Schrijver Vries, Theun de

Titel Meisje met het rode haar, Het

Jaar van uitgave 1956

Bron De Waarheid

Publicatiedatum 03-11-1956

Recensent Annie Averink

Recensietitel Het meisje met het rode haar

Meerdere schrijvers hebben in de afgelopen jaren een poging gewaagd het verzet in literaire vorm te vereeuwigen. Van veel daarvan mag de waarde terecht in twijfel worden getrokken. Maar nu ontvangen wij een boek van een onzer beste Nederlandse schrijvers, dat wij als een indrukwekkend, waardevol geschenk aanvaarden.

In zeshonderd pagina's van voortdurende spanning laat Theun de Vries de jaren van de bezetting tot in de kleinste gebeurtenissen van het toelunalige dagelijkse leven voor ons herleven. Het is goed zich weer te herinneren, want naast de ellende en onderdrukking, welke ons volk moest ondergaan, kwamen ook zijn beste eigenschappen aan het licht.

De personen in "Het meisje met het rode haar", die voor het grootste deel tot een communistische verzetsgroep behoorden, vormen de levende uitdrukking van deze eigenschappen.

Deze onge mensen zetten alles wat zij bezaten, tot en met hun leven, op het spel voor de vrijheid van het vaderland, geleid door het inzicht dat de vrijheidslievende krachten in de wereld van het fascisme zullen overwinnen. Zij alleen waren "gewone" mensen, arbeiders, middenstandeers en studenten. Maar zoals in alle bewogen tijden in de geschiedenis van eik volk, werden ook in ons kleine land deze mensen tijdens de bezetting tot buitengewone mensen. Geen " supennensen " of brave Hendrikken, maar mensen van vlees en bloed. Zij hebben hun angsten en zwaktes, maar het doel, waarvoor zij vastberaden streden, heft hen boven het alledaagse uit en doet hen de innerlijke remmingen overwinnen. Zij leven, deze bestaande en tegelijkertijd door Theun de Vries herschapen mensen.

In "Het meisje met het rode haar" symboliseert de schrijver het leven van Hannie Schaft, onze nationale verzetsheldin, wier stoffelijk overschot rust in de duinen van Overveen, tezwnen met vele anderen, die hun leven gaven voor de herovering van onze vrijheid.

"Dit boek wil een voorlopig monument zijn voor haar en haar makkers in afwachting van een beter en duurzamer, welke gestalte dat ook moge krijgen", zegt Theun de Vries in een nawoord. Het is mogelijk, maar een ding staat nu al vast, hij heeft met dit boek vooral de jongen, die de bezettingstijd niet bewust hebben beleefd, een uitennate grote dienst bewezen.

Tegen de achtergrond van de bezettingsjaren 1942-1945 tekent Theun de Vries ons de ontwikkeling van Hanna S. van vaderlandslievende studente tot de bewuste verzetsstrijdster en communiste.

Vele karaktertrekken en verzetsdaden heeft de heldin Hanna S.

"geleend" van de historische Hannie Schaft.En al lezende rijst zij voor ons op, levend en schrijdvaardig, als het symbool van het verzet.

Zoals vele mensen met het hart op de rechte plaats kon ook de studente Hanna S. niet normaal verder leven, alsof er niets veranderd was, toen de Duitse legers ons land binnenvielen. Het leven zelf stalde haar voor nieuwe feiten, welke zij moedig onder het oog zag. In hetbegin was het de

zorg om haar Joodse vriendin Tanja, met wie zij samenwoonde en het leven van meisje -studente deelte. Op eenzolder in de Amsterdamse binnenstad. Om Tanja te redden van deportatie naar de gaskamers van Auschwitz stal zij haar eerste persoonsbewijs in een .... zwembad. Daarna begon zij samen met Tanja een persoonsbewijzen -centrale om onderduikers in grote aantallen te kunnen helpen. Maar voor Hanna werd dit werk al spoedig onvoldoende.

n de strijd tegen onrecht, onderdrukking en willekeur wilde zij meer en metterdaad optreden. De gebeurtenissen vooral verdiepen haar inzichten. Het leven van Hanna S.. neemt een beslissende keer als zij besluit niet verder te studeme. In de wachtkamer van het Amsterdamse Centraal Station legt zij clandestien examen af aan haar professor.

"Enjuff-rouw S.... Wanneer het doctoraal? Kort en duidelijklegt zij haar prof uit dat er in deze tijd ander werk te doen is.

De bedachtzame professor vraagt haar vanuit zijn ivoren toren: "Is dat raadzaam?" "Dat is ook niet gevraagd aan de inwoners van Stalingrad toen zij de puinhopen van hun stad verdedigden." " Stalingrad is ver!" meent de professor.

"Professor, U hebt mij de bginselen van het recht bijgebracht. U moet begrijpen, dat ik die niet alleen met mijn mond of vanuit de studeerkamer wil verdedigen...

De vraag ofr ik een man of een meisje ben, geldt hier niet jegens het vaderland. De vraag is alleen of het recht hier zal leven, ja dan neen....... Het waren deze drijfveren, welke haar er toe brachten kontakt te zoeken met die mensen in het verzet voor wie denken en handelen een is. Zij treedt toe tot een communistische verzetsgroep in Kennemerland, die aangesloten is bij de Raad van verzet.

