|
Osmanlı Kronolojisine Ek "DİKENSİZ GÜL BAHÇESİ” İSTEĞİNİN OLUŞTURDUĞU OLİGARŞİK TEZAHÜR:"YÜZELLİLİKLER” LİSTESİ SİNAMİ ORHAN Doğu Strateji Ve Tahlil Merkezi
Aşağıda okuyacağınız “Yüzellikler Listesi”, Lozan Andlaşması’nın “Afv Protokolü” haricinde tutulan eşhasın ismini haizdir. Pekiyi, bu "Yüzellilikler" kimlerdir?.. İşte bu meyanda, “devletin sesi olan” bir mevkutenin ifadesi şöyledir: "- Milli Mücadele boyunca gerek İstanbul’da gerek Anadolu’nun dört bir köşesinde yüce amaçlar ugruna yapılan bu mücadeleyi baltalamaya çalışan çok miktarda işbirlikçi çıkarcı yogun faaliyet içinde olmuştur. Milli Mücadele’nin askeri boyutu’nun başarıyla sonuçlandırılmasından sonra bu işbirlikçilerden 150’si 7 Haziran 1924 tarihinde çıkartılan bir bakanlar kurulu kararı ile yurt dışına sürgün edilmiştir.” İfadeden anlaşılacağı üzre, “Yüzellilikler”, Milli Mücadeleyi “şahsi çıkarları için baltalamaya kalkışanlar”dan müteşekkildir ve bu “devlet ciddiyeti” ile hazırlanmıştır. Oysa, vaziyet -istisnası olmakla birlikte- bu ifadenin haricinde gelişmiştir. Durumun aslı ve esası şudur: "Lozan" gibi milletlerarası bir andlaşmada bir “afv protokolünün” bulunması gerektiğinin “şart olduğunu” söyleyen -Hariiye Bakanlığından istia ederek yerine İsmet İnönü’nün Lozan’a gitmesini sağlayan- Yusuf Kemal Tengirşekdir. Bunun için de, arşiv faaliyetinde bulunulmuş amma bir türlü Lozan’a gidecek heyetin eline “Yüzellilikler Listesi” (doğrusu af harici kalacaklar listesidir) teslim edilememiştir. Evet; Milli Mücadele esnasında gerçekten de şahsi çıkarları için hareketi baytalamaa çalışanlar olmuş ve bunların ihanetleri bilinen bir hakikat haline gelmişti. Bunların cezası ise, bu liste içinde tutulup da “memleket hududu haricine çıkarılmak” değil belki de hemen cürmünün cezasını vermek idi. Dr. Rıza Nur, “Biz, sadece harb hali dolayısiyle ve harb suçlusu olarak işe karışmış olanları karşılıklı affedelim” diyorken, Venizelos, “Türkiyedeki tüm Rumları kapsıyan bir umumi afv” peşinde dolaşıyordu. Bunun yanında, Milli Mücadele esnasında bu derece hainlikleri olmamasına rağmen, sadece “siyasi fikir ayrılığı yüzünden” Ankara hükümetininin lider kadrosunun başına bela(!) olan kişiler de vardı ve bu “Yüzellilikler Listesi” vesilesiyle bu eşhasdan da kurtulunabilirdi; ama Ankara Hükümetinin lider kadrosununun "başına bela olan” insan sayısı veya bu lider kadronun etrafında kümelenmiş bulunan dalkvukların, kendilerine sadece şahsi sebeblerden ötürü hasımlık duyduğu o kadar çok insan vardı ki, listeye-afv protokolü haricine girecek o kadar çok insan vardı ki, bunların isimlerinin tesbiti zaman almış ve bu sebeble de Lozan’a giden heyetin eline bir “liste” teslim edilememişti. Dr. Rıza Nur der ki: "- Bütün bu mehuller içinde meseleye olan çare ve hal tarzı, çok şana-ı dikkatdi: Umumi afv beyanname ve protokolüne, İSİMLERİ TESBİT HAKKI HÜKÜMETE ADİ OLARAK BİR RAKAM KABUL ettirecektik. Şimdi meisele daha da