B�A (�stanbul) -
Tarihi g�nler
uluslar�n gelece�inde kilometre ta��d�r. Salvador Allende 1970
y�l�nda se�imle i�ba��na gelmi� �ili'nin ilk Marksist
ba�kan�yd�. 11 Eyl�l 1973'de Moneda Ba�kanl�k
Saray�'n� Kara Kuvvetleri Komutan� Pinochet bombalad�.
Allende Ba�kanl�k Saray�'na sald�ran askerlerle
�at���rken �ld�r�ld��� s�rada Augosto Pinochet'i hen�z kimse
tan�m�yordu.
Allende �ld�r�ld�, fa�ist Pinochet i�ba��na
geldi. Hava, Donanma ve Ulusal Polis birlikleri
komutanlar�ndan cunta kurdu. Anayasay� y�r�rl�kten kald�rd�.
Siyasi partiler ve kitle �rg�tleri kapat�ld�.
Meclis feshedildi.
Sonra ne oldu? Demokratik g��ler ve sosyalistlerin ezilmesi i�in
�lkede s�rek av� ba�lat�ld�. �� y�lda 130 bin ki�i tutukland�.
Bir y�l i�inde 30 bin ki�i �ld�r�ld�. Cuntan�n ba�� fa�ist
diktat�r Pinochet 1978 y�l�ndaki se�imlerde demokrasiye
d�nd���n� ilan ederken zorla kendini Ba�kan se�tirdi.
"Anayasa" yapt�. Halkoyuna sundu.
Zorla kabul ettirdi.
�ili halk� 11 Eyl�l 1973 tarihini unutmad�.
Ge�mi� ac�lar�n ve faili me�hul cinayetlerin hesab�n�
sormak i�in m�cadele etti. Analar �ocuklar� i�in meydanlarda
topland�. �rg�tlendi. Hesap sordu. �ili'de hi� kimse ac�y� ve
ge�mi�i unutmadan fa�ist diktat�r�n yarg� �n�ne ��kmas� i�in
umudunu yitirmedi. Diktat�r tutukland�. Serbest b�rak�ld�. Ama
"yarg�" y�z� g�rd�. �ili halk�
gelece�ini ge�mi� tarihi ile hesapla�arak olu�turmaya �al��t�.
Fa�ist d�nemin yarat�c�lar�ndan hesap sormay� s�rd�r�yor.
Demokrasi ve hukuk devleti m�cadelesinde ya�ad��� fa�izm
y�llar�n�n ac�lar�n� unutmuyor.
12 Eyl�l 1980 tarihinde
"T�rkiye Cumhuriyetinin varl���na,
ba��ms�zl���na ve rejimine y�nelik fikri ve fiziki hain
sald�r�lar�n olanca geni�li�i ve �iddetiyle s�re geldi�i bir
ortamda milletimiz i�in ba�kaca bir ��k�� yolu kalmad���"
gerek�esiyle T�rk Silahl� Kuvvetleri emir ve komuta
zinciri i�inde y�netime el koymu�tu, 12 Eyl�l harekat�n� zorunlu
k�lan nedenler ve ama�lar� Milli G�venlik Konseyi'nin 1 Numaral�
bildirisi ve Konsey Ba�kan�'n�n ayn� g�n radyo ve televizyonda
yay�nlanan konu�mas� ile kamuoyuna a��klanm��t�. Darbe
T�rkiye'ye duyurulduktan sonra Milli G�venlik Konseyi Ba�kan� ve
Genelkurmay Ba�kan� Kenan Evren,
�yeler Deniz Kuvvetleri Komutan� Oramiral
Nejat T�mer, Kara Kuvvetleri Komutan� Orgeneral
Nurettin Ersin, Hava Kuvvetleri
Komutan� Tahsin �ahinkaya, Jandarma
Genel Komutan� Sedat Celasun i�ba��
yapt�. Bug�n bir �o�unun ad�n� kimse an�msam�yor. Meclis ve
kitle �rg�tleri ile sendikalar kapat�ld�. Partiler yasakland�.
16 siyaset�i Zincirbozan'da zorunlu ikamete g�t�r�ld�.
Sonra ne oldu? 650 bin ki�i
g�zalt�na al�nd�. 210 bin davada 230 bin ki�i yarg�land�. 98
binden fazla �nsan "�rg�t �yesi"
olmaktan su�land�. 171 ki�inin i�kenceden �ld��� belgelere
ge�ti, idam cezas� verilen 50 ki�i as�ld�. 18 sol ve 8 sa�
g�r��l� 23 adli su�lu birisi Asala militan� olan ki�i hakk�ndaki
�l�m cezalar� bu d�nemde uyguland�.