Voor Hanna S.breekt een nieuw leven aan. Een leven waarnaa zij verlangde om de vijand met de daad abreuk te doen, hem in zijn plannen te belemmeren, ze te saboteren en tegen te werken. In de " Spankaardseiken " ", het landgoed van de schilder Philip Moonen, is het hoofdkwartier gevestigd. In deze halfverwilderde bosrijke omgeving leer Hanna naast de wapenhandel, vriendschap en solidariteit kennen van de arbeiders. Haar nieuwe strijmakkers zijn de met een rijke fantasie, maar wat naar het roekeloze neigende commandant Frans, de stoere, betrouwbare bouwvakarbeider Roelant, de kruidenier-scherpschutter Wieger, de religieuze Wijnant, die aan Hanna de merkwaardige naam "het kind der mensen" geeft, Eddy, Jan, Joop, Witte Floor en vele anderen maar vooral Hugo, de bewegelijke, vastbesloten knaap uit IJmuiden.

Zij allen zijn de verklaarde vijanden van de bezettende macht, maar meer nog van die "landgenoten", die met de vijand heulen en nde naam van Nederlander niet meer verdienen, zoals de verrader Voslander, de SD-agent Obbe Schaaf, het type van de collaborerende politie inspecteur Babbelo, de sloper Muntslager.

Een reeks van geslaagde maar ook mislukte verzetsdaden in de kuststreek en langs de Zaan vindt plaats tegen de achtergrond van de grote historische worsteling om het fascisme te vernietigen. Voor hen was de strijd tot vernietiging van het fascisme onverbrekelijk verbonden met het ruim baan maken voor een betere samenleving en een blijvende vrede.

Na de dramatische dood van Hugo, Hanna's beste vriend, overwint zij haar wanhoop over het verliest met de steun van haar strijdmakkers. Met het "pantser om het hart" strijd Hanna verder onafscheidelijk van haar vriendinnen An en Tinka.

De conununistische verzetsgroep werkt ook met anderen in het verzet samen. Verschillende acties worden gemeenschappelijk ondernomen.

Bij onderlinge overeenkomst worden de drie vriendinnen "uitgeleend" aan de verzetsgroep, die "De Velsenaars" wordt genoemd en die graag deze tijdelijke versterking van drie bekwame krachten ontvangt. We maken hier kennis met een ander hoofdkwartier, eveneens in een villa gevestigd. Maar de keurige dennetjes voor de deur drukken als het ware al de andere geest uit, die er bij deze groep heerst. In de fraai ingerichte villa is altijd wat te eten en... te driken. De altijd hongerige meisjes kunnen het eten in deze tijd, waarin de voeding reeds ver beneden het minimum ligt, best gebruiken. Maar de geest van de groep bevalt hun niet.

NBa de eerste kennismaking verzucht An: "Goeie genade, ik het nooit geweten, dat er ook in het verzet rangen en standen waren! De kazerne voor de manschappen beneden, zoals Arend dat noemde, en de heren boven .... ! Jammer dat we niet even in die kazerne hebben mogen kijken. Ik had graag eens willen zien, of ze daar ook tapijten hebben".

Intussen gedragen de heren zich allesbehalve als heer. Zij laten de de meisjes in de ergste hongertijd rustig honderd kilometer fietsen om een zo twijfelachtige "verbinding ", waarop de if officieren " prat gaan, een doosje sigaren te brengen. En dan is er Muisvelt, de vooroorlosefascisme -en-communisme -is-een SDAP'er, die wel van de diensten der communisten gebruik wil maken maar verder nog niets geleerd heeft.

Na de ondervindingen met de "Vesenaars" verbreken zij het kontakt met deze lieden, voor wie het verzet voornamelijk daarin bestaat er voor te waken, dat na de bevrijding niet alles weer in het oude gareel komt.

De laatste maanden van de bezetting teruggekeerd bij de oude vertrouwde groep van de RVV, stoppen Hanna, An en Tinka het gewapend verzet. Zij maken zich verdienstelijk door mede te werken het morele peil van de bevolking, die de zwaarste tijd doonnaakt met de overwinning in zicht, hoog te houden. Terwijl de mensen van honger sterven maken zij pamfletten, aanplakbulletins en drukken en verspreiden De Waarheid. Op een van haar tocxhten om de kranten weg te brengen wordt ook Hanna door het lot achterhaald. Bij een algemene tassencontrole valt zij in handen van de Feldgendarmerie. Onder deze Feldgendarmerie bevindt zich Paul, een "verbinding " van de Velser groep, die zij tijdens de samenwerking heeft leren kennen. Nog even flikkert' de hoop op, dat Paul haar zal helpen onderweg te vluchten of althans mededeling te doen aan haar kameraden. Maar Paul wendt zich af...

Bij de verhoren houdt Hanna zich kranig. Zij verraadt niemand.

Een plens water na zulk een verhoor brengt haar tot bezinning ...

Het water verft haar gezicht groezelig. Haar zwarte haar verkleurt en rode strenge worden ziichtbaar. Het raadsel is opgelost. Zij is het meisje met het rode haar, wier signalement sinds tijden in het politieblad vermeld staat.

Nog eenmaal ziet Hanna haar geliefde duinen terug. Zij heeft geleefd als communiste, naar haar eigen woorden, die zij tot haar moeder zei toen deze haar bezorgdheid uitte over de vele offers, welke de strijd kostte: "Niet hoe lang je hebt geleefd, maar hoe je hebt geleefd, watje hebt gedaan in het leven, daar komt het op aan! " Wij noemden het nieuwe boek van Theun de Vries een geschenk. Het is er een, dat blijvende waarde zal hebben voor allen, die streden tegen de overweldigers en voor degenen, die zich vandaag bewust zijn van het gevaar van de Duitse Wehrmacht voor de nationale onafhaneklijkheid van ons land. Ja, velen zullen door het lezen van dit boek tot dit bewustzij worden gewekt.