|
27 MAYIS �HT�LAL� VE SONU�LARI
DP'yi iktidardan d���rmek, �zellikle �n�n� sempatizan�
bir�ok subaya; siyasal ve ekonomik sorunlar�n ��z�m�, �lkeyi
ve demokrasiyi kurtarman�n vazge�ilmez �nko�ulu gibi
g�r�n�yordu. Silahl� Kuvvetler'in �e�itli kademelerinde Milli
Birlik Komitesi (MBK) ad� alt�nda �rg�tlenen bu subaylar, 27
May�s 1960 sabah� planl� bir �ekilde harekete ge�erek, DP
iktidar�n� devirerek y�netime el koydular. Sabah�n ilk
saatlerinde yay�nlanan ihtilal bildirisinde, hareketin
demokrasiyi kurtarmak ve karde� kavgas�n� �nlemek i�in
yap�ld���, hi�bir �ahsa ve z�mreye kar�� olmad���, en k�sa
s�rede se�imlere gidilece�i ve y�netimin sivillere
devredilece�i a��klan�yor, NATO ve CENTO'ya ba�l� kal�naca��
bildiriliyordu.
Devrik Cumhurba�kan�, Ba�bakan, bakanlar� ve iktidar
partisine mensup milletvekilleriyle �nde gelen y�neticiler,
Harp Okulu'nda g�zalt�na al�nd�lar. Orgeneral Cemal G�rsel;
Cumhurba�kan�, Ba�bakan ve Genelkurmay Ba�kan� oldu. MBK,
yasama g�revini �stlendi ve 17 Haziran 1960'ta �o�u
sivillerden olu�an yeni bir h�k�met kuruldu.
�htilal Y�netimi ilk g��l��� MBK �yeleri aras�ndaki
g�r�� ayr�l��� nedeniyle ya�ad�. �yelerden bir b�l�m� bir an
�nce se�imlerin yap�lmas�n� isterken, di�er b�l�m� k�kl�
reformlar ger�ekle�tirildikten sonra se�imlerin yap�lmas�n�
�ng�r�yordu. �kinci gruptakiler 13 Kas�m 1960'da tasfiye
edilerek yurt d���nda �e�itli g�revlere atand�lar.
MBK ayn� y�l�n Aral�k ay�nda, yeni anayasa ve se�im
yasas� haz�rlamakla y�k�ml� "Kurucu Meclis"in olu�turulmas�n�
kararla�t�rd�. �e�itli kurulu�lar�n temsilcilerinden olu�an
Kurucu Meclis, 5 Ocak 1961'de g�reve ba�lad�. �niversite
�evrelerinden al�nan anayasa taslaklar�, meclisin �zel
komisyonlar�nda bi�imlendirilerek tart��maya sunuldu. Kurucu
Meclis'in son �eklini verdi�i anayasa, 9 Temmuz 1961'de
yap�lan referandum sonucu kabul edilerek y�r�rl��e girdi. MBK,
15 Ekim 1961'de yap�lan se�imlerle iktidar� sivillere b�rakt�.
MBK'n�n 22 �yesi Anayasa gere�ince "Tabii Senat�r" olarak
parlamentoya girerken, Cemal G�rsel Cumhurba�kan� se�ildi.
27 May�s 1960 sabah� devrilen DP iktidar�n�n
y�neticileri, MBK taraf�ndan Yass�ada'da kurulmu� ola�an�st�
bir mahkeme olan Y�ksek Adalet Divan�'nda yarg�land�lar.
Mahkeme, "Anayasay� �hlal" ile su�lad��� DP y�neticilerinden
15'ine idam, di�erlerine de a��r hapis cezalar� verdi. �dam
cezalar�ndan 12'si MBK taraf�ndan m�ebbed hapse �evrildi. DP
iktidar�n�n Ba�bakan� Adnan Menderes, D��i�leri Bakan� Fatin
R��t� Zorlu ve Maliye Bakan� Hasan Polatkan ise idam
edildiler. Di�er tutuklular�n t�m� 1964'e kadar �e�itli af
giri�imleriyle serbest b�rak�ld�.
|
27
May�s ihtilalini izleyen ilk genel se�imler ortaya ilgin� bir
tablo ��karm��t�. DP'nin devam� olduklar� iddias�yla siyaset
sahnesine ��kan iki parti; Adalet Partisi (AP) ve Yeni T�rkiye
Partisi (YTP) toplam olarak DP'nin 1957'de ald��� oylardan
fazlas�n� elde etmi�ti. CHP'nin oylar� ise %41'den %37'ye
d��m��t�. Bu sonu�, halk�n siyasal e�ilimlerinin de�i�medi�inin,
hatta ihtilale tepki g�sterdi�inin bir ifadesiydi.
T�rkiye'nin 1960 ve 1970'li y�llardaki siyasal ya�am�n�
b�y�k �l��de etkileyecek olan AP, 11 �ubat 1961'de kuruldu.
Partinin ilk genel ba�kanl���na emekli Orgeneral Rag�p G�m��pala
getirildi.
�htilali izleyen se�imlerden sonra �smet �n�n�'n�n
ba�kanl���nda kurulan ilk h�k�met, CHP-AP koalisyonuydu. Bu ortak
h�k�met sivil rejime d�n��� kolayla�t�rmakla birlikte i�
uyumsuzlu�u nedeniyle uzun �m�rl� olamad�.
G�m��pala'n�n 1964'te �l�m�yle bo�alan AP Genel Ba�kanl���na
Devlet Su ��leri Eski Genel M�d�r� S�leyman Demirel se�ildi. AP,
1965 se�imlerinde oylar�n %53'�n� alarak tek ba��na iktidara
geldi. Bu se�imlerin bir �zelli�i de T�rkiye'de ilk kez sosyalist
bir partinin, T�rkiye ���i Partisi'nin (T�P) se�imlere kat�lmas�
ve 15 milletvekilli�i kazanmas�yd�.
AP'nin 1965-1971 y�llar�ndaki iktidar d�nemi ekonomik,
sosyal ve siyasal a��dan T�rkiye'nin en parlak devirlerinden biri
oldu. Bu d�nemde ekonominin en belirgin �zelli�i y�ksek kalk�nma
h�z� ve d���k enflasyondu. Sanayile�me s�reci h�zland�. K�rsal
kesime d�n�k yat�r�mlara ve enerji projelerine �ncelik verildi.
Daha ba��ms�z bir d�� politika izlendi. 1965-1971 y�llar� ayr�ca
T�rkiye'nin en �zg�rl�k�� d�nemi �zelli�ini de ta��maktayd�.
D���nceyi s�n�rlayan ve antidemokratik olarak nitelenen yasa
maddelerinin en az uyguland��� ve en az say�da ki�inin bu nedenle
h�k�m giydi�i d�nemdi. Bu d�nemde kitleler siyasal �rg�tlenme
yolunda �nemli ad�mlar att�lar. Yine bu d�nemde bas�n, tarihinin
en �zg�r y�llar�n� ya�ad�, farkl� g�r��ler a��k bi�imde yaz�ld� ve
tart���ld�.
Fransa'da 1968'de ba�layan ve t�m d�nyaya yay�lan ��renci
eylemleri, 1960'l� y�llar�n sonlar�na do�ru T�rkiye'nin de
g�ndeminin birinci s�ras�na oturdu. Ba�lang��ta �niversitelerdeki
��retim bi�imine ve s�nav sistemine bir ba�kald�r� niteli�i
ta��yan bu eylemler, bir s�re sonra siyasal ve ideolojik i�erik de
kazanacakt�.
ANA SAYFAYA D�N
|
