Zoeken naar de vader
Leon de Winter, Zionoco. De Bezige Bij.
Leon de Winter en de critici, dat is water en vuur. De Winter schrijft
te verhalend, te meeslepend en dat gaat ten koste van zijn stijl, zo luidt
in het algemeen het oordeel over de schrijver. Als je het oeuvre van De
Winter overziet, kun je constateren dat hij inderdaad een schrijver is
geworden die meeslepende verhalen weet te vertellen. Die verhalen zijn
tamelijk
on-Nederlands doordat ze zich doorgaans niet afspelen binnen onze grenzen.
Bovendien gebeurt er nogal wat in zijn boeken en ook dat is adembenemend
na het zoveelste boek over een ongelukkige jeugd in de Nederlandse klei.
Zionoco gaat over Sol Mayer, een van oorsprong Nederlandse rabbi,
die getrouwd is met een steenrijke Amerikaanse dame. Het huwelijk tussen
beiden is echter niet meer dan farce, nadat het uitdoven van de seksuele
begeerte pijnlijk duidelijk maakt dat de echtgenoten voor de rest ook weinig
in elkaar zien. Als Sol in een vliegtuig in contact komt met een zeer aantrekkelijke
zangeres, is het hek dan ook van de dam. Tegelijk met de liefdesaffaire
met dit meisje, dat eigenlijk astrofysica studeert, speelt een rel binnen
de joodse gemeenschap. Door een artikel van Sol is er veel commotie ontstaan
en wordt hij aangevallen door de conservatieve joden. Als geheime
intieme foto's van Sol met zijn geliefde rond worden gedeeld, wordt de
positie van Sol privé en op het werk onhoudbaar.
Veel later zit Sol, berooid en eenzaam, in Suriname, waar hij als een
soort verbannen zendeling naar toe is gebracht. De joodse gemeenschap daar
bestaat uit een handjevol niet echt geïnteresseerden. Maar Suriname
is een magische plek, want de vader van Sol, ook rabbi, is ooit verdronken
in een rivier in Suriname en als vermist opgegeven. Uiteindelijk gaat Sol
dezelfde tocht maken als zijn vader. Hij wil naar de oorsprong van de rivier.
En de oorsprong ligt bij de berg Zionoco. Uiteindelijk vindt Sol zijn doodgewaande
vader bij een groep tot hetjodendom bekeerde inboorlingen.
De vraag is wat Leon de Winter met dit alles beoogt. In het begin heeft
de roman veel vaart en lijkt het boek te gaan over het thema hoe je je
stand houdt als jood binnen een westerse gemeenschap. Maar vooral de zoektocht
naar de vader aan de ene kant en de liefdesaffaire met de studente staan
voor een tegenstelling tussen geloof en wetenschap. Terug naar de oorsprong
van het geloof op de berg Zionoco (=Zion) en de veilige vaderlijke wereld
die erbij hoort of de wetenschap die alleen maar meer vragen stelt bij
de oorsprong zonder dat er nog voorstelbare conclusies getrokken kunnen
worden. Een antwoord geeft De Winter niet echt. Het pathetische eind
van het boek lijkt te wijzen in de richting van een keuze voor het geloof.
Die keuze bleek ook al in voorgaande boeken van De Winter naar voren te
komen. Maar hoe die geloofswereld eruit moet zien in een moderne wereld,
blijft continu de vraag van zijn hoofdpersonen. Misschien is dat dilemma
het meest wezenlijke thema in de boeken van Leon de Winter.
Coen Peppelenbos