|
Ya�� T�rkiye
Cumhuriyeti ile bir olan ve ATAT�RK��n do�rudan
kuruculu�unu yapt��� CHP�nin nas�l bir karga�a i�ine d��t���,
son yap�lan ola�an�st� kurultay ile apa��k ortaya ��km��t�r.
�SMET �N�N��n�n genel ba�kan se�ilmeyip sonunda da partiden
de ayr�lmas�n� izleyen y�llarda; de�i�ik �ideolojik
ser�venler�e sokularak; ATAT�RK��n �izdi�i �rota�
n�n �ok uza��nda kalan CHP; giderek siyaseti kendine i� ve
meslek edinenlerin elinde, 18 Nisan se�imlerinde �oy baraj��n�
da a�amay�p, kuruculu�u yapt��� devletin Meclisi�nin d���nda
kalm��t�r.
ATAT�RK ilk ad� �Halk
F�rkas�� olan CHP�yi kurarken hangi d���nceden yola
��km��t�r? Bunu kendisi 18 Ocak 1923�de yapt��� bir konu�mada
��yle a��kl�yor:
�Ben Halk
F�rkas� nam� alt�nda bir f�rka te�kil edece�im dedi�im zaman
zannolunmas�n ki milletin muhtelif s�n�flar�ndan bir veya iki
s�n�f�n menfaatini yahut refah�n� temine matuf bir gaye takip
edece�im. F�rkan�n program� b�t�n milletin refah�n� ve saadetini
temine matuf olacakt�r. Ortaya koyaca��m�z �ey m�spet millet
program� olmal�d�r.�
Yine 7 �ubat 1923�te
Bal�kesir�de Pa�a Camiii�nde minberden konu�mas�ndan sonra;
halk�n kurmay� �ng�rd��� �f�rka� hakk�nda sorular�na
verdi�i yan�tta: �Milletin siyasi partilerin �at��mas�ndan
�ok can� yanm�� oldu�una� dikkati �ekerek; �Ba�ka
memleketlerdeki partilerin s�n�f menfaatlerini muhafaza i�in
kuruldu�unu ve bizde g�ya ayr� ayr� s�n�flar varm�� gibi
teess�s eden partiler y�z�nden
malum olan ac�kl� neticelere �ahit oldu�umuzu ve halbuki Halk
F�rkas� dedi�imiz zaman bunun i�inde vatanda�lar�n bir k�sm�
de�il, b�t�n milletin dahil olaca��n��
s�ylemi�; kafasiyle, eli i�leyen t�m ulus bireylerinin
u�ra��lar�n� ayr� ayr� inceledi�ini belirterek sonu�ta:
�Muhtelif meslekler erbab�n�n menfaatlerinin yekdi�eriyle
imtiza� halinde oldu�unu, bunlar� s�n�flara ay�rmak imkan�
bulunmad���n� ve hepsinin halktan ibaret oldu�unu� �ne
s�rm��t�r. Kendisinin �nl� s�zlerinden olan �s�n�fs�z,
imtiyazs�z kayna�m�� bir kitleyiz� s�z� de, bu parti
g�r���n� do�rulamaktad�r.
Anadolu Ve Rumeli M�dafaa-i
Hukuk Cemiyeti, Halk F�rkas� �ekline 9 Eyl�l 1923�de ATAT�RK
taraf�ndan resmen bir parti olarak kurulmas�yla ge�mi�tir.
Halk F�rkas�, 23 Kas�m 1924�te �Cumhuriyet Halk F�rkas��
ad�n� alm��t�r. Cumhuriyet Halk F�rkas��n�n ilk nizamnamesinin
birinci maddesi partinin;
A Milli
Hakimiyetin halk taraf�ndan ve halk i�in icras�na rehberlik
etmeye
B T�rkiye�yi asri
bir devlet halinde y�kseltmeye
C T�rkiye�de b�t�n
kuvvetlerin �st�nde kanunun hakimiyetine �al���laca��n�
belirtmektedir.