basitleşmişti. AZ GELDİĞİ ZAMAN YENİ DERTLER ÇIKARABİLECEK OLAN BU RAKAMI DA ANKARA BİLDİRDİ: YÜZELLİ DEDİLER!” Ankarada bir borsa oluşuturulmuştu ve bu işin başını da İsmet İnönü çekiyordu. Listeye gireceklerin bazılarının ahvalinden, listenin hazırlanmasındaki gaye ortaya çıkmış ama o halde listeye girmesi gereken “esas isimlerin” liste haricinde kalmış olması tereddütler hasıl etmiş idi. Bunun açıklaması ise, "İsmet Paşanın heyet-i murahhas reisi olarak bazı şahsi afv yetkisi” olarak yapılıyor bu eğer tatmin etmezse, gülünerek, “listeye girecek “adamın!!!” var ise söyle, epey boş yer var!” denilerek hercai bir şeçim yapılarak liste tanzim ediliyordu. Hülasa, "Yüzellilikler" arasında esasında “sürgün”ün haricinde bir cezaya muhatab olanlar bulunduğu ve bunların ise böyle bir tatbikat ile kurtarıldığı, bunun yanında bu listeye hiç giermemesi gereken ama sadece “şahsi garez” veya “siyasi dargılık” sebebiyle listeye alınanlar da mevcuttur. Aşağıda okuyacağınz liste işte b maceredan sonra hazırlanmıştır: VAHİDEDDİN’İN MAİYETİ Yaver-i Has, Kiraz Hamdik. Hademe-i Hassa Kumandanı, Zeki. Hazine-i Hassa Müfettişlerinden, Kayserili Şaban Ağa. Tütüncübaşı Şükrü. Başmabeynci, Ömer Yaver. Yaverandan, Erkan-ı Harp Miralay Tahire Seryaver Avni. Eski Hazine_i Hassa Müdürü ve Defter-i Hakani Emini, Refik. KUVVE-İ İNZİBATİYE’YE DAHİL KABİNE AZALARI Eski Şeyhülislam Mustafa Sabri. Eski Adliye Nazırı Ali Rüşdiç Eski Ziraat ve Ticaret Nazırı Cemal (Artin)e Eski Bahriye Nazırı Cakacı Hamdi (Paşa)r Eski Maarif Nazırı Rumbeyoğlu Fahreddin Eski Ziraat ve Ticaret Nazırı Kızılhançerli Remzi SEVR MUAHEDESİNİ İMZALAYAN HEYET-İ MURAHHASA Eski Marif Nazırı Hadi (Paşa) Ayandan Şura-yı Devlet Eski Reisi Rıza Tevfik (Bölükbaşı) Bern eski sefiri Reşat Halis KUVVE-İ İNZİBATİYE’YE DAHİL OLANLAR Kuvve-i ınzibatiye Başkumandanı Süleyman Şefik (Paşa) Yaveri Süvari Yüzbaşısı Bulgar Namıyla Maruf Tahsin Kuvve-i İnzibatiye Erkan-ı Harbiye Reisi Miralay Ahmet Refik Kuvve-i İnzibatiye Mitralyöz kumandanı Ve Damat Ferit’in Yaveri Tarık Mümtaz Kuvve-i İnzibatiye Kumandanlarından İzmir Kolordusu Kumandanı Ali Nadir (Paşa) Kuvve-i İnzibatiye Mensuplarından ve Nemrut Mustafa Divanı Harp üyesi Kaymakam Fettah Kuvve-i ınzibatiye Mensuplarından Çopur Hakkı MÜLKİYE VE ASKERİYEDEN Eski Bursa Valisi Gümülcineli İsmail Ayandan Konyalı Zeynelabidin Eski Cebelibereket Mutasarrıfı Fanizade Mesut Hürriyet ve ıtilaf Fırkası lideri Miralay Sadık Eski Malatya Mutasarrıfı Bedirhani Halil Rahmi Eski Manisa Mutasarrıfı Giritli Hüsnü Eski Divan-ı Harp Reisi Nemrut Mustafa (Paşa) Uşak Belediye Reisi Hulusi Eski Adapazarı Kaymakamı Hain Mustafa Tekirdağ eski müftüsü Hafız Ahmet Eski Afyonkarahisar Mutasarrıfı Sabit Gaziantep Mutasarrıflığında bulunmuş Celal Kadri Hürriyet ve ıtilaf Katibi Umumisi Adanalı Zeynelabidin Mülga Eski Evkaf Nazırı Ayandan Vasfi Hoca Eski Harput Vali Vekili Ali Galip Eski Bursa Müftüsü Ömer Fevzi Eski ızmir Kadı