Gazetecilere 3 bin 315 y�l 6 ay hapis cezas� verildi.
937 film sak�ncal� bulundu�u i�in yasakland�.
Gazeteler 300 g�n s�reyle yay�n yapamad�,
yay�nlar yasakland�. 30 ton gazete ve dergi imha edildi.
14 ki�i a�l�k grevinde �ld�. 3 bin 854 ��retmen, 120
�niversite ��retim g�revlisi ve 47 yarg�c�n i�ine son verildi.
Bug�n kimse o g�nleri an�msam�yor ve kimse
kimseye bu ac�lardan s�z etmiyor. 12 Eyl�l haf�zalardan
siliniyor. Silinmek isleniyor.
Dan��ma Meclisi kuruldu. 7 Kas�m 1982 kabul tarihli 2709 say�l�
Anayasa halk oylamas� ile kabul edilerek y�r�rl��e girdi.
Anayasan�n kabul� ile de Kenan Evren
Cumhurba�kan� oldu ve 1989 y�l�na kadar g�rev yapt�.
Anayasan�n ge�ici 15. maddesinin birinci f�kras�na g�re 12 Eyl�l
1980 tarihinden ilk genel se�imler sonucu toplanacak TBMM
Ba�kanl�k Divan� olu�turuluncaya kadar ge�en s�re i�inde yasama
ve y�r�tme yetkisini kullanarak yasa yapan MGK ve Dan��ma
Meclisi'nin her t�rl� karar ve tasarruflar�ndan dolay�
haklar�nda cezai, mali ve hukuk� sorumluluk iddias� ileri
s�r�lemez. Yarg� mercilerine ba�vuru yap�lamaz. Hatta 3.10.2001
tarihine kadar Anayasada yap�lan de�i�iklikle kald�r�lan son
f�kraya g�re bu d�nem i�inde ��kar�lan yasalar�n Anayasaya
ayk�r�l��� dahi iddia edilemezdi. ��te bu
d�nemde ��kar�lan yasalardan birka� �rnek:
2839 say�l� Milletvekili Se�imi Yasas�,
2820 say�l� Siyasi Partiler Yasas�,
Toplant� ve G�steri Y�r�y��leri Yasas� veya 1475
say�l� yasada de�i�iklik yapan Yasa, Grev ve Lokavt Yasas�,
Sendikalar Yasas�... 650 yasa ve kanun
h�km�nde kararname bu d�nemde ��kar�ld�. Bu yasalar
y�r�rl�kte. Yani 12 Eyl�l d�neminde y�r�rl��e
girmi� olan yasalar hala y�r�rl�kte. �ikayet edilen
yasalar 12 Eyl�l d�neminde yap�lm�� ve y�r�rl�klerini hala
s�rd�r�yor. �rne�in Se�im Yasas� veya Siyasi Partiler Yasas�
de�i�tirilmemi�. Bir ba�ka deyi�le 12 Eyl�l d�neminde kabul
edilmi� olan "hukuk� d�zeni"
de�i�tirmek istememi�ler. �imdi �ikayet
ediyorlar. Neden?
Ge�mi�i ile hesapla�mam�� ve ge�mi� tarihinin
ac�lar�n� dindirmek i�in ac�lara neden olan sorumlular� yarg�
�n�ne ��karamam�� bir �lkede gelece�in demokratik hukuk
devletini kurmak �ok zor. 12 Eyl�l 1980 tarihini unutmamak
gerekir. (NK/BB)
12
Eyl�l 1980 darbesinden �zerinden tam yirmi y�l ge�mi�. Yirmi y�l
sonra o g�nleri tekrar hat�rlamak herkes i�in olduk�a s�k�nt�l�
bir durum...
Bu
yirmi y�l i�inde �o g�nler� �zerine �ok yaz�ld�, �ok konu�uldu.
Kitaplar yay�nland�, filmler yap�ld�.
Biz o
g�nleri tekrar hat�rlamak i�in ar�ive bakt�k,
i�te o
g�nk� gazetelerden iki yaz�...
Birincisi Terc�man gazetesi yazar� Nazl� Il�cak��n �12 Eyl�l
Harek�t�� ba�l�kl� yaz�s�. �kincisi ise Cumhuriyet gazetesi
yazar� U�ur Mumcu�nun �Ter�rs�z �zg�rl�k� ba�l�kl� yaz�s�...