1523 Ekim 1927�de toplanan CHP Ikinci Kurultay��nda parti
t�z���ndeki Cumhuriyet�ilik, Halk��l�k, Milliyet�ilik ilkelerine
a��kl�k getirilmi�; din ile devlet i�leri ayr�lm��; dil, duygu,
d���nce birli�ine dayanan Vatanda�l�k ruhunun temelinin T�rk
Dili ve K�lt�r�n�n olu�turulaca�� vurgulanm��t�r.
CHP�N�N
�K�ML�K�
KARTI
T�pk� vatanda�lar�n
n�fus kimlikleri gibi, partilerin de �kimlikleri� vard�r.
N�fus kimliklerinde yer de�i�tirmeleri d���nda, kimse bu
kimlikteki ad, soyad, do�um yeri ve y�l�n� diledi�i gibi
de�i�tiremez. Bunlarda bir yanl��l�k veya de�i�tirme zorunlulu�u
varsa, bunlar�n mahkeme yoluyla yap�lmas� gerekir.
Ger�i bir partinin kimli�i, vatanda��n n�fusa kay�t bilgilerini
ta��yan kimlik belgesi gibi bir �kart�a yaz�lmasa da, niteli�i
y�n�nden benzerlikler ta��r. Ku�kusuz parti y�netimleri, �e�itli
organlar� ve �zellikle de �genel ba�kanlar�� arac�l���
ile yeni kimlikler edinebilirler. Bunun iyi ve k�t� sonu�lar�n�n
sorumlulu�unu da ta��rlar. Ancak bir siyasi ahlak anlay���
olarak �u �ne s�r�lebilir ki; hi�bir parti y�netimi, yetkili
olsa da, kurucusunun partiye uygun g�rd��� temel kimlik
�zelliklerini de�i�tirmemeli, bunu kendisinde bir hak
olarak g�rmemelidir. E�er bunu de�i�tirmek isteyen parti
yetkilileri varsa; yapacaklar� en d�r�st i�, partinin kimli�ini
kurucusunu d��lay�p de�i�tirmek ya da bozmak yerine, o partiden
ayr�l�p, kendi g�r��lerine uygun yeni bir parti kurmakt�r.
Herhalde d�nya siyaset tarihi, kurucular�n� hi�e say�p, parti
kimliklerini kendilerine g�re de�i�tirenlerin partiye kal�c� bir
bir ba�ar� sa�lad�klar�na tan�k olmam��t�r. Se�men; parti
kimliklerini �yazboz tahtas��na �evirenleri sonunda
kesinkes tan�y�p onlar� siyaset sahnesinin d���na iter. Olan
ku�kusuz partiye olur. Bir daha hi� toparlanamadan,
siyasal ya�am� sona da erebilir.
Yaz�n�n ba�lang�c�nda CHP�nin ATAT�RK taraf�ndan hangi
temel g�r��ler do�rultusunda kuruldu�unu, �ok �zet olarak
belirtme�e �al��t�k. Ba�ka deyi�le, kurulu�unda, CHP�nin kimlik
kart�na ATAT�RK taraf�ndan hangi temel �zelliklerinin
yaz�ld���na dikkati �ektik. T�rkiye Cumhuriyeti devlet ve toplum
yap�s�; CHP�nin kimlik kart�na ATAT�RK taraf�ndan
yaz�lm�� ve a��klamas� yap�lm�� ilkeler, d���nceler temelinde
olu�turulmu�tur. Kendisinin CHP�yi en b�y�k iki eserinden biri
olarak benimsemesinin ba�l�ca nedeni budur.