Müşaviri Ahmet Asım Eski İstanbul Muhafızı Natık Eski Dahiliye Nazırı Ayandan Adil Eski Dahiliye Nazırı Ayandan Mehmet Ali Eski Edirne Valisi ve Şehremini Vekili Salim (Mirimiran) Kütahya’da Yunanlılara Mutasarrıflık eden Hoca Rasihzade ıbrahim Adana’da Vekillik eden Abdurrahman Eski Karahisarışarki mebusu Ömer Fevzi İşkenceci Namıyla Maruf Mülazim Adil İşkenceci Namıyla Maruf Mülazim Refik Eski Kırkağaç Kaymakamı Şerif Çanakkale eski Mutasarrıfı Manmut Mahir İstanbul eski Merkez Kumandanı Emin Kilis’te Kaymakamlık eden Sadullah Sami Dahiliye Nezareti eski Dava Vekili ve Bolu Mutasarrıfı Osman Nuri ETHEM VE AVANESİ Çerkez Ethem Ethem’in biraderi Reşit Ethem’in biraderi Tevfik Kuşçubaşi Eşref Kuşçubaşi Eşref’in biraderi Hacı Sami İzmirli eski Akhisar Kaymakamı Yüzbaşı Küçük Ethem Düzceli Mehmet Oğlu Sami Burhaniyeli Halil İbrahim Susurluk’tan Demirkapılı Hacı Ahmet ÇERKEZ KONGRESİNE MURAHHAS OLARAK İŞTİRAK EDENLER Hendek Kazasının Sümbüllü Karyesinden Bağ Osman Eski ızmir Mutasarrıfı İbrahim Hakkı Beraev Sait Berzek Tahir Adapazarının Harmantepe Karyesinden Maan Şirin Söke Ereğlisi’nin Teke Karyesinden Koca Ömeroğlu Hüseyin Adapazarı’nın Talustanbey Köyünden Bağ Kamil Hamte Ahmet Maan Ali Kirmastı’nın Karaosman Karyesinden Harunreşit Eskişehirli Hızır Hoca Bigalı Nuri Bey oğlu ısa Adapazarı’nın Şahinbey Karyesinden Lampat Yakup Gönen’in Bayramiç Karyesinden Kumpat Hafız Sait İzmir’de Davavekili Sait Şamlı Ahmet Nuri POLİSLER İstanbul Polis eski Müdürü Tahsin İstanbul Polis eski Müdür Muavini Kemal Emniyetiumumiye Müdür Muavini Ispartalı Kemal İstanbul Polis Müdüriyeti Birinci Kısım eski Başmemuru Hafiz Sait İstanbul Polis Müdüriyeti Birinci Şube eski müdürü Şeref Arnavutköy Merkez eski Memuru Hacı Kemal Şişli Komiseri Nedim İzmir Merkez Memuru,Edirne Polis Müdürü ve Yalova Kaymakamı Fuat Adana’da Polis Memurluğu eden Yolgeçenli Yusuf Unkapanı Merkez Eski Memuru Sakallı Cemil Büyükdere Merkez eski Memuru Mazlum Beyoğlu eski ıkinci Komiseri Fuat GAZETECİLER Serbesti Gazetesi sahibi, Hürriyet ve İtilaf azasından Mevlanzade Rıfat Türkçe İstanbul Gazetesi sahibi Sait Molla İzmir’de Müsavat Gazetesi sahibi ve eski muharriri, Darülhikmet azası İzmirli Hafız İsmail Aydede Gazetesi sahibi ve Posta Telgraf eski Müdür-ü Umumisi Refik Halit (KARAY) Bandırma Adalet Gazetesi sahibi Bahriyeli Ali Kemal Edirne’de Teemin ve Elyevm,Selanik’te Hakikat Gazeteleri sahibi Neyir Mustafa Eski Köylü Gazetesi muharriri Ferit Alemdar Gazetesi sahibi Refii Cevat (ULUNAY) Alemdar Gazetesi sahibi Pehlivan Kadri Adana’da Ferda Gazetesi sahibi Fanizade Ali İlmi Balıkesir’de ırşad Gazetesi sahiplerinden Trabzonlu Ömer Fevzi Halep’te Doğru Yol Gazetesi sahibi Hasan Sadık Köylü Gazetesi sahip ve müdürü İzmirli Refet. (Bu zat, liseye son anda yazılmıştır; liste hazırlanmış ve sayılmış “149” rakamı çıkmış ama Lozan’a “150” rakamı verildiğinden “açığı kapamak için” bu zatın ismi kaydedilmiştir.) DİĞER