arasi 97 km�dir.T�rkiye�den(Anamur-Kormacit burnu arasi) 71, Yunanistan�dan(Pire-Arnavut burnu arasi) 800 km. Olan Kibris adasi,T�rk milli g�venligini saglama bakimindan olduk�a b�y�k deger ve �nem tasimaktadir.T�rkiye�nin Akdeniz�e a�ilan b�t�n kapilarini kapatir; Iskenderun k�rfezi ve Mersin limaninin emniyetini saglar.Buna karsilik,yabanci bir devlet elinde bulunmasi halinde,g�neyden Anadolu�nun emniyetini tehlikeye sokar,�zellikle Yunan kusatma �emberinin tamamlanmasina neden olur.O kadar ki,bati Anadolu�ya bir �ikarma halinde,Kibris�tan Iskenderun ve Mersin b�lgelerine yapilacak bir Yunan harekati,T�rk ordularinin gerisine �esitli y�nlerden etkili olur.Bunun disinda,Dogu Akdeniz ve hatta dolyli olarak t�m Akdeniz deniz yollarini kontrol eder;Orta Dogu�ya yapilacak her t�rl� m�dahelede �s durumundadir.Nitekim,Akdeniz�de ve �evresindeki siyasal gelismelerde Kibris i�in devletlerce(batmayan u�ak gemisi) terimi kullanilmaktadir.

2.Yunanistan�in Istiklalini Elde Etmesi ve Bu Tarihten �nce Adalarin Durumu:

A.Yunanistan�in Istiklalini Elde Etmesi:

1699 tarihinden itibaren Osmanli Imparatorlugunda gerileme baslamisi.Buna karsilik 1789 Fransiz ihtilaninin olmasi ve milliyet fikirlerinin gelismesi,Ingiltere�nin Adriyatik denizindeki yedi adayi bagimsiz hale getirmesi,Osmanli Imparatorlugu camiasindaki T�rk olmayan unsurlar ve bu arada Yunan halki �zerinde bagimsizlik fikir ve d�s�ncelerinin artmasina sebep olmustu.Avrupa devletleri �zellikle Rusya ve Avusturya-Macaristan Imparatorlugu,Osmanli �lkesi ile daha yakindan ilgilenmeye basladilar.Osmanli devletindeki azinliklari kiskirtmayi ve maddi,manevi destekleri ile imparatorlugun par�alanmasini hedef edindiler.Zaman zaman firsatlar yaratarak azinliklarin ayaklanmalarini kolaylastirmak ve desteklemek i�in osmanli devletine saldirida bulundular.�rnegin: Rusya 26 Nisan 1828�de Osmanli devletine saldirdi.Kendi topraklarini b�y�tmekle berber Balkanlardaki azinliklari da destekledi.Osmanli ordusu Ruslarla �arpismakta oldugundan,azinliklarin bu ayaklanmalarini geregi gibi bastiramadi.

Azinliklari,�zellikle Yunanlilari destekleyen yalniz Rusya degildi.Fransa ve Ingiltere�nin de Osmanli Devletine m�daheleleri olmakta idi.Zira 9 Temmuz 1829�da Fransa ve Ingiltere,Babiali�ye "Mora ile Siklat adalarinda bir Yunan h�k�metinin kurulmasi"hakkinda bir nota verdiler.Osmanli Devleti bu notayi geri �evirdi.

16 Kasim 1829�da imzalanmis olan Londra protokol� geregince Mora ve Siklat adalarindaki Yunanlilari,�� b�y�k devlet a�ik�a himayeleri altina aldilar.B�ylece,Yunan devleti hem �� b�y�k devletin ve ham de Avrupadan Yunanistan�a g�n�ll� olarak Kosup giden bir�ok sair,yazar ve askerlerin maddi ve manevi yardimi ile kurulmus oluyordu.

D�zenledikleri protokole g�re,kurulan Yunanistan�in kuzey siniri Astropotamos nehrinin agzindan Spercheyos nehrinin agzina kadar �ekilen bir hat olacak;Egriboz,Skyrios,Siklat ve Seytan adalari bagimsiz Yunan Prensligine verilecekti.

1828 Osmanli-Rus harbinden bitkin bir halde �ikmis olan Osmanli Devletinin de,bunlari kabulden baska yapacak bir seyi olmadigi i�in,Yunan istiklali,24 Nisan 1830�da Osmanli Devletince de kabul ve tasdik olundu.

B.Yunanistan�in Istiklaline Kavusmasindan �nce Adalarin Durumu

Her ne kadar Yunanistan�daki isyanlarla birlikte Egriboz,Girit,Sisa ve Sakiz gibi adalardaki Yunan ayaklanmalarina sahit olunmakta ise de bu Yunanistan�in adalar �zerinde bir hak idia etmelerini gerektirmezdi.