T�rkiye Cumhuriyeti�nin devlet kesiminde ba�ta Silahl� Kuvvetler
olmak �zere, ba��ms�z yarg� organlar�, �niversiteler vb.
g�venceleri vard�r. Ancak toplumun siyaset kurumunda ba�ta
gelen g�vencesi CHP�dir. �lkede �ok partili demokratik ya�am�
CHP ba�latm��, bir�ok partinin kurulu�una CHP �nayak olmu�tur.
CHP�nin tarihi, bir bak�ma T�rk siyasal ya�am�n�n tarihi
anlam�n� ta��r. E�er T�rk se�meni 18 Nisan 1999�da CHP�yi
TBMM�ne sokmam��sa; dolayl� dolays�z �lkede siyasetle i�tenlikle
ilgilenenlerin bunun �zerinde d���necekleri �ok �ey vard�r.
Halk�n bu iletisini (mesaj�n�) iyi kavray�p yorumlayarak
baz� do�ru, olumlu sonu�lara ula�ma gere�i ��kmaktad�r.
Bunun i�in de ilk �al��man�n CHP�nin �Kimlik Kart��
�zerinde yap�lmas�; ATAT�RK��n 76 y�l �nce temel
�zelliklerini belirledi�i s�z konusu kimlikte, onun �l�m�nden bu
yana ne gibi de�i�tirmelere gidilerek ��zg�n� niteli�in
hangi y�nlerde bozuldu�unun ortaya konmas� gerekmektedir.
YEN�DEN
YAPILANMA KO�ULLARI
Ister birey, ister
�rg�t (parti, kurum, dernek vb.) olsun, do�an�n de�i�meyen
yasas� �de�i�im�e uymak zorunlulu�udur. Ancak sorun;
de�i�imin nas�l, ni�in, nerede, ne zaman, kimler taraf�ndan
ger�ekle�tirilece�idir. Bu her �eyden �nce bir �planlama�
konusudur. E�er ko�ullar de�i�ti diye rastgele
uygulamalara ge�ilirse, ba�ka deyi�le �rg�t ko�ullara uyaca��na,
ko�ullar �rg�t� de�i�tirirse, o vakit y�netim �ncecili�i
(insiyatifi) kaybedip, �rg�t�n� bir bak�ma ak�nt�ya b�rakm��
olur ki, b�yle bir de�i�im anlay���, olumlu bir de�i�me
olgusundan �ok, olumsuz �karga�a� (anar�i) olgusuna yol
a�ar.
Bilimin �sistem� yakla��m� a��s�ndan de�i�im; �evre
ko�ullar�yla s�rekli ileti�im i�inde bulunup bunun kararl� bir
bi�imde s�rd�r�lerek, belirlenen �b�y�me hedefleri�ne
ula��lmas� anlam�n� ta��r. E�er bir �rg�t �sistem�
anlay���na uygun olarak kendisini s�rekli b�y�tebiliyorsa, b�yle
bir geli�me politikas�yla �a��k sistem�in yap�sal
�st�nl�klerinden s�rekli yararlanm�� olur. Yoksa; di�er deyi�le,
b�y�me �sistematik� olarak ger�ekle�tirilemiyorsa,
geli�me olumsuz y�nlere kayarak �rg�t �kapal� sistem�
ya�ay���na girer. Bunun sonucu �bozang�� (entropi) �rg�t
yap�s�na egemen olup, onu ��l�m�e, da��l�p ��z�lmeye
g�t�r�r. Bireyin ya�am�nda da bu olay, onun �ki�ilik�inde
meydana gelir. Sa�lam �zyap� (karakter) temelleri olmayan ve
kendisini planl� bir bi�imde geli�tiremeyen bireylerin
ki�ilikleri kendi i�inde kapan�p sonunda ��z�lmeye, da��lmaya
u�rar.
Bunlar dikkate al�nd���nda, yeni g�reve gelen CHP y�netimlerinin
partinin yeniden yap�lanmas�n� ba�l�ca iki alanda ele almalar�
gerekecektir. Bunlar:
1 D���nsel (veya
ideolojik) ko�ullar,
2 �rg�tsel
ko�ullar�d�r.