ŞAHISLAR Tarsuslu Kamil Paşazade Selami Tarsuslu Kamil Paşazade Kemal Süleymaniyeli Kürt Hakkı Mustafa Sabri Hocanın oğlu İbrahim Sabri Fabrikatör Bursalı Cemil İngiliz Casusu Meşhur Çerkez Ragıp Fransız Zabitliği yapan Haçinli Kazak Hasan Eşkıya Reisi Süngülü Davut Binbaşı Çerkez Bekir Fabrikatör Bursalı Cemil’in kayınbiraderi Necip İzmir eski Umur-u İslamiye Müfettişi Ahmet Hulusi Uşak’ta Madanoğlu Mustafa Gönen’in Tuzakçı Karyesinden Yusuf oğlu Remzi Gönen’in Bayramiç Karyesinden Hacı Kasım Oğlu Zühtü Gönen’in Balcı Karyesinden Kocagözün Osman oğlu Şakir Gönen’in Muratlar Karyesinden Koç Mehmet oğlu Koç Ali Gönen’in Ayvacık Karyesinden Mehmet oğlu Aziz Gönen’in Keçeler Karyesinden Bağcılı Ahmet oğlu Osman Susurluk Yıldız Karyesinden Molla Süleyman oğlu İzzet Gönen’in Muratlar Karyesinden Hüseyin oğlu Kazım Gönen’in Balcı Karyesinden Bekir oğlu Arap Mahmut Gönen’in Rüstem Karyesinden Gardiyan Yusuf Gönen’in Balcı Karyesinden Ömer oğlu Eyüp Gönen’in Keçeler Karyesinden Talustan oğlu İbrahim Çavuş Gönen’in Balcı Karyesinden Topallı Şerif oğlu İbrahim Gönen’in Keçeler Karyesinden Topal Ömer oğlu İdris Manyas’ın Bolcaağaç Karyesinden Kurhoğlu İsmail Gönen’in Keçeler Karyesinden Muhtar Hacı oğlu İshak Marmaranın Kayapınar Karyesinden Yusuf oğlu İshak Manyas’ın Kızlık Karyesinden Ali Bey oğlu Sabit Gönen’in Balcı Karyesinden Veli oğlu Selim Gönen’in Çerkez Mahallesi’nden Makinacı Mehmet oğlu Osman Manyas Değirmenboğazı Karyesinden Kadir oğlu Kamil Gönen’in Keçidere Karyesinden Hüseyin oğlu Galip Manyas Hacıyakup Karyesinden Çerkez Sait oğlu Salih Manyas’ın Hacıyakup Karyesinden Maktul Şevket’in biraderi İsmail Gönen’in Keçeler Karyesinden Abdullah oğlu Deli Kasım Gönen’in Çerkez Mahallesi’nden Hasan Onbaşi oglu Kemal Manyas’ın Değirmenboğazı Karyesinden Kadir oğlu Kamil’in biraderi Kazım Efe Gönen’in Kızlık Karyesinden Pallaç oğlu Kemal Gönen’in Keçeler Karyesinden Tuğ oğlu Mehmet *** 150’likler listesinin altında imzası bulunan hükümet üyelerinin listesi şöyledir: Başvekil ve Hariciye Vekili İsmet (İNÖNÜ). Müdafaai Milliye Vekili Kazım (ÖZALP). Adliye Vekili Mustafa Necati. Dahiliye Vekili Recep (PEKER). Sıhhıye ve Muaveneti İçtimaiye Vekili Dr.Refik (SAYDAM). Maarif Vekili Vasıf (ÇINAR). Maaliye Vekili Mustafa Abdülhalik (RENDA). Mübadele İmar ve İskan Vekili Mahmut Celal (BAYAR). Nafia Vekili Süleyman Sırrı (DAY). Ticaret Vekili Hasan Hüsnü (SAKA). Zıraat Vekaleti Vekili Hasan Hüsnü (SAKA). *** "Yüzellilikler"e 1938 senesinde Celal Bayar hükümeti tarafından “afv” tatbik edilmiş ve bunların vatana girişleri serbekt kılınmışır. Buna rağmen, listedekilerden bazıları evvelden öldüğünden gelememiş, bazıları gelmeyi reddetmiş ve bazıları da gelmişlerdir. "Yüzellilikler Listesi", Kemalistlerin, "kendi hakimiyetlerinde dikensiz gül bahçesi bir devlet" ideallerinin tabii bir neticesi olarak hazırlanmış OLİGARŞİK bir gözboyamacılıktan başka birşey değildir. 18. EYLÜL. 2003
|