T�RK-YUNAN ILISKILERI VE DEVLETLER ARASI TUTUM

1798 tarihinden beri 'Megalo Idea'(B�y�k �lk�) pesinde kosan Yunanlilar,24 Nisan 1930'da kavustuklari bagimsizliklari ile Megalo Idea'nin birinci maddesini ve kismen ���nc� maddesini ger�eklestirmis oluyorlardi.Bundan da yetinmeyeceklerdi ve yetinememislerdi de.Rusya'nin,Ingiltere'nin,Fransa'nin ve hatta Avusturya-Macaristan Imparatorlugu ve Almanya ve Almanya'nin destegini sagladik�a Megalo Idea'nin diger hedeflerini de ele ge�irmeye devam edeceklerdi.Bu y�zden b�lgede d�nya barisini bile tehlikeye d�s�revcek durumlari yaratmaktan �ekinmiyorlardi.Yalniz Yunanistan'in kuvveti,Megalo Idea'nin tahakkuk ettirilmesine yetemezdi.Bu nedenledir ki,her vesile ile,Osmanli devletinin zayif d�st�g� zamanlari kollamislardi;�zellikle devletin i� karisikliklarindan faydalanmislardi;bu arada b�y�k devletlerin de himayesini saglamak suretiyle muvaffak da olmuslardi.

B�ylelikle,1828 Osmanli-Rus harbinden yenik �ikmamizdan faydalanmislar;hem istiklalini ve hem de Egriboz,Skyros,Kiklat,Adalar grubu ile Seytan Adalarini ele ge�irmislerdi.

1862 Yunan isyaninda kral Othon-1.'nin devrilmesi ve Danimarka PRENSLERINDEN Guillaumeun,Yorgi-1.adi ile Yunan tahtina ge�mesinden faydalanilmistir; 29 Mayis 1864'te Ingiltere h�k�metinden,Osmanlilar'dan Ruslar'in eline ve onlardan da Fransizlar'in ve nihayet Ingilizler'in himayesine ge�en Yunan denizindeki yedi adanin(Korfu,Paksos,Aya Mavro,Serigo,Itaki,Kefelonya,Zanta),sakinlerinin de istegiyle Yunanistan'a hediye edilmediyle saglanmisti.Osmanli h�k�metinde 8 Nisan 1865'te bu ilhaki tanimak mecburiyetinde kalmisti.

1877-1878 Osmanli-Rus harbinde savasin Ruslar'in lehine cereyan etmesi �zerine Ruslar,Panislavizm karsisinda pan-Helenizm'I tehlikeli g�rm�s ve Rus-Yunan ittifakina yanasmamislardi.Ancak,Osmanlilar tam bir yenilgi i�indeydiler ve ikinci bir gailenin altindan kalkacak durumda da degildiler.

Osmanlilar'in bu zayif durumundan faydalanan Yunanistan,Girit'te isyanlar �ikarmis;b�y�k Avrupa devletlerini de yardimini saglayarak,Halepa(Hanya'nin kuzeydogusundadir) anlasmasiyla 21 Temmuz 1881'de Teselya ile Nar'da(Arta)kasabasini ele ge�irmeye muvaffak olmuslardi.

1912-1913 Balkan Harbi'ne 18 Ekim 1912 tarihinde katilan Yunanistan,Esasen zayif olan Osmanli donanmasinin Dogu Trakya'daki kara harekatini destekleme g�revinde bulunmasindan ve dolayisiyla mesgul olmasindan faydalanarak:

a. Kuzey Ege denizindeki Limni adasini 22 Ekim 1912'de;Tasoz,Imroz ve Ayastrati adalarini 31 Ekim 1912'de;Semendirek adasini 1 Kasim 1912'de;Bozcaada'yi 7 Kasim 1912'de ele ge�irdi.

b. G�ney Spopat adalarindan Psara adasini 4 Kasim 1912'de ;Nikarya adasini 17 kasim 1912'de ; Midilli ve Sakiz adalarini 3 ocak 1913'te;Sisam adasini da 16 mart 1913'te zaptetti.

c. Osmanlilardan tam muhtariyetini 28 kasim 1897 de koparmis o1an girit adasinida,13 ekim 1912'de isgal etti.Yunanistan,Osmanlilarin Balkan harbinde yenilmesi �zerine , 30 mayis 1913'te d�zenlenen Londra Antlasmasiyla, Kuzey Adalar denizindeki Imroz e Bozcaada disindaki Kuzey Ege denizi adalarini ve G�ney Sproat adalarini ele ge�irdi.

ANA SAYFAYA D�N