D���nsel ko�ullar olarak CHP; kurucusu ATAT�RK��n parti
i�in �ng�rd��� �kimlik kart��n� yeniden �zg�n ilke ve
hedefleriyle edinme zorunlulu�u kar��s�ndad�r. ATAT�RK��
ve onun CHP i�in �ng�rd��� �siyasal ko�uyolu�nu reddeden
ve CHP�ye kendi d���ncelerine g�re yeni �kimlik kartlar��
sa�lamaya �al��an �ser�venci� parti y�netimlerinin, zaman
i�inde CHP�yi nereye getirdiklerini 18 Nisan 1999 se�imleri
apa��k ortaya koymu�tur.
D���nsel ko�ullar a��s�ndan CHP y�netimlerinin yeniden yap�lanma
y�n�nde benimsemeleri gereken ba�l�ca iki tutum s�z konusudur.
��yle ki:
1 Partinin d���nce
temeline ATAT�RK taraf�ndan tan�m ve yorumu yap�lm��
ALTI �LKE�nin (ALTI OK�un) en iyi bi�imde
kazand�r�lmas�.
2 Alt� �lke�ye
ba�l� Atat�rk�� ki�ilik �zelliklerinin (Bunlar M�dafaa-i
Hukuk�un gelecek say�lar�nda taraf�m�zdan ele al�nacakt�r)
bir �CHP�li Kimli�i� olarak geli�tirilip s�rekli yak�n ve
uzak parti �evresinde e�itimlerinin sa�lanmas�.
CHP�nin �rg�tsel ko�ullar�; daha ba�lang��ta �M�dafaa-i Hukuk
Ideolojisi�ne ba�l� olarak, kimli�i ATAT�RK
taraf�ndan belirlenen toplumun �retici s�n�flar�n�n, �lkenin
ya�am� i�in bir araya gelip, uzla�t��� ortak siyasal �izgi
�zerinde olu�mak durumundad�r.
ATAT�RK, CHP ile ilgili olarak a��klamalar�nda hi�bir
zaman SA�SOL nitelemesine ba�vurmam��t�r. ��nk� kendisi, CHP
�at�s� alt�nda toplumu ayakta tutan kurumlar�n i�inde
bulunanlar�n, ulusun geli�mesi, g�nenci (refah�) i�in hi�bir
ay�r�m g�zetilmeksizin i�birli�i i�inde bulunmalar�n�
�ng�rm��t�r. E�er bir �m�r�it�, yol g�sterici aranaksa,
bunun SAВda, SOL�da de�il, �bilim�de aranmas�n� ulusa
���tlemi�tir.
Bu a��dan bak�ld���nda CHP sadece kendisine kay�tl� �yelerin
de�il, ATAT�RK�e, �Milli M�cadele�ye,
�M�dafaa-i Hukuk�a, �demokratik, laik Cumhuriyet�e
inanan her yurtta��n partisidir. Ba�ka partilerin olmas�, bu
ger�e�i de�i�tirmez. Di�er partiler hakk�nda, �ncelikle o
partilerin �yeleri s�z sahibidir. Oysa CHP �zerinde, onun
�zg�revini (misyonunu) bilen her TC vatanda�� s�z sahibidir. Bu
nedenledir ki; son se�imlerde CHP�nin TBMM�ye girememesi, �lkede
partili, partisiz siyasetle ilgilenen herkesin �zihinleri�ni
u�ra�t�rm��, tepkilerini �ekmi�tir.
