De kritiek over 'De graanrepubliek' van Frank Westerman
Ideale combinatie
De graanrepubliek van Frank Westerman is het buitenbeentje op de shortlist: het is het enige non-fictieboek. ,,Literaire non-fictie'' blijkt een categorie waarvan heel wat recensenten niet goed weten wat ze ermee aan moeten ; het gros van de kritieken weidt vooral uit over de inhoud. Michaël Zeeman wees in de Volkskrant wel op de verschillende kwaliteiten die Westerman combineert. Hij studeerde landbouwkunde en werkt als journalist en volgens Zeeman is dat ,,een ideale combinatie: hij kent de landbouwproblematiek en hij kan vragen stellen. Hij kan bovendien de antwoorden daarop bijeen scharrelen - pratend, kijkend, lezend - en, het grootste geluk voor zijn lezers, hij kan die antwoorden opschrijven, helder, mooi en dikwijls meeslepend.'' Conclusie: ,,Zijn boek leest bij wijlen als een thriller.''
Willem Bouwman omschreef (in Nederlands Dagblad ) wat het boek niet is: ,,geen biografie, geen sociologie van Oost-Groningen, geen geschiedenis van het landbouwbeleid. Bronverwijzingen heeft het nauwelijks en waar de bronnen zwijgen, spreekt de verbeelding.'' Gabriël van den Brink dichtte het boek ,,het karakter van een tv-serie'' toe (in NRC Handelsblad ). In zijn verantwoording geeft Westerman grif toe dat het hem niet om droge geschiedschrijving te doen was: ,,Niets is verzonnen, maar alles is gekleurd: het is een selectie van wat mij heeft geboeid, verbaasd en ontroerd.''
Volgens HP/De Tijd schuilen de literaire allures van Westermans proza niet zozeer in zijn taal en structuur als wel in een ,,hoger plan'': ,,De feiten kloppen, daar gaan we dan maar even van uit. Maar het is het verhaal, het grote ordenende principe, dat maakt dat je het ook gelooft. Net als in een roman. Ik geloofde het tijdens het lezen en pas daarna begon ik me daarover te verbazen. Dat vind ik echt knap.''
Niet iedereen is even gelukkig met Westermans literaire aanpak. Kees Buijs ergert zich in Eindhovens Dagblad aan het wijde bereik waarop Westerman zijn camera richt: ,,Maar Mansholts levensbeschrijving bevat vele passages die niets met Oost-Groningen te maken hebben. Daardoor is het overigens heel leesbare boek tweeslachtig. Westerman wilde iets te veel.'' Ook Rob Schouten (in Trouw ) is niet helemaal overtuigd van Westermans aanpak: ,,Zo'n haast literaire aanpak van de geschiedenis van Oost-Groningen houdt op sommige momenten toch ook iets van een exotisch reisboek. In zijn neiging om literatuur te willen bedrijven, grijpt Westerman er wel eens naast.''
De vinnigste reactie kwam van Herman Verbeek, die werkt aan een biografie van Sicco Mansholt. De graanrepubliek is volgens hem ,,een jongensboek dat geen recht doet aan Sicco Mansholt en de geschiedenis van de Groninger landbouw. [...] Het genot dat hij aan zijn eigen knappe schrijfstijl beleeft, lijkt belangrijker dan de crisis in de Groninger landbouw.''
Geert van Istendael tekent voor de overtuigendste aanbeveling: ,,passie, woede, ondergang en ellende, macht en onmacht worden uw deel. Het is een van die boeken die ik niet uit handen kon leggen tot ik bij het hoofdstukje 'Verantwoording' kwam en toen las ik nog door, zoals een auto die in volle vaart remmen moet en nog een eind voortschuift over het wegdek.''