Biz bu
yaz�lar� belki unutmu�tuk, ama ar�iv unutmuyor i�te�
12 Eyl�l Harek�t�
Nazl� Il�cak
Terc�man, 14 Eyl�l
1980.
12
Eyl�l tarihli yaz�m�z� �u c�mle bitirmi�tik: �Binmi�iz bir
�lamete gidiyoruz k�yamete...�
Ve k�yamet
koptu. D�nyan�n sonu de�ilse bile, demokrasinin sonu geldi.
Siyasi partilerin faaliyetlerine ara verildi, parlamento
feshedildi... Milletvekili ve senat�rlerin dokunulmazl�klar�
kald�r�ld�.
H�rriyet,
biz gazetecilerin en �nemli g�das�,suyu, ekme�idir...
��imizdekileri d�kt�k�e ferahlar, kar�� bir fikre kuvvetli
delillerle mukabele ettik�e g��leniriz. �nan�r�z ki,
�Barika-i hakikat, m�sademe-i efk�rdan do�ar...� Ger�e�e
ancak fikir al��veri�iyle ula��labilir. Do�ru oldu�unu
zannetti�imiz bir d���ncenin, de�i�ik bir bak�� a��s� �n�nde
��k���ne defalarca �ahit olmu�uzdur...
Bal�k
ancak suda ya�ar, gazeteci �ok partili demokraside. ��nk�
g�revimiz sadece alk��lamak de�ildir. ��te, harek�t� ��renince,
bu sebepten dolay� derin bir �Ah� �ektik...
��in
kolay�, �Biz dememi� miydik� diye sorumlulu�u siyasi kadrolara
y�klemek, konu�ma ve kendilerini savunma hakk�na sahip
bulunmayan kimseleri, yerden yere �almakt�r. Biz b�yle
yapmayacak, onlarla hesapla�mak i�in demokratik sistem i�inde
yeniden yerlerini almalar�n� bekleyece�iz. Tam tersine, bug�n
onlar� m�dafaa edece�iz. E�er demokrasinin bir an evvel geri
gelmesini istiyorsak, siyasi kadronun ayakta kalmas�na
�al��mal�y�z...
Liderler
kolay yeti�mez; herkesin kusuru vard�r. Ama bu kusurlar� dev
aynas�nda g�sterip, olumlu yanlar� �rtmemek gerekir.
Politikac�lar�n topyek�n tasfiyesi, T�rk siyasi hayat�nda
tel�fisi imk�ns�z bo�luklar yaratacakt�r. (...)
T�rkiye�de
demokrasi, demagojiye ve anar�iye d�n��m��t�r. Otorite ve
h�rriyet aras�ndaki denge, birincisi aleyhine bozulmu�, bir
otorite bo�lu�u do�mu�tu. T�rk Sil�hl� Kuvvetleri, bu bo�lu�u
doldurdular. A��klanan hedef, �Demokrasinin i�lemesine m�sait
ortam� haz�rlamakt�r�.
Bu ortam
ne kadar s�ratle olu�ursa, milletimiz, memleketimiz o kadar
�abuk huzura kavu�acakt�r.
Ter�rs�z �zg�rl�k
U�ur Mumcu
Cumhuriyet, 15 Eyl�l 1980.
27 May�s
ihtil�li ile 12 Mart Muht�ras� yak�n ge�mi�imizin ders al�nacak
deneylerle dolu iki b�y�k siyasal olayd�r. 27 May�s ve 12 Mart�a
bug�n, bir �l��de serinkanl� g�zlemlerle bakma olana�� vard�r.
Ya�ad���m�z ortamda, toplumsal olaylara �ya�as�n� ya da
�kahrolsun� edebiyat� ile yakla�mak �ok yan�lt�c� olur. �u son
yirmi y�l�n ac�l� ser�veninde g�r�ld� ki, bu �ya�as�nlar�, bir
s�re sonra �kahrolsunlar� kahrolsunlar da �ya�as�nlar�a d�n���r,
Ya�as�nlar�n sevinci, kahrolsunlar�n �fkesini,kahrolsunlar�n
�fkesi, ya�as�nlar�n sevincini birka� y�l i�inde silip s�p�r�nce
geriye yaln�zca, yaln�zca ger�e�in kendisi kal�r. Tarihi yazan
da ger�e�in kendisidir.