Sadece CHP�ye �zg� bu siyasal �al��ma ortam�; onun �rg�tlenme
konumunu da t�m �lkeye, toplumun �retici t�m s�n�flar�na, gen�,
ya�l�, kad�n, erkek herkese a��k duruma getirmi�tir. B�yle bir
�kitle partisi�ni dar kadrolu anlay��la y�netmeye kalkan
parti y�netimlerini se�menin sand�kta �tasfiye edece�ini�
bilmek i�in �kahin� olmak de�il, sadece ATAT�RK
gibi CHP�li olmak gerekiyordu. CHP�nin yeni y�neticileri,
partinin bu �rg�tsel ko�ullar�n� iyi de�erlendirebilirse,
yeniden yap�lanmada �nemli bir engeli a�m�� olacaklard�r.
SONU�
Buraya kadar
yapt���m�z a��klamalardan g�r�lmektedir ki; CHP�nin yeniden
yap�lanma sorunu, ge�erlili�ini yitirmi� bir �ideoloji�
ve �parti kimli�i� yerine yenisini koymak de
�il, tersine kurucusu
B�y�k �nder�in, ATAT�RK��n ba�lang��ta belirledi�i
�ideoloji� ve �parti kimli�i�ni yeniden �zg�n
bi�imiyle kazanmas�d�r.
Bu konuda yeni CHP y�netimleri a�a��da belitti�imiz noktalar
�zerinde durabilirler:
1 CHP, ATAT�RK taraf�ndan tan�m ve a��klamas� yap�lm��
ALTI OK�u ile onlara ba�l� temel politikalar�n�, g�n�m�z
ko�ullar�na uygun olarak yeniden belirlemeli, �moda�
siyasal ak�mlar ile bunlar� savunan ki�ilerin uza��nda kal�p,
Alt� �lke�ye ba�l� ATAT�RK�� K���L�K�in partinin
yak�n ve uzak ileti�im �evresinde geli�tirilmesine �zen
g�stermelidir.
2 CHP, toplumun ba�ta emek, sermaye gelmek �zere, t�m b�y�k
kesimlerinin il, il�e ve merkezde �lkenin g�nenci (refah�),
geli�mesi i�in bir araya gelip uzla�abildi�i, SA� ve SOL
ideolojik ko�ulland�rmalar yerine, bilimin �nc�l���nde sorunlara
��z�m arand��� bir �siyasal ileti�im ortam��
yaratmal�d�r.
3 CHP, sadece kendisine kay�t yapt�ranlar�n de�il, Cumhuriyet�e,
ATAT�RK�e inanan herkesin partisi oldu�unu bilmeli, buna
g�re halk i�inde a�aca�� ara�t�rma merkezleri, �e�itli meslek
komisyonlar� ve k�lt�r kul�pleri, vb. �rg�tlenmelerle
kurumla�mal�d�r.
4 Parti politikalar�n�, gerek y�re ve b�lge, gerek �lke
genelinde konunun uzman�, k�demlisi ki�ilerden olu�turaca��
�Dan��ma Kurullar��nda s�rekli geli�tirme yollar�n�
ara�t�rmal�d�r.
5 Genel Kurultay d���nda b�lge kurultaylar� toplanabilmeli;
Genel Kurultay, b�lge kurultaylar�nda belli deneyim ve y�netim
yetkisini ta��yanlar�n delege olabilece�i se�im sonucu
belirlenen az say�da se�kin delegelerle toplan�p t�m �lke
siyaseti i�in �rnek bir �siyasal forum ve �rg�tlenme�
olu�turabilmelidir.
Yeniden yap�lanma konusunda yukar�da de�indi�imiz konu ve
benzerleri �zerinde durulmay�p, salt yeni y�neticilerin i�
ba��na getirilmesi gibi dar �er�evede alg�lan�rsa;
CHP, ATAT�RK��n
PART�S� olma �kimli�i�ni edinemeyip, hem kendisini
hem �lke siyasetini karga�adan uzak tutamaz. Umar�z CHP�nin yeni
y�neticileri, halk� onun hi�bir zaman �altenatifi�
olamayacak sonu�suz parti kurma ya da bulma aray��lar�na
y�neltmezler. |