12 Eyl�l
g�n� emir-komuta zinciri i�inde y�netime el koyan silahl�
kuvvetlerimizin her r�tbedeki komutanlar�, 27 May�s ve 12 Mart
deneylerini ya�ayarak bug�ne gelmi�lerdir. Ve hem 27 May�s, hem
12 Mart yanda�lar� ve kar��tlar�nca �zg�rce tart���lm�� ve yak�n
tarihimizin bu iki olay�nda ya�anan yanl��lar, tutulan yollar
izlenen tutumlar, en ince ayr�nt�lara kadar g�zler �n�ne
serilmi�tir. Bu iki olay�n ger�ekleri, do�rular� ve yanl��lar�,
�zg�rl�k ortam�nda en duyarl� terazilerde tart�lm�� de�er
yarg�lar� bu a��rl�klarla olu�mu�tur. (...)
Devlet
genelkurmay ve Milli G�venlik Konseyi Ba�kan� Orgeneral Say�n
Kenan Evren, 12 Eyl�l g�n� yapt��� Radyo-Televizyon
konu�mas�nda: �Parlamento �yeleri siyasi faaliyetlerinden dolay�
su�lanmayacak ve yeni y�netime kar�� su� te�kil edecek tutum ve
davran��larda bulunmad�klar� s�rece haklar�nda herhangi bir
i�lem yap�lmayacakt�r� derken, �ok ger�ek�i bir yakla��m�
sergilemi� bulunmaktad�r.
E�er,
tutum ve davran��lar�yla, ter�r odaklar� ile �rg�tsel ba� i�inde
bulunan parlamento �yeleri varsa, elbette bunlar, Say�n Evren�in
verdi�i bu g�venceden yararlanmayacaklard�r. Bu da do�ald�r.
12 Mart
Muht�ras�, �ok ba�ka potalarda kaynad�, �ok ba�ka kanallarda
y�r�d�. Bu d�nemin herhalde en b�y�k yanl���, devlet g�c�n�n,
silahl� sa� eylemciler i�in hi� kullan�lmay�p, yaln�zca sol
eylemciler i�in kullan�lmas� ve de yayg�n bir �ihbar kampanyas��
e�li�inde �solcu av�na� ��k�p, silahl� eylemlerle uzaktan
yak�ndan ilgisi olmayan insanlar�n g�zalt�na al�n�p,
tutuklanmas�d�r. Bu t�r devlet �fkesinin, �ncelikle devlete
zarar verdi�i anla��lm��, bu anla��l�ncaya kadar da i� i�ten
ge�mi�tir.
12 Eyl�l
ortam�, 27 May�s ve 12 Mart�tan �ok ba�ka t�rl�d�r. B�ylesine
kanl� ortamda devletin ilk ve ba�l�ca g�revi, yurtta�lar�,
�korkusuz ya�ama �zg�rl�klerine� kavu�turmas�d�r. Bunun ilk
ko�ulu ter�r odaklar�n�, arkalar�nda karanl�k kararg�hlar� ile
birlikte ortaya ��kartmakt�r.
Ter�r�n
oldu�u yerde, Anayasadan, hukuk devletinden, serbest
se�imlerden, ba��ms�z yarg�dan s�z etmenin olana�� yoktur.
Ter�r�n bu kanl� ipote�i kald�r�lmad�k�a, �zg�rl�k�� demokrasiye
d�n�lm�� say�lmaz. Ter�r�n h�k�m s�rd��� �lkelerde, anayasa,
ka��t par�alar�ndan, Parlamentolar, ta� y���nlar�ndan ba�ka bir
i�e yaramaz. Ya�amad��� �lkemizdeki ac� deneyle g�r�ld�...
T�rk
Silahl� Kuvvetleri, 27 May�s�ta da 12 Mart�ta da kal�c� bir
askeri y�netim kurmak istemedi. Yeni y�netim de ��zg�rl�k��,
demokratik, laik ve sosyal� nitelikli bir �sivil Y�netim� kurma
amac� ta��d���n ilan etti.
�imdi
hepimizin bir tek amac� olmal�d�r. �ok y�nl� k��k�rtmalar�n,
kurt kapanlar�na kap�lmadan, ter�rs�z �zg�rl���, kans�z
demokrasiyi kurmak ve sivil y�netimi sa�l�kl� y�ntemleri ve
kal�c� ��z�mleri ile yeniden olu�turmak.
ANA SAYFAYA D�N |
|